© VRT

"Factcheckers" onderzoekt hoe gemakkelijk minderjarigen alcohol kunnen kopen: "Het is kinderspel"

Het blijkt nog steeds kinderlijk eenvoudig om als minderjarige alcohol te kopen. In het Eén-programma "Factcheckers" trekken zes minderjarigen van 14 en 15 jaar undercover naar supermarkten en nachtwinkels om er alcohol te kopen. In 25 van de 30 pogingen stappen de jongeren de zaken buiten met wijn, bier of zelfs whiskey in de hand. Opvallend, want uit cijfers van de bevoegde inspectiedienst blijkt dat in 2021 slechts bij 3 procent van de controles op de verkoop van alcohol aan minderjarigen inbreuken zijn vastgesteld.

Alcohol is nefast voor de geestelijke en lichamelijke ontwikkeling van jongeren, daarom is het sinds 2009 verboden om alcohol te verkopen aan al wie jonger is dan 16 jaar. Voor sterke drank, zoals whisky, gin of wodka, geldt het verbod zelfs tot 18 jaar.

"Ik las in verschillende artikels uit 2018 dat het heel gemakkelijk is voor minderjarigen om alcohol te kopen in de winkel", vertelt factchecker Britt Van Marsenille aan het begin van de reportage. "Daar was heel wat om te doen en je zou toch denken dat er sindsdien toch een en ander veranderd is?"

Beeld: reportage Factcheckers

Jongeren gaan undercover

Van Marsenille trok met Oliver (14) en Wout (14) naar verschillende supermarkten en vroeg hen om hun alcoholische producten af te rekenen aan de bemande kassa's. Thomas Vanderveken onderzocht met Elisabeth (15) en Elza (14) dan weer hoe vlot ze alcohol konden kopen aan de zelfscankassa's van de supermarkten.

"Dat was wel gemakkelijk", de minderjarige factcheckers ontdekken undercover hoe eenvoudig het is om alcohol te kopen in de supermarkt:

Videospeler inladen...
Feit gecheckt, illegaal alcohol kopen is kinderspel voor minderjarigen
Factchecker Britt Van Marsenille

In de reportage zie je hoe de minderjarigen meestal zonder problemen alcohol kunnen kopen. Sommige verkopers vragen wel naar de leeftijd, maar in de meeste gevallen geloven ze de jongeren op hun woord wanneer die liegen over het feit dat ze al 16 jaar zijn. Nochtans is de wet duidelijk, bij twijfel over de leeftijd wordt afgeraden om de alcoholische drank te verkopen, want de handelaar blijft uiteindelijk verantwoordelijk.

Wat zegt de wet?

  • Het is verboden om alcohol te verkopen, te schenken of aan te bieden aan al wie jonger is dan 16 jaar
  • Het is verboden om sterke drank te verkopen, te schenken of aan te bieden aan al wie jonger is dan 18 jaar

Verkopers mogen een bewijs van leeftijd vragen, zoals bijvoorbeeld een identiteitskaart of een ander officieel document. Bij twijfel wordt de verkoper aangeraden om te weigeren, want hij blijft altijd verantwoordelijk.

Drankautomaten moeten uitgerust zijn met een identiteitskaartlezer als ze alcohol en sterke drank aanbieden. Dit systeem mag niet worden uitgeschakeld.

Ook in de nachtwinkels ondervinden Febe (15) en Manou (15) weinig problemen wanneer ze alcohol willen kopen:

Videospeler inladen...

