Stedelijk Museum Amsterdam geeft publiekslieveling Kandinsky terug aan nabestaanden Joodse eigenaars
Na jaren juridische strijd heeft het Stedelijk Museum in Amsterdam een schilderij van Wassily Kandinsky overgedragen aan de erfgenamen van de Joodse familie Lewenstein. Die had het in 1940, op de vlucht voor de nazi's, tegen een laag bedrag verkocht aan de stad Amsterdam. Nu is het zo'n 20 miljoen euro waard.
Het kleurrijke “Bild mit Häusern” ("Schilderij met huisjes") uit 1908 van de Russische expressionistische kunstenaar Wassily Kandinsky hangt niet meer in de vaste collectie van het Stedelijk Museum van Amsterdam. Het is van de muur afgehaald en teruggegeven aan de erfgenamen van de oorspronkelijke eigenaar, de Joodse familie Lewenstein.
Een afscheid met weemoed
"Vandaag start een nieuw hoofdstuk in de levens van de familie Lewenstein na hun jarenlange zoektocht naar rechtvaardigheid, waardigheid en respect", zegt een vertegenwoordiger van de familie. Directeur Rein Wolfs van het Stedelijk Museum noemt het "een afscheid met weemoed". Het schilderij was een belangrijk werk in de collectie van het museum en een publiekslieveling. Tegelijk is het "een belangrijk moment in de Nederlandse restitutiepolitiek (teruggavebeleid, red)". Er is dan ook een jarenlange juridische strijd geleverd om de Kandinsky.
De familie Lewenstein, eigenaar van een naaimachinefabriek in Amsterdam, had het schilderij sinds 1923 in haar bezit. In 1940 sloeg het gezin op de vlucht voor de Duitse bezetter. De Kandinsky werd verkocht aan het stadsbestuur van Amsterdam voor 160 gulden (zo’n 80 euro), ver onder de marktprijs.
Volgens de erfgenamen gebeurde de verkoop onder druk van de nazi’s. Ze eisten in 2013 dat het schilderij zou worden teruggegeven. Maar een speciale Restitutiecommissie (teruggavecommissie, red.) volgde de erfgenamen niet. Uiteindelijk, na een kritisch rapport over deze commissie, ging Amsterdam overstag.
Voor zover er nog iets hersteld kan worden, hebben we als samenleving de morele plicht daarnaar te handelen
"We mogen het onbeschrijfelijk leed en het onrecht dat de Joodse bevolking is aangedaan in de Tweede Wereldoorlog nooit vergeten", zegt de Amsterdamse wethouder (schepen) Touria Meliani in een persbericht: "Voor zover er nog iets hersteld kan worden, hebben we als samenleving de morele plicht daarnaar te handelen."
Roofkunst
Vele musea hebben kunst in huis van twijfelachtige oorsprong, hetzij in de Tweede Wereldoorlog rechtstreeks door de nazi's ingepikt uit privécollecties van gevluchte (vaak Joodse) eigenaars, hetzij door de eigenaars destijds onder grote druk tegen een veel te lage prijs verkocht.
In Frankrijk heeft het parlement recent ingestemd met de teruggave van 15 kunstwerken. In eigen land hebben de Koninklijke Musea voor Schone Kunsten van Brussel een werk van de Duitser Lovis Corinth overgedragen aan de nazaten van de Joodse familie Mayer.