Sicilië ging gebukt onder een bijzonder zware hittegolf afgelopen zomer.
Copyright 2021 The Associated Press. All rights reserved

Laatste 7 jaar waren 7 warmste ooit gemeten op onze planeet, ongerustheid over methaan

Het jaar 2021 komt op plaats 5 op het lijstje van warmste jaren ooit gemeten (wereldwijd). De volledige top 7 van globaal warmste jaren ooit wordt daarmee ingevuld door de voorbije 7 jaar. Dat blijkt uit het nieuwste rapport van Copernicus, de dienst voor klimaatverandering die verbonden is aan de Europese Unie. Het gehalte aan CO₂ en methaan in de atmosfeer blijft stijgen "voorlopig zonder tekenen van beterschap". De recente methaanpiek noemt de dienst "zorgwekkend". In dit artikel lees je ook enkele politieke reacties.  

Copernicus schetst regelmatig de wereldwijde staat van ons klimaat om zo de klimaatverandering op de voet te volgen. Zo'n wereldwijd rapport geeft de beste indicatie over de klimaatopwarming omdat het regionale verschillen uitvlakt. 

Vanmiddag is het jaarrapport voor 2021 voorgesteld: vorig jaar bracht geen record, maar de trend blijft duidelijk. De voorbije 7 jaar maken stuk voor stuk deel uit van de top 7 van warmste jaren ooit gemeten, en dat met een vrij groot verschil tegenover de andere jaren op de lijst. Nooit was het in de moderne geschiedenis zo warm op aarde. 

Onderstaande grafiek van Copernicus toont de voorbije 50 jaar en hoe het almaar warmer werd. Op de linkerkant lees je het verschil aan opwarming af tegenover de referentieperiode 1850-1900 die de VN gebruikt. Links boven is de drempel van anderhalve graad te zien, de laatste jaren komen we steeds dichter daarbij (lees door onder de grafiek).  

Op de VN-klimaatconferentie in Glasgow kwam opnieuw de wereldwijde opwarming ter sprake, en hoe die te beperken tot anderhalve graad wereldwijd - als referentiepunt wordt dan steevast de periode van 1850 tot 1900 gebruikt. Of dat gaat lukken, blijft ook na Glasgow een heel groot vraagteken. 

Als we puur naar vorig jaar kijken, zien we dat 2021 tussen 1,1 en 1,2 graden Celsius warmer was dan de historische referentieperiode, maar 2021 was dan ook "maar" het op vier na warmste jaar: 2016, 2020, 2019 en 2017 piekten nog ietsje hoger. 

Overigens: het klimaat gaat over langere periodes van enkele decennia. Maar de voorbije 7 jaar geven een heel duidelijke trend weer, en intussen leven we wel met de realiteit van de dag. 

Vorig jaar was het op vier na warmste jaar wereldwijd, met veel extremen

Grote verschillen wereldwijd en "extreme events"

Achter de globale cijfers gaan heel wat regionale verschillen schuil. De weersextremen nemen toe, zoals we ook dit jaar mochten ervaren met de overstromingen in het oosten van België.

2021 bleek een heel warm jaar in een groot deel van de Verenigde Staten, met een lange rode penseelstreek die donkerder wordt richting noordoosten, in de Canadese provincie Quebec tot in Groenland. Het Amerikaanse continent beleefde extremen met o.a. een hittegolf in het westen van Canada. Ook het noorden van Afrika en het Midden-Oosten beleefden een erg warm jaar. In delen van Europa, in Brazilië en een groot deel van Australië bleef het frisser dan gemiddeld. 

De onderstaande kaart van Copernicus toont het verschil tussen 2021 en het gemiddelde van de voorbije 30 jaar. Hoe roder, hoe warmer, hoe blauwer, hoe frisser. 

Ook binnen Europa was er een groot contrast "met verschillende extreme weersgebeurtenissen met hoge impact" tijdens de voorbije zomer, meldt Copernicus. In juli was er zware regenval met overstromingen bij ons, maar ook in delen van Duitsland en Luxemburg. 

De regio rond de Middellandse Zee beleefde dan weer een hittegolf in juli en een deel van augustus, met bijzonder hoge maxima in o.a. Spanje, Italië en Griekenland. Op Sicilië werd met 48,8 graden Celsius de hoogste temperatuur ooit in Europa gemeten (die moet nog bekrachtigd worden door de WMO, de Wereld Meteorologische Oragnisatie, red.). De hete zomer in het zuiden vormde de ideale basis voor grootschalige bosbranden in o.a. Turkije, Griekenland en Italië.

Alle bosbranden wereldwijd stootten vorig jaar trouwens een recordhoeveelheid aan CO₂ uit. 

Klimaatwetenschapper Nicole van Lizpig (KU Leuven) reageerde deze namiddag op het klimaatrapport in "De wereld vandaag", beluister hier het volledige gesprek:

Copyright 2021 The Associated Press. All rights reserved

Geen tekenen van verbetering in CO₂- en methaanconcentraties

De twee voornaamste broeikasgassen, CO₂ en methaan, blijven zich intussen opstapelen in onze atmosfeer. 

