De betoging van twee weken geleden verliep grotendeels rustig, maar ontaardde in geweld.

OCAD waarschuwt voor stevige weerstand tegen coronaregels: "Opgehitst klimaat, met heel wat bedreigingen"

De weerstand tegen de coronamaatregelen in ons land is de afgelopen maanden sterk toegenomen en leidt op die manier tot meer polarisatie, extremisme en bedreigingen. Dat concludeert OCAD, het orgaan dat in ons land de dreigingsanalyse maakt, in een rapport dat VRT NWS kon inkijken. Een eventuele verplichte vaccinatie zou - net als de coronapas in het verleden - de protesten nog meer kunnen aanwakkeren.

In het rapport verwijst het OCAD naar verschillende betogingen en acties die de afgelopen maanden zijn georganiseerd, als protest tegen de coronamaatregelen. Maar de betoging van twee weken geleden - toen naar schatting 35.000 mensen op straat kwamen in Brussel - was volgens het OCAD wel "opvallend". "Organisaties van diverse signatuur bundelden voor het eerst samen de krachten in hun kritiek op het coronabeleid."

Het OCAD heeft het over "de tegenbeweging", een verzamelnaam voor alle organisaties die betrokken zijn bij de protesten. "Zij slaagt erin om een steeds prominentere plaats af te dwingen binnen de openbare ruimte", zo klinkt het.

Bekijk hier een samenvatting van het rapport in beeld:

Videospeler inladen...

Eerst en vooral: wie is die "tegenbeweging"?

Volgens het OCAD zijn de organisaties niet onder één noemer te vatten. Ze vallen hoe dan ook niet "onder de klassieke ideologische stromingen die vanuit een veiligheidsperspectief - extremisme en terrorisme - worden opgevolgd", zo staat er. "Het merendeel is zelfs specifiek opgericht na het begin van de COVID-19-crisis." 

Zo namen aan de betoging van twee weken geleden in Brussel officieel meer dan 14 organisaties deel, onder de noemer "Samen voor Vrijheid". Geen van hen kan volgens het OCAD als "extremistisch" worden bestempeld, "noch qua doelstellingen, noch qua methodieken". "Enkele bevinden zich wel in een grijze zone."

Maar daarnaast kwamen er op de betoging ook rechts-extremistische groeperingen en extreem-rechtse organisaties langs. Verschillende groeperingen hebben volgens het OCAD hun leden gemobiliseerd en droegen op die manier bij "tot het succes van de protestmars". 

Het is op zijn minst plausibel te stellen dat rechts-extremistische actoren getracht hebben deze betoging te kanaliseren en te instrumentaliseren

"Het is op zijn minst plausibel te stellen dat rechts-extremistische actoren getracht hebben deze betoging te kanaliseren en te instrumentaliseren", klinkt het. 

Vanwaar komt het ongenoegen?

Ongenoegen was er al van in het begin van de coronacrisis, zo stelt het OCAD. Het grootste deel ervan gaat over "legitieme kritiek op de beleidsaanpak, die vanuit veiligheidsperspectief niet problematisch is", zo staat er te lezen. "Met de recente betoging in Brussel lijkt het er echter op dat het aantal personen dat meegaat in het tegendiscours is toegenomen. Dat moet in de gaten worden gehouden om tijdig te kunnen optreden in geval van een problematische ontwikkeling."

De meeste organisaties zijn hoe dan ook gekant tegen vaccinatie en toch zeker tegen het coronavaccin. Daarnaast gaan desinformatie, fake news en samenzweringstheorieën gretig rond in het merendeel van die groepen. Zo denken velen dat we door de maatregelen bewust evolueren richting een autoritaire staat of dictatuur. 

Het internet en sociale media zorgen er volgens het OCAD dan weer voor dat mensen in een "ideologische bubbel" komen, waarin ze enkel nog informatie krijgen die hun wereldvisie bevestigt en versterkt. 

Het draagvlak om de maatregelen te volgen is bij een groeiend deel van de bevolking deels of geheel verdwenen

Maar dat het "Rijk der Vrijheid" beloofd werd en er uiteindelijk niet kwam, speelt volgens het OCAD een grote rol in de toenemende onvrede. "Het draagvlak om de maatregelen te volgen is onder meer hierdoor bij een groeiend deel van de bevolking deels of geheel verdwenen", zo staat te lezen in het rapport. 

Wat nog meespeelt? De invoering van de coronapas, het zogenoemde Covid Safe Ticket. "Vanuit een radicaliseringsperspectief kan de introductie van het CST een potentiële cognitieve opening betekenen die mensen met een onderliggend ongenoegen ten gevolge van de gezondheidscrisis in de richting van méér extreme alternatieven en complottheorieën duwt."

Hoe uit het ongenoegen zich?

Het protest leidt volgens het OCAD tot "steeds scherpere oproepen", zoals "revolutie" en "tribunalen". "De huidige politiek krijgt net als de betrokken wetenschappers en de reguliere media de rekening gepresenteerd." Zij worden volgens het OCAD op regelmatige basis bedreigd, voornamelijk op online fora. Daarnaast is er ook een stroom aan haatdragende berichten ten opzichte van de politici en wetenschappers. 

Haatspraak ten aanzien van beleidsmakers, media en virologen lijkt zo steeds meer maatschappelijk aanvaard te worden

"Dat alles draagt bij tot een opgehitst en gepolariseerd klimaat", zo staat er nog te lezen. "Haatspraak ten aanzien van beleidsmakers, media en virologen lijkt zo steeds meer maatschappelijk aanvaard te worden."

In de loop van het jaar waren er "een aantal interventies" bij mensen die verantwoordelijk waren voor online berichten. "Zo wou men erger, namelijk effectieve fysieke geweldsdaden, voorkomen."

Wat mogen we verwachten in de toekomst?

Nieuwe varianten, een schijnbaar licht dalende vaccinatiebereidheid en doorbraakinfecties maken het weinig realistisch dat de coronacrisis op korte termijn tot het verleden behoort. En dat betekent misschien wel nieuwe coronagolven en eventueel maatregelen. 

"De weerstand tegen dergelijke vrijheidsbeperkende maatregelen lijkt alvast de afgelopen maanden sterk te zijn toegenomen", zo besluit het OCAD. "Het blijft moeilijk te voorspellen of de ‘tegenbeweging’ dit momentum zal kunnen vasthouden en of dit aanleiding zal blijven geven tot processen van radicalisering en op termijn eventueel tot geweldsuitingen."

De gevoeligheden rond verplichte vaccinatie is in de vele online platformen zéér emotioneel geladen.

"Vooral periodes in de aanloop naar een nieuwe golf, die aanleiding zullen zijn tot nieuwe beperkingen, lijken in dat opzicht te kunnen leiden tot nieuwe opstoten van weerstand", zo staat er nog. Maar ook een eventuele verplichte vaccinatie zou wel eens tot een opstoot kunnen leiden. "De gevoeligheden en het discours hierrond in de vele online platformen is zéér emotioneel geladen, wat ook het risico op forse tegenreacties verhoogt."

Meest gelezen