Geshas

Na "Pano" over kippen: 1 op de 20 winkelproducten met kip of kalkoen is besmet met salmonella, hoe kan dat?

1 op de 20 producten met kippenvlees of kalkoenvlees die getest worden in de winkel zijn besmet met salmonella. Dat blijkt uit recente cijfers die "Pano" opvroeg bij het voedselagentschap. Gisteren stelde "Pano" al vast dat een diepgevroren kippenworst van supermarkt Aldi besmet was. Worden besmettingen met salmonella dan genoeg gecontroleerd? En is het verstandig om die controles vooral aan de producenten zelf te laten? 

In 2021 testte het federaal voedselagentschap 291 producten met kippen- en kalkoenvlees uit de supermarkt. 19 daarvan (6,5 procent) bleken positief te testen op salmonella. Dat is een bacterie die leeft in de darmen van het pluimvee. Het gaat om een stijging van 4 procent ten opzichte van 2020. 

1 op de 20 besmet

In 2020 testte 7,4 procent van de subcategorie "verwerkte vleesproducten" positief op salmonella. "Pano" toonde gisteren al dat dat zo'n verwerkte kippenworst uit het diepvriesvak van supermarkt Aldi besmet bleek. In totaal, voor 2020 en 2021 samen, blijkt 1 op de 20 producten (5 procent) met kippenvlees of kalkoenvlees in de winkel besmet met salmonella. "Dat betekent ook dat 95 procent géén salmonella bevat", benadrukt het voedselagentschap. 

Hoe ziek word je van salmonella? 

Niet alle types salmonella die worden vastgesteld bij kippen zijn gevaarlijk voor de mens. Dat was wel het geval bij het type in de kippenworst van Aldi. Salmonella sterft wanneer je het vlees voldoende verhit, maar de bacterie kan bijvoorbeeld wel aan messen blijven kleven die je gebruikt om het vlees te snijden. 

Symptomen als buikkramp, diarree en hoofdpijn kunnen dan tot drie dagen nadien opkomen, en blijven soms een hele week duren. Water drinken is de beste remedie om uitdroging te vermijden. Kwetsbare personen krijgen soms ook een behandeling met antibiotica, al kan dat de bacterie resistent maken.

Keten

Hoe kan het dat er in de winkel, op het einde van de productieketen, nog zoveel producten salmonella bevatten, want tijdens de productie wordt er toch veelvuldig getest? "In de broeierij, waar de kuikens uit het ei komen, worden al een eerste keer de eierschalen getest", legt Nadine Botteldoorn uit. Zij is verantwoordelijke in het labo van Dierengezondheidszorg Vlaanderen (DGZ), waar ook tests op salmonella gebeuren. 

"Daarna test men nog eens uitwerpselen wanneer de kuikens naar de stal van de pluimveehouder gaan", zegt Botteldoorn. Deze twee testfases gebeuren onder de hoede van de boer zélf. Het voedselagentschap komt hier dus niet aan te pas.

Stijging

Drie weken voor de slacht worden de stallen nog eens getest, deze keer zowel door de boer als door het federaal voedselagentschap FAVV. In 2020 werden bijvoorbeeld 10.707 zogenoemde "loten" (of groepen) kuikens getest op salmonella voor ze naar het slachthuis gingen. 4 procent bleek positief, en ook dat cijfer is de laatste jaren gestegen. 

De stijging heeft alles te maken met een type salmonella dat steeds vaker opduikt: salmonella infantis. "Die variant treffen we steeds vaker aan bij vleeskuikens", zegt Botteldoorn, "maar er zijn nog te weinig wetenschappelijke gegevens om in te schatten of dit type van de bacterie meer mensen ziek maakt." 

Zelfcontrole

Ook in deze fase, voor het slachten, wordt het grootste deel van de tests door de boer afgenomen. In 2020 werden in deze schakel slechts 76 van de 10.707 kippenloten getest door het voedselagentschap. Bovendien is er een opvallend verschil tussen de tests die door boeren zelf worden afgenomen, en de tests van het voedselagentschap, blijkt uit cijfers van het FAVV. In 2020 toonde 4 procent van de tests bij boeren een besmetting, maar 9,2 procent van de stalen bij het voedselagentschap waren positief. Een groot verschil in de positiviteitsratio, dus.    

Het voedselagentschap ziet twee verklaringen voor het feit dat de boeren zelf minder vaak salmonella vaststellen:  

Videospeler inladen...

"Wij controleren natuurlijk vooral waar de besmettingen zich voordoen, en dat is op het niveau van het slachthuis", zegt Hélène Bonte van het voedselagentschap FAVV. In 2020 testte het voedselagentschap inderdaad 655 keer in een slachthuis. Maar ook daar stelt het voedselagentschap vaker salmonella vast dan de slachthuizen zelf. 

Dat werpt de vraag op of het wel verstandig is om de controles op voedselveiligheid in de eerste plaats bij de producenten te leggen. Die zogenoemde "zelfcontroles" zijn het basisprincipe van de Europese voedselwetgeving rond salmonella. 

De kippenworst van Aldi die positief bleek te testen op salmonella, bevatte vlees dat gekweekt en geslacht werd in Polen. Volgens het FAVV is het aan Polen zelf om dat vlees te controleren. “Elk voedingsbedrijf in Europa moet zich aan dezelfde regels houden. De controles zijn de bevoegdheid van de lidstaten. Die lidstaten worden dan weer gecontroleerd door de Europese Commissie”, zegt het voedselagentschap. Gisteren bleek uit de “Pano”-reportage dat de Europese Commissie in een audit bedenkingen uitte bij de salmonellabesmettingen in Polen.

Nulrisico

Zowel het voedselagentschap als handelsfederatie Comeos benadrukken dat het niet mogelijk is om salmonella volledig uit te roeien. "Een nulrisico bestaat eigenlijk niet", zegt Nathalie De Greve van Comeos. "Vandaar ook het advies om je vlees goed te doorbakken, zodat er geen probleem is voor de voedselveiligheid", klinkt het. "Het is ook belangrijk dat je je handen goed wast, zodat je de bacterie niet kan overzetten. Ook messen en snijplanken die je voor vlees gebruikt, kuis je beter extra goed", zegt Hélène Bonte van het voedselagentschap. 

Bekijk hier de volledige Pano-reportage "Goedkoopste kip"

Videospeler inladen...

Meest gelezen