AFP or licensors

De opgestoken middelvinger: van symbool van seksuele vernedering tot gemiste politieke kans voor Eric Zemmour

De Franse presidentskandidaat Eric Zemmour is in opspraak gekomen omdat hij een middelvinger opstak naar een vrouw die hem belaagde. Volgens classicus Patrick De Rynck bracht de extreemrechtse politicus met dat gebaar een ode aan de wortels van de Europese cultuur. Een onderwerp waar hij in zijn politieke discours maar wat graag over spreekt. “De middelvinger is niet weg te denken uit de westerse geschiedenis.” 

Wat al een tijdje in de lucht hing, werd deze week officieel bevestigd: de Franse extreemrechtse polemist Eric Zemmour doet in april volgend jaar een gooi naar het Franse presidentschap. De afgelopen maanden trok hij doorheen Frankrijk om campagne te voeren.

Zijn passage in grootstad Marseille eindigde vorige week met een valse noot. Toen Zemmour naar het station vertrok, trakteerde een vrouw de presidentskandidaat op een middenvinger. De politicus deed hetzelfde en voegde er de weinig fatsoenlijke woorden “et bien profond” aan toe, oftewel “en goed diep”.

AFP or licensors

“Met dat gebaar en die woorden deed Zemmour eigenlijk wat hij in zijn politiek predikt: een beroep doen op de wortels van de Europese cultuur”, vertelde classicus Patrick De Rynck in “Nieuwe feiten” op Radio 1. De middelvinger is immers een diepgeworteld gebaar in de westerse traditie. Om terug te gaan naar het ontstaan van het gebaar moeten we 2457 jaar terug in de tijd.

Goed ingeworteld gebaar bij de Grieken

“De middelvinger dook voor het eerst op in 423 voor Christus tijdens de komedie “De wolken”. Socrates probeert een lompe boer uit te leggen wat versmaten zijn. De boer snapt er geen jota van en probeert dat met zijn vingers duidelijk te maken. Op een bepaald moment toont hij zijn middelvinger aan Socrates, die hem vervolgens op de vingers tikt: wie zo’n gebaar maakt, is lomp. Dat is de eerste gedocumenteerde middelvinger”, vertelt De Rynck. 

Bij de Grieken was het gebaar al goed ingeworteld. De filosoof Diogenes stond ervoor bekend dat hij zich niets aantrok van waarden en normen. Toen hij mensen tegenkwam die een beroemde redenaar wilden ontmoeten, maakte hij het gebaar om de man belachelijk te maken, steevast vergezeld met dezelfde woorden: “Ziehier jullie demagoog uit Athene”. Volgens De Rynck betekende het gebaar toen al hetzelfde als nu.

BEKIJK - Wie is Eric Zemmour? Een overzicht:

Videospeler inladen...

Diepere seksuele betekenis: "Ik zal je doorboren"

Maar in de oudheid had het zelfs nog een diepere betekenis. “Daarvoor moeten we terug naar opvattingen over seksualiteit van toen. In die periode betekende het gebaar “ik zal je doorboren”. Een boodschap gericht aan de passieve bedpartner. In de oudheid was het immers zo dat je als man actief moest zijn in bed.” 

Als je bekend stond als een passieve man tussen de lakens, kon je het schudden bij de Grieken

Patrick De Rynck, classicus

“Als je bekend stond als een passieve man tussen de lakens, kon je het schudden. Reputatie was immers alles in de oudheid. Wie het gebaar toegeworpen kreeg, telde eigenlijk niet meer mee. Het onderscheid tussen heteroseksueel en homoseksueel kenden de Grieken niet, maar wel dat tussen passieve en actieve mannen. Bij de Romeinen was dat niet anders”, aldus De Rynck. 

De Grieken brachten de middelvinger dus als eerste in de praktijk. Maar de Romeinen namen het gebaar vlotjes over, zo blijkt uit oude Romeinse teksten. Keizer Augustus zou bijvoorbeeld een toneelspeler hebben verbannen uit Italië toen die zijn middelvinger opstak naar een toeschouwer die zich kritisch uitliet over diens acteerprestaties. 

Tijdens de middeleeuwen werd de middelvinger weggemoffeld door het christendom

Patrick De Rynck, classicus

Tijdens de middeleeuwen was de middelvinger veel minder gebruikelijk. “Waarschijnlijk werd het weggemoffeld onder invloed van het christendom. Maar toen hun machtsperiode ten einde kwam, leefde het gebaar opnieuw op. Hoewel het in se steeds een beledigend gebaar is geweest, heeft de middelvinger doorheen de geschiedenis ook nog andere invullingen gekregen. Zo was het bijvoorbeeld ooit een gebaar dat grootmoeders gebruikten om hun kleinkinderen tegen het kwaad te beschermen.” 

Gemiste kans voor Zemmour

Het mag wel duidelijk zijn dat de middelvinger een alomtegenwoordig klassiek cultureel westers element is. Gezien zijn nostalgische politieke uitlatingen over de Europese grondwaarden, is het volgens De Rynck dan ook vreemd dat Zemmour dat niet aanhaalde in zijn poging om de opgestoken middelvinger te verklaren. “Zemmour sprak over een gewone reactie. Een gemiste kans voor de presidentskandidaat: hij had toch op z’n minst kunnen zeggen dat hij een beroep deed op oude wortels van onze Europese cultuur.” 

Copyright 2021 The Associated Press. All rights reserved

Meest gelezen