Mark Goddard

Zal nieuwe wet tot meer veroordelingen van verkrachters leiden? "Bewijzen blijft even moeilijk" 

Volgende week stemt het federaal parlement finaal over het nieuwe "seksueel strafrecht". Daarin staan onder andere strengere straffen voor verkrachters die drugs toedienen aan hun slachtoffer. "Maar ook met deze nieuwe wet blijft het nog even moeilijk om verkrachting met drugs te bewijzen", zegt zedenmagistraat Myriam Claeys van het Gentse parket. 

Elk jaar worden er toch ongeveer 4000 verkrachtingen aangegeven bij de politie, al is dat voor veel slachtoffers nog een moeilijke stap. Dat komt onder andere door de lange procedures en het grote aantal seponeringen. In 2016 (de meest recente cijfers) kwam het maar in ongeveer 400 gevallen tot een veroordeling.

Van deze verkrachtingen weten we dat de dader in minstens 50 zaken drugs toediende aan het slachtoffer. Dat zijn wat in het vakjargon DFSA’s worden genoemd, of “drug-facilitated sexual assaults”. Verkrachtingen dus, waarbij de dader zijn slachtoffer drogeert om haar – vaak haar – meegaand te maken.

Gisteren in “Pano” getuigden verschillende vrouwen over hun traumatische ervaringen in het uitgaansleven. In september werd Sarah* verkracht na een avond op café in het Antwerpse. Ze was urenlang out en werd pas om 19.30 uur de volgende avond weer echt wakker. Sarah’s ervaringen illustreren ook meteen het probleem in dit soort zaken: het is verdomd moeilijk om bewijs te verzamelen zodat een dader kan worden veroordeeld. 

Strafrecht

Het nieuwe strafrecht van minister van Justitie Vincent Van Quickenborne (Open VLD) voert een paar verstrengingen door op dat vlak. Zo worden de straffen voor verkrachting opgetrokken van 5 naar 10 jaar. En dient de dader “heimelijk of onder dwang” verdovende middelen toe aan het slachtoffer, dan staan daar straffen op tot 15 jaar.

“Die zware bewijslast zal er in zedenzaken altijd zijn”, zegt Myriam Claeys, zedenmagistraat bij het parket van Oost-Vlaanderen. “Bij een woninginbraak, bijvoorbeeld, volstaat het om te bewijzen dat de verdachte heeft ingebroken en bedrieglijk iets heeft weggenomen. Je moet niet bijkomend aantonen dat het slachtoffer geen toestemming heeft gegeven voor de inbraak. Dat zit wel even anders bij verkrachting.” 

“Bij verkrachting volstaat het niet om aan te tonen dat er een seksuele betrekking was. Je moet ook nog kunnen aantonen dat die zonder toestemming gebeurde. En dan is het vaak…woord tegen woord”, zegt de experte van het parket. “Was het slachtoffer onder invloed van alcohol of drugs, dan wordt dat nog complexer." 

"Soms is een slachtoffer zodanig onder invloed, dat hij of zij niet meer in staat was om toestemming te geven", zegt Claeys. "Dat kan soms met een bloedonderzoek van het slachtoffer bewezen worden. Maar dan is het noodzakelijk dat het slachtoffer al een aantal uren na de verkrachting onderzocht wordt." Dat zal het nieuwe strafrecht ook niet veranderen.

BEKIJK - Gisteren in Pano benadrukte ook professor seksueel geweld Ines Keygnaert hoe moeilijk het is om bewijs van een verkrachting met drugs te verzamelen:

Videospeler inladen...

Wetenschap

Om meer en beter bewijs te verzamelen, kijkt Claeys eerder in de richting van de wetenschap. “Nu kunnen stoffen als GHB (gamma-hydroxy-boterzuur, een verkrachtingsdrug, red.) maar tot 6 uur na de feiten in je bloed en tot 12 uur in je urine worden gevonden. Als de wetenschap die tijd kan rekken, dan kunnen we meer bewijs verzamelen.” 

Wat staat er in het nieuwe seksueel strafrecht?

