Toegelaten CO2-concentratie op drukke trams en bussen regelmatig overschreden, blijkt uit steekproef VRT NWS

Op drukke trams en bussen wordt de toegelaten CO2-concentratie van 900 ppm ("parts per million", of het aantal deeltjes per miljoen) geregeld overschreden. Dat blijkt uit een steekproef van VRT NWS. Als er een besmette passagier in de buurt zit, is een hoog CO2-gehalte een signaal voor een hoge kans op overdracht van het virus. “Wij rekenen op het gezond verstand van de mensen. Zit je bus vol, overweeg dan om een paar minuten op de volgende te wachten”, reageert De Lijn. 

Zo gingen we te werk: 

VRT NWS nam eind november-begin december 46 keer de trein, tram, metro of bus in de regio’s Brussel, Antwerpen, Hasselt en Diest. Dat deden we steeds tijdens de spitsuren voor en na school/het werk. Telewerk was al verplicht (4 dagen per week), de lagere en middelbare scholen waren nog open. 

Dit is voor alle duidelijkheid geen écht wetenschappelijk onderzoek, maar een willekeurige steekproef, waarmee we enkel een beeld willen schetsen van de CO2-waarden op het openbaar vervoer.

Het nut van CO2-meters

CO2-meters spelen al enige tijd een rol in de bestrijding van het coronavirus. Op school, in fitnesscentra en in de horeca meten ze de CO2-concentratie en geven ze aan wanneer het belangrijk is om de lucht te verversen. Want hoe slechter de lucht ververst wordt, hoe groter ook de kans dat virusdeeltjes zich zouden kunnen opstapelen als iemand in de ruimte besmet is met het coronavirus. 

“De veilige grens bij CO2-metingen wordt gelegd op 900 ppm”, weet Marianne Stranger van de Vlaamse Instelling voor Technologisch Onderzoek (VITO). “Maar eigenlijk is de boodschap zo laag mogelijk natuurlijk, zo dicht mogelijk bij de buitenconcentratie die ongeveer 415 ppm bedraagt.”

De regering vraagt om bij een waarde boven 900 ppm maatregelen te nemen, zoals het openzetten van de ramen of het verlaten van de ruimte. 

Bekijk hieronder hoeveel ppm de CO2-metingen soms opleverden:

Videospeler inladen...

Steekproefresultaten

Op de trein

Op de meeste treinritten bleef de CO2-waarde onder de 900 ppm. Van de 11 treinritjes, werd die drempel slechts op 2 ritten overschreden. Eén keer bereikten we een waarde van 998 ppm en een andere keer gingen we tot 1.008 ppm. 

Op alle andere ritten schommelden de waarden tussen de 413 en 842 ppm. De drukte op de trein viel meestal goed mee, en de ramen stonden regelmatig open. 

Op de metro en tram

Een ander beeld kregen we op de metro’s en trams in Brussel en Antwerpen. In totaal pikten we tijdens de spitsuren 23 ritten mee. Op maar liefst 12 ritten gaf de CO2-meter een waarde boven de 900 ppm aan. 

Vooral in Brussel was het CO2-gehalte vaak te hoog. 10 van de 14 keer werd daar de drempel overschreden en twee keer bereikten we een waarde van boven de 1.200 ppm.

In Antwerpen viel het beter mee. De ramen van de trams stonden vaak open en ze zaten ook niet altijd even vol. Bijgevolg kwam de CO2-meter maar in 2 van de 9 ritjes boven de 900 ppm uit. Op één rit maten we wel een recordwaarde van 1.691 ppm, een overvolle tram waar de ramen dicht bleven en besloegen.

Op de bus

Ten slotte namen we 12 keer de bus, vaak vlak na school. Gevolg: volle bussen met scholieren en CO2-meters die snel opliepen. Op 7 ritten werd de drempel van 900 ppm overschreden. Daarvan gaf onze CO2-meter op 5 momenten zelfs een waarde van boven de 1.100 ppm aan, met uitschieters van 1.451, 1.525 en 1.643 ppm.

