Zal Poetin het bij de erkenning van Donetsk en Loegansk houden? En hebben sancties wel zin? 7 vragen en antwoorden
Het conflict in Oekraïne is een nieuwe fase ingegaan. Gisteren besloot de Russische president Poetin om de regio's Donetsk en Loegansk in Oost-Oekraïne te erkennen als onafhankelijke staten. Hoe wordt hierop gereageerd? Hebben sancties tegen Rusland wel zin? En zal Poetin het hierbij laten? 7 vragen en antwoorden met onze Rusland-kenner Jan Balliauw.
Vooraf
Het gaat om de zogenaamde volksrepublieken Donetsk en Loegansk. Dat zijn pro-Russische gebieden in het Oosten van Oekraïne die zichzelf hebben uitgeroepen tot onafhankelijke landen (rood gearceerd op de kaart hieronder).
Maar Rusland heeft niet enkel die gebieden erkend. Poetin spreekt over de grotere provincies (grijs op de kaart), dus ook de delen die momenteel nog onder controle zijn van het Oekraïense leger.
1. Waarom heeft Poetin deze gebieden erkend?
"Volgens Rusland worden die twee republieken bedreigd door Oekraïne", legt Rusland-kenner Jan Balliauw het Russische standpunt uit. "Oekraïne zou van plan zijn om een offensief te starten om ze te heroveren. Iets wat Kiev in alle toonaarden ontkent."
Maar dat is niet de enige reden. "Door die gebieden te erkennen, krijgt Rusland veel meer mogelijkheden om daar op te treden. Tot nu toe was het Russische leger daar enkel heimelijk aanwezig, officieel had het niets te maken met de republieken. Nu kunnen de republieken officieel bijstand vragen aan Rusland en kan Rusland militairen sturen zonder dat ze technisch gezien de grenzen van Oekraïne overschrijden. Voor Rusland is dat geen invasie van Oekraïne, al ziet het Westen dat natuurlijk helemaal anders."
2. Wat zal er nu gebeuren?
"Het zou kunnen dat de volksrepublieken met militaire steun van Rusland zullen proberen om de volledige provincies Donetsk en Loegansk te veroveren", denkt Balliauw.
"Als dat gebeurt, zitten we natuurlijk terug waar we zaten in 2014 (de annexatie van de Krim, red.), met echt zware gevechten in de regio. Iets wat we sinds 2015 eigenlijk niet meer gezien hebben, omdat de frontlijn altijd min of meer stabiel is gebleven."
Rusland stuurt alvast troepen naar de regio "om de vrede te handhaven", maar Poetin benadrukt dat die niet meteen zullen worden ingezet. Ondertussen hebben de parlementen van Loegansk en Donetsk wel een verdag rond "vriendschap, samenwerking en wederzijdse bijstand" met Rusland goedgekeurd. Het verdrag kan door Rusland bijvoorbeeld gebruikt worden om militaire basissen op te zetten in Oost-Oekraïne.
Bekijk hier het gesprek met Rusland-kenner Jan Balliauw in "Laat" (gisteravond):
3. Welke gevolgen heeft dit voor Oekraïne?
"Oekraïne ziet voor de tweede keer een stuk grondgebied onafhankelijk verklaard worden. Dat is natuurlijk al gebeurd met de Krim." Balliauw denkt niet dat het gebied dit keer geannexeerd zal worden door Rusland, maar vreest wel dat het de spanningen nog verder zal verhogen.
Zo reageert ook Michiel Driebergen, een Nederlandse journalist, die aan de Oekraïense kant van het front in Donetsk is. "Voor een oorlog heeft men hier geen schrik want die is er al acht jaar, maar men vreest een escalatie van het geweld, nog meer oorlog en meer schieten."
Al acht jaar oorlog in Oost-Oekraïne
Nadat in 2014 de Russischgezinde Oekraïense president Viktor Janoekovitsj tijdens de Maidanrevolutie van de macht was verdreven en opgevolgd werd door een westersgezinde president en regering, namen pro-Russische rebellen delen van de oostelijke provincies Donetsk en Loegansk in bezit, een regio waar veel etnische Russen wonen. Later dat jaar riepen ze de Volksrepubliek Donetsk en de Volksrepubliek Loegansk uit, die tot op vandaag door geen enkel ander land dan Rusland erkend worden.
De rebellen en het Oekraïense leger vochten een bittere strijd uit, die al aan 14.000 mensen het leven heeft gekost. De Minsk-akkoorden I en II uit 2014 en 2015 (afgesloten in de Wit-Russische hoofdstad) leverden een wapenstilstand op en waren het schuchtere begin van een vreedzame oplossing voor de twee provincies. Maar de gevechten zijn nooit gestopt en de situatie in Oost-Oekraïne doet de spanning tussen Oekraïne en Rusland alsmaar oplopen.
