AP

"Het verhaal van Knut begon als een sprookje. Maar een lang en gelukkig leven was hem niet gegund"

Zou een beer ooit populairder kunnen zijn dan Winnie de Poeh? Toen 15 jaar geleden ijsbeermoeder Tosca van 2 jongen in een Berlijnse dierentuin beviel, bleek een van hen toch een serieuze gooi te doen om Poeh-beer van zijn troon te stoten. Als "een onhandige, witte bontbal met knoopogen" betoverde ijsbeertje Knut de hele wereld. Samen met zijn verzorger, die voor Knut zorgde nadat het beertje door zijn moeder verstoten was, leek een langdurig sprookje in de maak. Maar het 'happy end' kwam er jammer genoeg niet.

Op 5 december 2006, rond 3 uur in de middag, kwam dus in de 'Zoologischer Garten Berlin' een ijsberentweeling ter wereld. Maar moeder Tosca bleek al snel niet geïnteresseerd te zijn in haar kindjes en dat leidde na 4 dagen tot de dood van een van de 2 jongen. De directie van de dierentuin besloot dan maar de andere, nauwelijks 810 gram op dat moment, in de couveuse en met de fles groot te brengen. Hij kreeg de naam Knut en Thomas Dörflein werd zijn persoonlijke verzorger.

Op 23 maart 2007 - Knut woog dan ongeveer 10 kilo - werd hij in aanwezigheid van de toenmalige Duitse minister van Leefmilieu Sigmar Gabriel en van een 400-tal journalisten aan de wereld voorgesteld. Gabriel riep intussen Knut ook uit tot mascotte van een internationale milieuconferentie, die in mei 2008 in Bonn zou plaatsvinden, want "zonder ijs geen ijsbeer!". Diverse sterren als Katie Holmes, Leonardo DiCaprio, de ex-vrouw van tennisvedette Boris Becker, Babs Becker, en de Duitse tv-presentatrice Sabine Christiansen lieten vervolgens niet na het dier te bezoeken.

Wie ook van alle aandacht genoot, was Knuts verzorger die overstelpt werd met huwelijksaanzoeken. Maar Knut kwam duidelijk op de eerste plaats, want "toen Knut mij voor de eerste keer aankeek met die grote blauwe ogen, was ik onmiddellijk verloren".

Thomas Dörflein: "We liggen samen in een kooi, hij in zijn kistje, op een schapenvelletje en met zijn knuffel dicht bij hem, en ik op een matras. En dat is niet altijd even romantisch als het klinkt. Als hij bijvoorbeeld alles volgekakt heeft en mij dan ook nog bijt, omdat hij erg nerveus is, dan werkt dat danig op de zenuwen. En soms kan ik hem wel tegen de muur smijten, als bijvoorbeeld blijkt dat hij om 3 uur ’s nachts alles volgekotst heeft. Maar hij is en blijft een kleine baby." (Frankfurter Rundschau, september 2008)

AP

"Knut heeft niemand anders om op terug te vallen dan mij, er is geen andere keuze voor hem. Hij beschouwt mij dus wel degelijk als zijn ouder, waardoor ik de enige ben die hem naar melk doet zuigen. Niet alleen omdat hij melk wil drinken, maar ook omdat hij de behoefte heeft iemand dichtbij te voelen." (Frankfurter Rundschau)

"De reactie van de mensen die naar Knut komen kijken, is fascinerend. Wat Knut allemaal aan gevoelens bij hen losmaakt. Zoals die naar hem kijken, in volle extase. Een en al geluk straalt van hen af." (Welt, juli 2007)

En dus zakte het publiek met duizenden en duizenden af naar de Berlijnse zoo. Zo zou Knut de zoo in 2007 alleen al 5 miljoen euro extra opgeleverd hebben. Met dank, naast de ticketverkoop, aan onder meer de knuffels, T-shirts, sleutelhangers, sleutelkoorden, posters, dvd's, tassen en mokken waarvoor de bezoekers graag in hun geldbuidel tastten.