Hoewel het dakraam van de bussen vaak openstond en de buschauffeurs vroegen om goed het mondmasker te dragen, voelde we ons op piekmomenten niet zo veilig.

Tijdens spitsuren niet altijd veilig

“Het verbaast me niet zozeer dat die waarde boven de 900 ppm stijgt”, reageert Marianne Stranger van VITO. “Op piekmomenten zit er uiteindelijk veel volk op het openbaar vervoer en dan gaat die CO2-concentratie uiteraard stijgen.”

"Het wordt pas een risico als er een besmet persoon aanwezig is, en het is natuurlijk ook afhankelijk van hoelang je in de ruimte spendeert”, nuanceert ze. “Nu, hoe meer mensen, hoe groter ook de kans dat daar een besmet persoon tussen zit. Dus er bestaat zeker een besmettingskans als je op drukke momenten het openbaar vervoer neemt.”

Het wordt pas een risico als een passagier besmet is. Maar hoe meer mensen, hoe groter de kans dat iemand daarvan besmet is
Marianne Stranger, VITO

Op het laatste Overlegcomité adviseerde de expertengroep GEMS om de maximumcapaciteit op het openbaar vervoer te halveren. De regeringen van ons land namen die beslissing uiteindelijk niet. Dat zou nochtans kunnen helpen, zeggen experts. “Als je minder mensen op het openbaar vervoer toelaat, dan gaan die mensen verder van elkaar weg zitten. Minder mensen betekent ook minder deeltjes die uitgestoot kunnen worden en dus daalt de besmettingskans”, zegt Stranger.

Reacties

Zo'n halvering van de maximumcapaciteit is volgens De Lijn niet nodig. “Zolang iedereen de maatregelen volgt, kan je veilig het openbaar vervoer nemen”, klinkt het bij woordvoerster Karen Van der Sypen. De sleutel tot succes is volgens haar “ventileren, ventileren, ventileren”: (Het Journaal, 28/12/2021)

Videospeler inladen...

“Het is cruciaal dat de ramen van bussen en trams openstaan. In koudere periodes zoals nu is dat niet evident, maar iedereen gaat toch warm ingeduffeld de baan op. Onze chauffeurs zien hier voor de start van hun dienst en tijdens pauzes op toe, maar ze kunnen niet om de haverklap controleren. Daarom beroepen we op het gezond verstand van de mensen.” Stickers in alle toestellen helpen de reizigers hieraan te herinneren.

De Lijn zorgt tijdens de spitsuren voor versterking, maar op piekmomenten is drukte onvermijdelijk. “Zie je dat je bus overvol zit, overweeg dan om een paar minuten op de volgende te wachten. Ook een kwartiertje eerder vertrekken en zo de spits voor zijn, kan een verschil maken.” 

Dezelfde boodschap klinkt bij het MIVB. “Op onze website en in onze app vind je een indicatie van de gemiddelde bezetting in de stations en de voertuigen. Je kan naargelang de drukte je traject aanpassen”, tipt woordvoerder Guy Sablon.

Hopelijk is jullie steekproef een wake-upcall voor de bevolking om de ramen open te laten staan.
Karen Van der Sypen, De Lijn

MIVB doet geen eigen metingen, De Lijn houdt er wel regelmatig. “Zelf hebben we nooit waarden boven de 1.200 ppm gemeten. Pas dan wordt het kritiek, al zien we natuurlijk nog liever dat we onder de grens van 900 ppm blijven”, aldus Van der Sypen. “Ik speel jullie metingen zeker door, met de vraag om extra toezicht op de ventilatie te houden waar mogelijk. Hopelijk is jullie steekproef een wake-upcall voor de bevolking om de ramen open te laten staan.”

TreinTramBus (TTB) wil betere maatregelen om de gebruikers van het openbaar vervoer te beschermen tegen te veel CO2 op bussen, trams en metro. Concreet: meer bussen en trams inzetten om passagiers beter te spreiden.

Medewerkers van VRT NWS namen eind november en begin december bij wijze van steekproef meer dan 40 keer het openbaar vervoer, gewapend met een CO2-meter:

Videospeler inladen...

Meest gelezen