Het aantal deeltjes koolstofdioxide in de atmosfeer (de zogenoemde ppm of parts per million) bleef gestaag omhoog gaan. In april bereikten we een piek van 416,1 ppm. Nooit lag dat aantal zo hoog in de moderne geschiedenis, coronacrisis of niet. De economische stilstand als gevolg van corona in 2020 - met tijdelijk ruim 5 procent minder uitstoot van koolstofdioxide - laat zich amper of niet zien in de langjarige CO₂-curves, met vorig jaar een stijging die in de lijn ligt van de laatste tien jaar.  

Ook de methaanconcentraties blijven doorstijgen. Volgens voorlopige satellietdata zitten we momenteel aan 1,876 ppb (parts per billion of deeltjes per miljard). 

De methaantoename tijdens de voorbije twee jaar ligt "zeer hoog" vergeleken met de voorbije 20 jaar, meldt Copernicus in zijn rapport. Het is nog niet helemaal duidelijk waarom dat zo is: naast menselijke uitstoot door bijvoorbeeld lekken in olie- en gaswinninginstallaties of via de landbouw geeft ook de natuur methaan vrij, bijvoorbeeld via moerassen of via de ontdooiing van de permafrost, de permanent bevroren ondergrond in o.a. het noorden van Rusland. 

De toename van de methaanconcentratie ligt de voorbije twee jaar zeer hoog

Vincent-Henri Peuch, directeur van de afdeling die de atmosfeer monitort bij Copernicus, noemt de stijging voor methaan "verontrustend", en dit om twee redenen: enerzijds is ze de voorbije twee jaar heel uitgesproken - ongeveer dubbel zo veel als het gemiddelde van de voorbije 20 jaar - en anderzijds is het moeilijk om te achterhalen wat precies de oorzaak is. 

Peuch noemt het methaanvraagstuk heel complex, omdat het om een mengeling gaat van menselijke en natuurlijke uitstoot - de verhouding zou respectievelijk 60-40 zijn. Er is nog meer wetenschappelijk onderzoek nodig, zegt hij, en op dat vlak zijn de vooruitzichten goed. In 2025 worden er extra satellieten in omloop gebracht specifiek voor de opvolging van methaan in de atmosfeer. 

"De concentraties van CO₂ en methaan blijven jaar na jaar stijgen zonder tekenen van beterschap. Het zijn de voornaamste aanjagers van de opwarming van de aarde. Het opvolgen van die concentraties wordt een cruciaal instrument om te zien welk effect de maatregelen voor uitstootvermindering precies hebben," aldus Vincent-Henri Peuch. 

Methaan is een veel krachtiger broeikasgas dan CO₂ - ongeveer 80 keer zo krachtig in de eerste jaren - al breekt het wel sneller af op de lange termijn.  

Hoe moet het nu verder?

Er is dus nog geen kentering te zien in de concentraties van de voornaamste twee broeikasgassen in de atmosfeer. Maar dat betekent niet dat onze inspanningen geen zin hebben, zegt klimaatwetenschapper Nicole van Lipzig (KU Leuven) in "De wereld vandaag". 

Zonder die inspanningen waren de cijfers misschien nog méér gestegen, en er zijn nog hoopvolle tekenen: "Wat betreft de economie is de prijs van hernieuwbare energie sterker gedaald dan men ooit had durven hopen. Tegelijk zitten we niet meer in een business-as-usual-scenario (waarbij niks verandert in het beleid, red.) waar we 5 of 10 jaar geleden wel nog in zaten. Anders was het wellicht nog slechter geweest. Maar de cijfers tonen wel aan dat er grotere inspanningen nodig zijn." 

We moeten de landbouwsector vergroenen en de gas- en oliesector beter opvolgen

Zakia Khattabi, federal minister van Klimaat

In Europa moeten we de omslag naar klimaatneutraliteit versnellen en de druk op onze handelspartners verhogen met o.a. een grensheffing voor CO₂, reageert federaal klimaatminister Zakia Khattabi (Ecolo) bij VRT NWS. "Nieuw in dit rapport is de opmerkelijke stijging van methaan in de atmosfeer. De emissies van de olie- en gassector en de landbouw moeten dringend dalen, onder meer door een vergroening van de landbouw en het dichten van gaslekken bij ontginning en transport." 

Het kabinet van Vlaams minister van Omgeving Zuhal Demir (N-VA) laat weten dat de minister de bezorgdheid over methaan deelt. "Dat is ook de reden waarom de Vlaamse regering eind vorig jaar de Climate and Clean Air Coalition (CCAC) heeft bijgetreden om methaanuitstoot terug te dringen met 30%, ook in Vlaanderen. Dit maakt ook deel uit van de extra klimaatmaatregelen van november vorig jaar binnen landbouw en industrie."

Meest gelezen