Een foto van voormalig president Nazarbajev in het geplunderde stadhuis van Almaty.
Copyright 2022 The Associated Press. All rights reserved

President Tokajev van Kazachstan uit kritiek op machtige voorganger: "Hij creëerde een klasse van rijken"

In Kazachstan heeft president Kassym-Zjomart Tokajev op opvallende wijze kritiek geuit op zijn eertijds machtige voorganger Noersoeltan Nazarbajev. Onder diens bewind (1991-2019) is "een klasse van erg rijke mensen" ontstaan. Veel grote ondernemingen worden gecontroleerd door familieleden van Nazarbajev. Tokajev kondigde ook aan dat de Russische troepen over enkele dagen zullen vertrekken uit Kazachstan.

Het is een zeer opvallende uitspraak van Tokajev - medestander, partijgenoot en opvolger van Nazarbajev - maar ze bevestigt berichten als zouden er barsten zijn in het regime dat al decennialang over Kazachstan heerst. 

Volgens Tokajev is "onder het bewind van Elbasy (Nazarbajev) een klasse van erg rijke ondernemingen en personen ontstaan. Het is tijd dat die beginnen terug te geven aan het volk van Kazachstan". Als eerste maatregel wil Tokajev een extra belasting op de mijnbedrijven invoeren.

Het is geen lichte kritiek op Nazarbajev. Zo worden inderdaad veel grote ondernemingen in de winstgevende sector van olie, gas en mijnbouw gecontroleerd door de familie van Nazarbajev. Daarom was die "kop van Jut" tijdens de revolte tegen de hogere brandstofprijzen en de corruptie van vorige week. 

Tokajev schijnt nu de schuld op de kringen van Nazarbajev te schuiven en zo de volkswoede te willen afleiden. Al te veel verandering moet u nu ook niet verwachten: vandaag is Alikhan Smailov benoemd tot nieuwe premier. In de regering die vorige week ontslagen werd, was hij een van de vicepremiers.

Tot voor kort leek Nazarbajev onaantastbaar. Sinds eind de jaren 80 was hij eerst als Sovjetpartijleider van Kazachstan en na de onafhankelijkheid als president de absolute machthebber. Ook na zijn aftreden in 2019 bleef hij als voorzitter van de nationale veiligheidsraad erg invloedrijk en werd de hoofdstad Astana naar hem Noer-Soeltan genoemd. Vorige week werd hij echter in die functie opgevolgd door huidig president Tokajev. De voorbije dagen zijn ook al een aantal topfiguren van het regime ontslagen. Onder hen is voormalig premier en hoofd van de geheime dienst Karim Masimov, die zaterdag gearresteerd is op verdenking van "verraad". (Lees verder onder de foto).

De inwoners van Almaty komen kijken naar het uitgebrande stadhuis van de stad.
Copyright 2022 The Associated Press. All rights reserved

De huidige machthebber Tokajev komt ook uit de kringen rond Nazarbajev. Het volksprotest van de voorbije week heeft het regime geschokt en mogelijk wil Tokajev de indruk wekken dat hij een breuk wil met het verleden. De "oligarchen" rond Nazarbajev zouden dan de schuld van de gehate corruptie krijgen en het regime zou dan zichzelf opnieuw uitvinden en een doorstart maken. 

Een min of gelijkaardig scenario was er na het overlijden van de almachtige president Islam Karimov in buurland Oezbekistan in 2016. Ook daar heeft de opvolger Shavkat Mirzijojev een aantal familieleden van zijn voorganger aan de kant gezet en zelfs de dochter van Karimov laten veroordelen. 

"Over twee dagen vertrekken de Russische troepen"

Op straat lijkt president Tokajev de situatie opnieuw in de hand te hebben, zeker in de grootstad Almaty. Vandaag kondigde hij dan aan dat de buitenlandse troepen van de CSTO-bondgenoten die de voorbije dagen zijn regime kwamen ondersteunen, snel zullen worden teruggetrokken.

Volgens Tokajev zal de terugtrekking over twee dagen beginnen en zou die over een dag of twaalf afgerond zijn. Het gaat om 2.300 militairen, vooral uit Rusland, maar er zijn ook kleinere contingenten uit Wit-Rusland en Armenië. 

Die zijn op verzoek van Tokajev het land binnengekomen op basis van het lokale defensieverdrag CSTO uit 1992 tussen Rusland, Wit-Rusland, Armenië en de Centraal-Aziatische staten Kazachstan, Tadzjikistan en Kirgizië, allemaal voormalige Sovjetrepublieken. (Lees verder onder de foto).

Russische troepen bij hun aankomst op de luchthaven van Almaty.
Russian Defense Ministry Press Service

Intussen zouden bijna 10.000 mensen gearresteerd zijn wegens hun betrokkenheid bij het volksprotest van vorige week. Onder hen zijn volgens het regime ook buitenlanders. Het zou dan gaan om "terroristen uit Centraal-Azië, Afghanistan en het Midden-Oosten". Meer details daarover zijn niet bekendgemaakt. 

Wel had het regime in Kazachstan "buitenlandse inmenging" nodig als argument om de interventie van de Russische en andere troepen te verantwoorden. Die kunnen volgens het CSTO-verdrag enkel tussenbeide komen als een lidstaat "door andere naties", dus van buitenuit bedreigd wordt. Strikt genomen gaat het alleen om "naties" en vallen terroristen daar ook niet onder.

Opvallend: EU-lidstaat Hongarije heeft zich aangesloten bij een oproep van de Organisatie van Turkse Staten die "het geweld en vandalisme in Kazachstan" veroordeelt. Volgens de Hongaarse minister van Buitenlandse Zaken Peter Szjijjarto steunt zijn land "alle pogingen om de stabiliteit in Centraal-Azië te verzekeren". Dat lijkt op een steunbetuiging aan de Russische interventie in Kazachstan.

De Organisatie van Turkse Staten omvat de grote groep van etnisch verwante staten Turkije, Azerbeidzjan, Kazachstan, Oezbekistan en Kirgizië met Turkmenistan en Hongarije als waarnemers. Hongarije voelt zich verwant met die staten. De Hongaren of "Magyaren" waren een nomadisch volk dat in de 9e eeuw vanuit de regio rond het Aralmeer en de Oeral migreerde naar Centraal-Europa. Al meer dan duizend jaar is Hongarije echter geïntegreerd in Europa.

Meest gelezen