In "Thuis" leert oerpersonage Frank om Facebook te gebruiken op zijn smartphone.

Na mogelijk einde van "Neighbours": waarom zijn niet alle soaps "oneindig"? En wat maakt het genre verslavend?

Als er na bijna 40 jaar een einde zou komen aan de Australische reeks "Neighbours", dan is dit niet de eerste populaire soap die strandt. Nochtans is dat fictiegenre bij uitstek bedoeld om in theorie oneindig lang te lopen. "Je moet relevant en toekomstgericht blijven denken in je verhalen", zegt Thuis-producer Hans Roggen daarover. "Universele emoties vertellen via hedendaagse thema's: dat is de uitdaging", volgens mediaprofessor Sofie Van Bauwel (UGent).

Wie de term "soap" laat vallen, denkt spontaan aan iconische reeksen als het Amerikaanse "Days of our lives" of  het Britse "Eastenders". Reeksen die al decennialang lopen, en nog járen lijken mee te kunnen. Wanneer een soap toch stopt, is dat vaak groot nieuws, denk maar aan het einde van de Amerikaanse reeks "Dallas", na 14 seizoenen.

Nochtans is het opzet van een soap - bij ons "dagelijkse fictiereeks" genoemd - dat verhalen zich tot in het oneindige kunnen ontwikkelen. "Het basisrecept is overal hetzelfde: er worden verhalen verteld rond een groep personages, die bij elkaar in de buurt woont op een fictieve plek in een bepaald land, en die we volgen in hun dagelijkse leven", vertelt "Thuis"-producer Hans Roggen daarover. 

"Het is de perfecte arena om verschillende relaties te belichten, en het over herkenbare emoties en relaties te hebben, als liefde, vriendschap, rouw of rivaliteit", zegt mediaprofessor Sofie Van Bauwel (UGent). "Universele zaken die mensen over generaties heen boeien: een publiek zal hier altijd graag naar kijken."

Een rechtstreekse inspiratiebron voor "Thuis" wil Roggen "Neighbours" niet noemen. "Natuurlijk heeft "Neighbours" dezelfde basiskenmerken, maar het speelt zich af in het exotische Australië. En dat merk je aan de verhalen: er worden meer scènes in openlucht gedraaid. Dat is typisch aan het genre: kijkers willen er hun eigen leefomgeving zo veel mogelijk in herkennen." 

Enkele memorabele momenten uit "Neighbours" op een rijtje, met een jonge Kylie Minogue in een glansrol:

Soaps door de jaren heen: welke kleppers hebben het genre op de kaart gezet?

De absolute basis voor het soapgenre is gelegd in het Verenigd Koninkrijk, met het hoorspel "The Archers": een radiodrama van de BBC dat sinds 1951 bestaat. Het is wereldwijd de dramareeks die al het langst loopt, met intussen om en bij de 20.000 afleveringen. Elke aflevering duurt 12 tot 15 minuten en speelt zich af in hetzelfde fictieve dorp. 

In de jaren 60 zijn twee "oersoaps" ontwikkeld, met "Days of our lives" in de VS en het Britse "Coronation street": reeksen die tot op vandaag nog altijd lopen. In de loop van de jaren 80 maakt Europa kennis met Australische fictie, via "Neighbours" en "Home and away". Ook de BBC-productie "Eastenders" zet het genre mee op de kaart. En ook in de VS beleeft het genre hoogdagen met "Dallas" en zijn concurrent "Dynasty". Een decennium later is het tijd voor Vlaamse producties als "Familie" (1991) en "Thuis" (1995). 

Waarom zijn soaps zo verslavend?

De herkenbaarheid van de universele thema's en emoties is één verklaring voor het succes van dagelijkse fictiereeksen. "Ook het rituele aspect: elke weekavond op een vast moment samen kijken met anderen. Dat verhoogt de emotionele betrokkenheid van kijkers", zegt Van Bauwel. "En de makers spelen slim met klassieke vertelelementen als cliffhangers, aan het einde van de week en doorheen het hele seizoen."

"Na een tijdje ken je alle personages door en door, en voelen ze misschien zelfs een beetje als buren of familie. Je wil dus weten hoe het met hen gaat", aldus Van Bauwel. "En omdat zulke reeksen het niet moeten hebben van spannende actiescènes maar van dialogen, laten ze ons verschillende perspectieven zien. Er is altijd wel één personage waarin een kijker zich kan herkennen. Of je kan je net afvragen: wat zou ik doen in zo'n situatie?"

Via de dialogen in soaps kunnen we ons inleven in personages, of net de vraag stellen: "wat zou ik doen in zo'n situatie".

Sofie Van Bauwel, prof. media en gender (UGent)

Van afkalvend succes - zoals bij "Neighbours" - is bij "Thuis" dan ook helemaal geen sprake: de dagelijkse VRT-reeks haalt 1,2 miljoen kijkers, én wordt ook veel online of uitgesteld bekeken. "Alles staat of valt met de verhalen die je vertelt. Je moet als maker op zoek blijven gaan naar nieuwe personages, en de verhalen van de toekomst", legt Roggen uit. 

"Onze personages in "Thuis" maken tegelijk universele dingen mee, maar ook zaken die gekoppeld zijn aan een bepaalde tijdgeest, zoals oudere personages die met sociale media leren werken. In een dagelijkse fictiereeks is dat cruciaal, want als je die boot mist, dan kan dat het begin zijn van het einde." "Het universele overstijgen, en verhalen vertellen in het "nu", noemt mediaprofessor Van Bauwel dat. "Daarom voelen oude afleveringen van dagelijkse fictiereeksen gedateerd aan."

Een lach, een traan en een vleugje spanning: het voorbije seizoen van "Thuis" had alle basiskenmerken van een dagelijkse fictiereeks:

Vlaamse versus buitenlande series

Dat het einde voor "Neighbours" toch lijkt te naderen, is vooral een geldkwestie. Fictiereeksen maken is sowieso niet goedkoop. En in het geval van "Neighbours" is het Britse Channel 5 één van de belangrijkste geldschieters van de Australische productie.

"De meeste soaps zijn veruit het meest populair in eigen land, maar "Neighbours" niet. De reeks is altijd gemaakt met het doel om te verkopen en te scoren in het buitenland, vooral in het Verenigd Koninkrijk. Zeker daar zijn er enorm veel dagelijkse fictiereeksen die goed scoren, ook in primetime. Dat maakt de positie van zo'n programma een pak kwetsbaarder, omdat de beslissing om al dan niet door te gaan erg financieel gericht is", zegt Thuis-producer Hans Roggen. "Iets wat bij "Thuis" heel anders is: wij maken een programma met de focus op ons Vlaamse publiek."

Vlamingen zijn dol op lokale fictiereeksen, en dat geldt zeker voor het genre van dagelijkse fictiereeksen.

Sofie Van Bauwel, prof. media en gender (UGent)

En Vlamingen houden - zeker op het vlak van fictie - nog het meest van lokale producties, weet mediaprofessor Sofie Van Bauwel. "Als je "Neighbours" naast "Thuis" zet, dan hebben mensen een duidelijke voorkeur voor een programma in de eigen taal, met verhalen van bij ons én referenties naar typisch Vlaamse dingen. Vandaar het kijkcijfersucces van "Thuis" tegenover het afkalvende succes van die oudere Amerikaanse en Britse reeksen. Culturele proximiteit, noemen we dat: het kunnen voelen van nabijheid bij wat we zien in de media. De huizen en café Bar Madam in "Thuis" zijn plekken zoals we die kennen uit onze nabije omgeving."

Meest gelezen