Het huidige seksueel strafrecht dateert van 1867 en is dus sterk verouderd. De nieuwe versie kadert binnen een brede hervorming van het strafwetboek. Die kwam er in de vorige legislatuur echter niet volledig door. Daarom is er nu voor gekozen om de hervorming van het seksueel strafrecht voorrang te geven.

  • Er wordt een nieuwe definitie van “toestemming” ingevoerd (zie onderaan dit artikel).
  • Vanaf 14 jaar zal je onder bepaalde voorwaarden al legaal seks mogen hebben.
  • Sekswerk wordt gedecriminaliseerd. Sekswerk werd nu al gedoogd, maar in de praktijk was het vaak moeilijk om bijvoorbeeld een lening aan te gaan of een boekhouder te nemen.
  • Er worden nieuwe, vaak hogere straffen ingevoerd voor bijvoorbeeld verkrachting.

De tekst is vorige week goedgekeurd in de commissie Justitie. Volgende week wordt erover gestemd in de plenaire vergadering van het federaal parlement. 

Daar is de oppositie in het parlement het alvast mee eens. “De bewijslast zal er zeker niet lichter op worden”, zegt Sophie De Wit, Kamerlid voor N-VA. In het algemeen begrijpt de N-VA dat een update van het seksueel strafrecht “urgent” is. Maar dat dit wordt losgekoppeld van de brede hervorming van het strafwetboek, “houdt ook risico’s in op halfslachtig werk”, zegt De Wit. Zo wijst ze erop dat deze wet te weinig inzet op “terbeschikkingstelling”. Dat betekent dat iemand ook na zijn straf onder toezicht blijft staan van de rechtbank. “En zo’n opvolging van een dader kan cruciaal zijn om recidive te vermijden”, zegt De Wit.

Zorgcentra

Wachten op een wetenschappelijke doorbraak dan? Wel, de wetenschap kan natuurlijk een handje worden geholpen. Door bijvoorbeeld zo snel mogelijk na de feiten sporen te verzamelen. Dat gebeurt het best in een zogenoemd “Zorgcentrum na Seksueel geweld”, waar forensisch verpleegkundigen en artsen slachtoffers helpen. Zo’n centrum is er al in Brussel, Gent, Antwerpen, Luik en Charleroi. Daar komt binnenkort een centrum bij in Roeselare, Leuven, Genk, Namen en Aarlen. Eén in elke provincie, dus.

“In die zorgcentra kan je ook swabs laten afnemen zonder dat je al een klacht hebt ingediend”, zegt Claeys. “Hier in Gent worden slachtoffers dan na twee maanden opgebeld en nog eens na vijf maanden. Sommigen beslissen dan toch om klacht in te dienen en dan hebben we het bewijs nog voorhanden. De inrichting van die Zorgcentra na Seksueel geweld is dus echt onmisbaar."

Al moet het gezegd: het is natuurlijk niet aan de slachtoffers om hun gedrag aan te passen. Dat is enkel een opdracht voor de daders.  

*Sarah is niet de echte naam van het slachtoffer. De echte naam is bekend bij de redactie. 

Hoe zal “toestemming” gedefinieerd worden in het nieuwe seksueel strafrecht? Lees hier de volledige (juridische) uitleg: 

“Toestemming veronderstelt dat deze uit vrije wil is gegeven. Dit wordt beoordeeld in het licht van de omstandigheden van de zaak. De toestemming kan niet worden afgeleid uit de loutere ontstentenis van verweer van het slachtoffer. De toestemming kan worden ingetrokken op elk ogenblik voor of tijdens de seksuele handeling.

Toestemming is er niet wanneer de seksuele handeling is gepleegd door gebruik te maken van de kwetsbare toestand van het slachtoffer ten gevolge van onder meer angst, invloed van alcohol, verdovende middelen, psychotrope stoffen of enige andere substantie met een soortgelijke uitwerking, een ziekte of een handicapsituatie, waardoor de vrije wil is aangetast.

Toestemming is er in ieder geval niet indien de seksuele handeling het gevolg is van een bedreiging, fysiek of psychisch geweld, dwang, verrassing, list of van enige andere strafbare gedraging. 

Toestemming is er in ieder geval niet wanneer de seksuele handeling is gepleegd ten nadele van een bewusteloos of slapend slachtoffer.”

Meest gelezen