4. Wat zijn de gevolgen voor het Westen?
"We gaan niet naar een wereldoorlog", stelt Balliauw meteen gerust. "De NAVO heeft altijd gezegd dat ze geen militairen zullen sturen dus normaal gezien komt het niet tot een rechtstreeks conflict tussen Rusland en de NAVO, al weet je natuurlijk nooit wat er allemaal kan gebeuren. Het kleinste misverstand is voldoende om wel tot een confrontatie te komen."
Maar het conflict heeft sowieso een grote impact, aldus Balliauw. "Rusland blijft een belangrijke afzetmarkt. We hebben het bijvoorbeeld in 2014 al gevoeld met de Belgische peren toen Rusland als tegenmaatregel de markt sloot voor Europese voedselproducten. En we voelen het nu natuurlijk ook al aan de hoge gasprijzen die eigenlijk alleen maar te maken hebben met dit conflict."
Waar we in de toekomst de impact zullen voelen, is moeilijk te voorspellen. "Dat hangt ten eerste af van de sancties die het Westen neemt, en ten tweede welke tegenmaatregelen Rusland neemt". Volgens Balliauw moeten we beseffen dat we allemaal zullen betalen in dit conflict. "Het conflict lijkt misschien veraf, maar eigenlijk is het nu al dichtbij en zal het de komende weken nog veel dichterbij komen."
5. Hoe reageert het Westen?
Ze veroordelen de erkenning en nemen sancties. Bij de Verenigde Staten gaat het om sancties tegen twee grote financiële instellingen. De Russische overheid zal geen geld meer kunnen ophalen op westerse kapitaalmarkten en ook de Russische elite en hun familie zullen sancties opgelegd krijgen.
Ook de Europese Unie neemt sancties die onder meer de banken die het Russische militaire apparaat financieren, treffen. Duitsland liet eerder al weten dat het de gaspijpleiding Nord Stream 2, die gas van Rusland naar Duitsland moet voeren, voorlopig niet in gebruik zal nemen.
En het Verenigd Koninkrijk heeft beslist zich te focussen op vijf Russische banken en drie personen met een "groot vermogen". "Alle tegoeden die ze hebben in het VK worden bevroren, de betrokken personen mogen niet naar hier reizen en we zullen alle Britse individuen en entiteiten verbieden om zaken te doen met hen", zei de Britse premier Boris Johnson. Ze houden zich bovendien klaar voor verdere sancties.
Lees hier meer over de sancties die het Westen neemt.
6. Hebben sancties tegen Rusland wel nut?
"Sancties hebben wel degelijk een impact", verzekert Balliauw. "De sancties in 2014, vooral na het neerschieten van MH17, waren toch wel zware sancties die geleid hebben tot een recessie in de Russische economie."
"Wat sancties niet doen, is het beleid veranderen. Hoe zwaar ze ook zijn", weet hij. "Rusland is bovendien beschermd tegen sancties. Het heeft reserves opgebouwd van ongeveer 600 miljard euro en het heeft zijn economie ook beter beschermd door zelf meer producten te gaan produceren."
Toch kan het Westen Rusland raken. "Rusland is nog altijd zeer afhankelijk van wat er uit het Westen komt. En wat er ook zou kunnen gebeuren, is dat de Russische bevolking hierdoor ontevreden wordt en zich keert tegen het Kremlin en president Poetin. Dat is de grote vrees van Poetin."
7. Zal Poetin het hierbij laten?
Daar vreest Balliauw voor. "Voor Poetin is er ook nog de grotere kwestie van de Europese veiligheidsstructuur en de plaats van Oekraïne daarin. Met die erkenning is dat probleem nog niet opgelost."
"We zien dat Rusland zijn troepen in gevechtsposities brengt dicht bij de Oekraïense grens. Niet alleen rond de Donbas-regio (waartoe de provincies Loegansk en Donetsk behoren, red.), maar ook om bijvoorbeeld richting Kiev op te rukken. De Russische soldaten zijn daar gebleven, ook al zijn de oefeningen aan de grens afgelopen. Dat duidt er wel op dat Rusland misschien andere plannen heeft dan alleen maar troepen te sturen naar de Donbas-regio."
"Wat Poetin wil, is een ander beleid in Oekraïne en dat krijg je niet door de Donbas-regio te bezetten. Dat krijg je alleen door in te grijpen in Kiev. Hoe risicovol en hoe moeilijk het ook is om het resultaat daarvan te voorspellen", besluit hij.