Maar het was niet allemaal peis en vree in Knuts leven. Zo vonden dierenrechtenactivisten dat men Knut beter onmiddellijk had doen inslapen, want "een ijsbeer laten opvoeden door mensen is nog veel wreder. Opgevoed worden met de hand hoort niet bij zo’n dier en is een grove overtreding van de wet op de dierenbescherming. In de natuur zou een ijsbeertje dat door zijn moeder verstoten wordt doodvriezen, verhongeren of aangevallen worden door bijvoorbeeld een orka. Nu zal Knut voor de rest van zijn leven gedragsgestoord zijn."

Uiteindelijk willen we niet dat ijsberen uitsterven

Maar juist de roep om hem te doden deed Knuts populariteit nog stijgen: "Hoe haalt iemand het in zijn hoofd om 'cute Knut' te doden? Zo’n pluizige kleine bal plezier mag toch niet vermoord worden?"

De verwijten van de dierenbeschermers werden door de zoodirectie van de hand gedaan als "onbegrijpelijk" en als "in elkaar geknutselde halve waarheden". Vooral omdat Knut snel uitgroeide tot een ambassadeur voor milieubescherming en biodiversiteit. De Britse zoöloog Chris Packham: "Het opofferen van deze dieren is te rechtvaardigen als ze een ambassadeur van hun soort worden. Als een dierentuin een ijsbeer goed behandelt, en ik heb geen enkele reden te denken dat de Berlijnse zoo Knut niet goed behandeld heeft, dan is het feit dat die in gevangenschap grootgebracht werd een prijs die het waard is om te betalen. Uiteindelijk willen we niet dat ijsberen uitsterven." (BBC, maart 2011) De aandacht voor Knut leverde alvast extra geld op dat dan weer voor onderzoek naar het behoud van bedreigde diersoorten kon gebruikt worden.

Op 23 september 2008 volgde het trieste nieuws dat de inmiddels 44-jarige Thomas Dörflein aan een hartstilstand overleden was, een gevolg volgens sommigen omdat de zoo hem verboden had nog contact te zoeken met de intussen uit de kluiten gewassen en meer dan 100 kg wegende Knut.

Ook de pogingen om van Knut uiteindelijk "een reizende sekstoerist" te maken, die zijn vrouwelijke soortgenoten moest gaan bevruchten, liepen met een sisser af. Een eerste poging om hem 'bevriend' te maken met ijsbeer Gianna ("Knut moet ooit weten dat hij een beer is!") was geen onverdeeld succes ("Hij zwerft hier en daar wat rond als een gek.") Dat hij sinds 2010 zijn verblijf moest delen met 3 wijfjesijsberen, waaronder zijn moeder Tosca, leek bij Knut alleen maar tot stress te leiden ("De andere ijsberen doen niets anders dan grommen naar hem en duwen hem zonder reden in het water. Voor Knut blijkt er niets anders op te zitten dan angstig in een hoekje weg te kruipen.").

Op 19 maart 2011 zagen de aanwezige bezoekers dan ook dat Knut een soort epilepsieaanval kreeg, als gehypnotiseerd rondjes bleef draaien,  in het water viel en overleed. "Berlin has lost an icon", klonk het in diverse media. "Zo horen sprookjes niet af te lopen. Knut heeft zoveel mensen zoveel plezante momenten bezorgd, dus verdiende dit verhaal niets anders dan een 'happy ever after'. Maar het heeft niet mogen zijn", aldus Der Spiegel na Knuts overlijden.

AP

Bijna 3 jaar later bleek, uit een studie in het wetenschappelijk vakblad Scientific Reports van Nature, dat Knut overleden was als gevolg van anti-NMDA receptor encephalitis, een zeldzame auto-immuunziekte die leidt tot ontsteking van het hersenweefsel. Knut werd opgezet en verhuisde naar een museum in Berlijn (zie foto hierboven).

"Ooit zal Knut sterker zijn dan ik. Dat zal een keerpunt worden in onze relatie. Maar voorlopig beschouwt hij zichzelf eerder als een mens. Of denkt hij dat ik een ijsbeer ben", aldus Dörflein ooit. In ieder geval, zo concludeerden diverse nieuwsmedia, zag Knut - die vandaag dus 15 jaar had kunnen worden - er veel te lief uit voor het roofdier dat hij eigenlijk had moeten zijn…

Meest gelezen