Foto @veerledevos

Verkiezingen in Hongkong: "Wie nu nog op straat komt wordt zwaarder gestraft dan een kleine crimineel"

Vandaag trekken de Hongkongers naar de stembus voor parlementsverkiezingen. Maar anderhalf jaar na de invoering van de nationale veiligheidswet door Peking is het enthousiasme beperkt.  We spraken - grotendeels anoniem - met enkele deelnemers aan de grote prodemocratische demonstraties van 2019 over hoe Hongkong veranderd is . "De democratische protestbeweging in Hongkong is dood."

Tot 2 miljoen mensen trokken in de zomer en de herfst van 2019 door de straten van Hongkong, om de intrekking te eisen van een omstreden uitleveringswet aan China en de toenemende invloed van Peking aan te klagen. Veel jonge demonstranten spraken de hoop uit dat Hongkong een echte democratie kon worden. "De ogen van de wereld zijn op ons gevestigd", zeiden ze me toen. "De democratische wereld zal ons niet in de steek laten." 

Twee jaar later blijft er van die hoop nog weinig over. Jonge demonstranten die ik toen interviewde willen alleen nog anoniem getuigen. Als ik hen interview - Zoom vertrouwen ze niet, want "China luistert mee" - houden ze hun scherm op zwart. "Iedereen is bang. Hongkong is niet meer veilig." hoor ik hen zeggen. Sommigen vertrokken, anderen bleven. Maar wat ze voelen is hetzelfde: "machteloosheid. En verdriet."

In audio doen de betogers anoniem wel hun verhaal, luister hier naar hun getuigenissen

Films en tentoonstellingen

"Op anderhalf jaar tijd is de hele civiele maatschappij in Hongkong vermoord", zegt Tom*, die ik in augustus 2019 interviewde op een grote protestmanifestatie. "Sinds de invoering van de nationale veiligheidswet is elke vorm van protest verboden. Een slogan roepen, vlaggen ophangen, folders uitdelen, het is allemaal gevaarlijk. De ruimte voor vrije meningsuiting en politiek activisme is dus bijzonder klein geworden."

2 jonge demonstranten in 2019, ook toen al op hun hoede

René hielp in 2019 journalisten met het vinden van contacten. Hij groeide op in Nederland en heeft ook een Nederlands paspoort. Van alle mensen die ik contacteer is hij de enige die in beeld wil komen. "Tentoonstellingen worden gesloten, kritische films worden verboden. Onder het mom van Covid geldt er al bijna twee jaar een samenscholingsgebod. Van alle vrijheden die we hadden blijft bijna niets meer over. En de protestbeweging is dood: wie wordt gearresteerd op grond van de nationale veiligeheidswet riskeert een zwaardere straf dan een kleine crimineel."     

TERUGBLIK: Van de hevige protesten in 2019 blijft in 2021 niets meer over. 

Videospeler inladen...

Een deel van de Hongkongers heeft zich al bij de nieuwe situatie neergelegd. "Sommige mensen kiezen eieren voor hun geld en verbinden hun lot aan dat van de communistische partij", zegt Alice*, die al een paar jaar in ons land woont en hier werkt als zorgverleenster. "Anderen, vooral dan Chinezen die nog maar kort in Hongkong wonen, doen dat uit overtuiging. "

"De sfeer wordt grimmiger en grimmiger", zegt Lucy, die ik in 2019 ontmoette op een protestmanifesatie in Brussel. "Verschillende van mijn oude leerkrachten uit het middelbaar hebben vervroegd pensioen aangevraagd. Ze zijn bang om gerapporteerd te worden door de ouders van hun leerlingen die de kant van China hebben gekozen. Dus ze kiezen liever voor een zeker pensioen dan het risico te lopen om gearresteerd te worden."

Mijn vroegere leerkrachten uit het middelbaar zijn bang om gerapporteerd te worden door de ouders van hun leerlingen. 

Lucy, momenteel in België

"Patriottische verkiezingen"

Van de verkiezingen verwacht niemand soelaas. "Deze verkiezingen zijn een grap" zegt Tom. "Democratische kandidaten zijn niet toegelaten, je moet een echte "patriot' zijn - lees een aanhanger van de communistische partij in Peking- om nog verkozen te kunnen worden. Bovendien mogen we nog maar 20 van de 90 parlementsleden rechtstreeks verkiezen. De rest wordt aangeduid door China." 

De oppositie is weg. Democratische parlementsleden zitten in de gevangenis. Of ze vluchtten naar het buitenland.

René

"Mensen vragen zich af of het wel een goed idee is om te gaan stemmen", zegt Lucy. "Veel van mijn vrienden zijn van plan om thuis te blijven of gaan een blanco stem uitbrengen. Maar volgens de pro-Chinakranten is ook dat een schending van de nationale veiligheidswet. Zelfs "passief protest" mag niet meer. Wie oproept om niet te gaan stemmen riskeert een gevangenisstraf."

"Een van mijn vrienden aan de universiteit (Au nok Hin) was een prominent activist", zegt Lucy. "Hij heeft enkele protesten georganiseerd en zat ook in het parlement voor de democratische partij. Begin dit jaar werd hij opgepakt en nu wacht hij in de gevangenis op zijn proces. Volgens China is hij een misdadiger. "

Massale emigratie

"Er is geen democratische oppositie meer" zegt René. "Voormalige democratische parlementsleden zitten in de gevangenis, ze zijn veroordeeld of wachten op hun straf. En de rest is vertrokken naar het buitenland."

BEKIJK: René, inwoner uit Hongkong, denkt niet dat het nog tot protesten zal komen zoals in 2019.

Videospeler inladen...

Veel Hongkongers kozen intussen het zekere voor het onzekere en vertrokken. Alle getuigen die ik interview hebben familie of vrienden die emigreerden of zij verblijven zelf in het buitenland. In 2020 en 2021 zijn er naar schatting meer dan 120.000 mensen vertrokken, vooral naar Engeland, naar Canada en naar Australië. "Vandaar proberen ze  contact te houden met wat overblijft van de protestbeweging in Hongkong en in de diaspora", zegt Alice. Maar heimwee hebben we allemaal. " 

Misschien waren we in 2019 naïef. Maar soms moet je durven dromen.

Lucy, momenteel in België

"Ik zal mezelf nooit een Chinees noemen", zegt Tom. "Wij Hongkongers zijn trots op onze identiteit. We hebben een andere geschiedenis, we zijn gehecht aan onze cultuur en onze politieke vrijheden. Maar voor de communistische partij in China vormden we een bedreiging. Het risico bestond altijd dat de gewone Chinezen ons voorbeeld zouden willen volgen. En daarom moesten Hongkongers het zwijgen worden opgelegd."

Durven dromen

"Achteraf gezien waren we in 1997 naïef", zegt Lucy. "De economie ging goed, ons leven was goed en we geloofden dat China de beloften die het had gemaakt bij de overdracht zou nakomen: 50 jaar lang zou er aan het politieke systeem en het rechtssysteem niets veranderen. Dat was zo afgesproken met de Verenigde Naties." 

Of ze tijdens de protesten in 2019 ook niet naïef waren? "Misschien", zegt Lucy. "Maar we keken naar de evoluties in Zuid-Korea, Taiwan en ook Oost-Europa: ook daar hebben de mensen jarenlang moeten vechten tot er democratische hervormingen kwamen. En als je een activist bent, moet je durven dromen." 

*Tom, Lucy en Alice zijn fictieve namen

Mijn laptopscherm tijdens een van de interviews

Meest gelezen