Het resultaat van de steekproef

  • Bemande kassa's supermarkten: 7/10
    De jongeren die alcohol kochten aan de bemande kassa in de supermarkten wandelden in 7 van de 10 pogingen buiten met wijn of bier in de hand.
  • Zelfscankassa's supermarkten: 10/10
    Bij de zelfscankassa's van de supermarkten lukte dat zelfs elke keer. Bij geen enkele van de tien pogingen werden de jongeren tegengehouden. 
    Opmerkelijk: Terwijl elke zelfscankassa wettelijk eigenlijk een toepassing zou moeten hebben die vraagt om je leeftijd te bevestigen, was dat niet overal het geval. 
  • Nachtwinkels: 8/10
    Bij acht van de tien bezochte nachtwinkels bleek het geen probleem om als minderjarige alcohol te kopen.
    Opmerkelijk: De jongeren kochten zelfs een fles whisky in de nachtwinkel, daarvoor zouden ze in principe ouder dan 18 jaar moeten zijn. Ook bij die aankoop werd de leeftijd niet gecheckt.
  • Totaal: 25/30
    Het eindresultaat is op z'n minst schokkend te noemen. In 25 van de 30 pogingen slaagden de jongeren er in om alcohol te kopen zonder dat daar al te veel vragen bij gesteld werden. 
Zelfs bij de aankoop van een fles whisky werden in de nachtwinkel geen vragen gesteld.
© VRT

De programmamakers beseffen dat deze steekproef geen wetenschappelijk onderzoek is en claimen ook niet dat de reportage representatief is voor de hele maatschappij, "maar het is toch een opmerkelijk resultaat", voegen ze eraan toe.

Overheid stelt amper overtredingen vast

Cijfers van de Federale Overheidsdienst Volksgezondheid, die instaat voor de controles op het verkoop van alcohol aan minderjarigen, tonen een volledig ander beeld. In 2021 werd slechts bij 105 van de 3.008 controles een overtreding vastgesteld, goed voor 3 procent. In 2020 werd bij 3,5 procent van de controles een inbreuk geconstateerd. 

We merken wel dat winkeliers weinig leeftijdscontroles uitvoeren bij de verkoop van alcohol
Paul Van den Meerssche, hoofd Inspectiedienst van de FOD Volksgezondheid

"De cijfers van de laatste twee jaar liggen door de coronacrisis wel lager dan normaal", aldus Paul Van Den Meerssche, hoofd van de inspectiedienst van de FOD Volksgezondheid. De controles vinden bijvoorbeeld ook plaats op jongerenfuiven, maar die waren er amper de afgelopen twee jaar. In 2019, het jaar voor de coronacrisis, werd bij 13 procent van de controles een overtreding vastgesteld. 

Toch verschillen ook de cijfers van 2019 enorm met de steekproef van Factcheckers. "Wij hebben niet de bevoegdheidheid om te werken met zogenaamde mystery shoppers en dus moeten wij handelaars op heterdaad betrappen, dat is een stuk moeilijker", verklaart Van den Meerssche het verschil. "We merken wel op dat winkeliers in ons land weinig leeftijdscontroles uitvoeren bij de verkoop van alcohol, in andere landen is dat veel meer ingeburgerd", besluit hij.

Handelsfederatie Comeos: "Tandje bijsteken"

Handelsfederatie Comeos betreurt dat het kennelijk vrij gemakkelijk is voor jonge tieners om alcohol te kopen in de winkels. "Op zich zijn de regels heel duidelijk en bij twijfel kan men de identiteitskaart vragen", zegt Nathalie De Greve van Comeos.

Ook aan de zelfbedieningskassa's moet de controle beter, vindt de federatie. "Het is daar in principe voorzien, daar moet je je leeftijd aanduiden. Maar als het niet juist aangeduid wordt door jongeren, dan kan je er nog door glippen. Vandaar dat onze leden moeten bekijken hoe ze die leeftijdscontrole beter kunnen doen", klinkt het.

"Het is ook een stuk de verantwoordelijkheid van de ouders om de jongeren erop te wijzen. Ik kan het de kassamedewerkster niet kwalijk nemen dat die alcohol verkoopt aan mijn minderjarig kind. Maar het zou niet mogen gebeuren. Er zal duidelijk een tandje bijgestoken moeten worden", besluit De Greve.

Meest gelezen