Adrianus VI op een schilderij van Jan van Scorel. Bron: Centraal Museum van Utrecht.

Nederland herdenkt de enige eigen paus, Adrianus VI, die ook een beetje Leuvenaar was

Precies 500 jaar geleden koos een conclaaf van kardinalen in Rome de Nederlander Adriaan Florenszoon Boeyens tot paus. Dat is in Nederland aanleiding voor een herdenking als Adrianusjaar. Hij regeerde kort, maar was wel de laatste niet-Italiaanse paus tot de verkiezing van de Pool Johannes-Paulus II in 1978. Adrianus VI kwam dan wel uit Utrecht, hij was ook professor aan de Leuvense universiteit.

Het Adrianusjaar bestaat vooral uit een aantal lezingen die georganiseerd worden door zowel de Nederlandse als de Belgische diplomatie. Beide ambassades zullen later op het jaar een tentoonstelling organiseren in de prestigieuze bibliotheek van het Vaticaan. Adrianus VI wordt daar voorgesteld als de enige paus uit de Lage Landen. In zekere zin beschouwt Duitsland hem ook als een zoon, want de Nederlanden behoorden toen officieel tot het Heilig Roomse (Duitse) Rijk.

Adrianus VI was 63 jaar oud toen hij verkozen werd en volgens bronnen had hij niet zo heel veel zin in het pausschap. Hij werd ook enkel gekozen als compromisfiguur omdat Franse en Spaanse kardinalen elkaar niet konden luchten en hun landen doorgaans in oorlog waren.

Boeyens -zoals de man toen nog heette- was in 1459 geboren in Utrecht. Studeren deed hij echter in Leuven, toen nog de enige universiteit in de Lage Landen. Hij werd er professor theologie en zag toe op de opleiding van de jonge heerser van de Bourgondische Nederlanden, die wij beter kennen als keizer Karel V. In het spoor van Karel V trok Boeyens naar Spanje -toen nog verdeeld in Castilië en Aragon- en werd er een van de belangrijkste raadgevers van Karel toen die er koning werd. Hij werd er hoofd van de beruchte Inquisitie en werd in 1517 benoemd tot kardinaal.

"Barbaar uit het noorden"

Het duurde vijf maanden vooraleer Adrianus VI in Rome aankwam en er tot paus verheven werd. Hij trof er een lege schatkist en veel schulden aan en de zuinige Nederlander wou paal en perk stellen aan de grote sier die daar tradioneel werd gehouden, de corruptie, vriendjespolitiek en machtsconflicten tussen de grote Italiaanse families. 

Het maakte hem niet geliefd, niet bij de rijke families en niet bij het gewone volk die Adrianus VI als een buitenstaander en een "barbaar uit het noorden" beschouwden. Hij wou dan wel de wantoestanden in de kerk aanpakken die Maarten Luther hadden aangezet tot zijn hervormingsdrang, maar Luther zelf kon bij de voormalige inquisiteur Adrianus op geen begrip rekenen. Wellicht heeft Adrianus hier een kans verprutst om de scheuring tussen katholicisme en protestantisme te ontmijnen. (Lees verder onder de foto).

Het intussen al erg verbouwde Pauscollege in Leuven is een blijvende erfenis van Adrianus VI.

Zijn hervormingen waren ook geen succes, want in september 1523, anderhalf jaar na zijn verkiezing, overleed Adrianus VI. Het Romeinse publiek vierde zijn heengaan en nadien zaten 455 jaar lang enkel nog Italianen op de troon van Petrus tot de Pool Karol Wojtyla in 1978 onverwacht verkozen werd tot paus Johannes-Paulus II. 

In zijn testament schonk Adrianus VI zijn huis aan het Hogeschoolplein in Leuven aan de universiteit om er arme theologiestudenten te huisvesten. Dat gebouw is inmiddels fors uitgebreid en herbouwd, maar de functie van studentenresidentie is al die tijd behouden.

Meest gelezen