Ze starten al om 3 uur 's ochtends om iedereen wakker te maken, dragen klompen en belletjes: wie zijn de Gilles?
De Gilles van Strépy-Bracquegnies waren vanochtend al vroeg op pad, toen een auto inreed op een groep carnavalisten. Niet uitzonderlijk, want volgens de traditie start hun carnavalsdriedaagse al in de vroege uurtjes. Wie zijn de Gilles? En waarom werd het carnaval niet meteen opgeschort? Een duik in de wereld van de Gilles.
Rood en geel gestreepte pakken, een witte kraag, hoed met struisvogelveren, klompen en veel belletjes. Het zijn de typische kostuums van de Gilles, een folkloristische carnavalsfiguur die enkel in ons land voorkomt.
De Gilles van Binche, uit het gelijknamige Waalse dorp, zijn door Unesco erkend als werelderfgoed, maar ook in heel wat andere Waalse steden en dorpen verkleden mensen zich als Gilles op carnaval. En ook in Aalst en Halle zijn er Gilles.
Heel vroeg opstaan tijdens carnaval is deel van de traditie van de Gilles
"De Gilles komen oorspronkelijk uit Binche, maar de traditie heeft zich daarna verspreid naar andere dorpen en steden", zegt Sonny Vanderheyden, schrijver van het boek "Zot van carnaval" en zelf carnavalist in hart en nieren.
"De Gilles komen enkel op carnaval buiten, altijd rond deze tijd van het jaar, om het begin van de lente te vieren." Volgens de traditie stampen de Gilles met hun klompen op de grond om deze vruchtbaar te maken. De belletjes die ze dragen moeten de boze geesten verjagen.
(lees verder onder de foto)
Al van in de vroege uurtjes
Typisch ook is de bult op de borst en rug van de Gilles. "Het kostuum wordt opgevuld met stro. Dat doet de bosseur", zegt Vanderheyden. "Volgens de traditie mogen enkel mannen zich als Gille verkleden en zijn het dus nog altijd vaak de vrouwen die helpen met het aankleden. Folklore is altijd ouderwets. Geef het nog 10 jaar en dan mogen in alle carnavalsverenigingen ook vrouwen zich als Gille verkleden."
Dat aantrekken en klaarmaken van de kostuums duurt lang. Daarom dat de carnavalisten heel vroeg opstaan. In La Louvière gebeurt dat al vanaf 3 uur 's nachts. "Ook dat opstaan is deel van de traditie. Dat heet dan de ramassage. Typisch is dat elk lid aan de deur wordt opgehaald door de anderen, om dan in groep naar het volgende huis te trekken. Dat gebeurt met veel lawaai en muziek, om zo het hele dorp te wekken voor het carnaval."
Carnavalisten zien het verlies van een dierbare niet altijd als reden om geen carnaval te vieren
In de loop van de dag volgt normaal nog een plechtigheid met de burgemeester, een rondedans, een stoet door de straten en een dansfeest. De eerste dag wordt dan afgesloten met een groot vuur of vuurwerk.
Carnaval als manier om te verwerken
In Strépy-Bracquegnies werd beslist om vandaag enkel nog een ingetogen samenkomst te organiseren om de slachtoffers te herdenken. Nochtans waren er in de eerste uren na het dodelijk incident nog carnavalstaferelen te zien in het dorp.
"Dat lijkt misschien raar, maar carnavalisten vinden dat niet altijd meteen een reden om het carnaval af te gelasten", zegt Sonny Vanderheyden. "Carnaval zit zo diep ingebakken in hun DNA, dat ze carnaval vaak aangrijpen als een manier om hun zorgen of het verlies van iemand in groep te verwerken. Ze zeggen dan: hij of zij viert als een engeltje op onze schouders mee."
Sage van de Inca's
Over de oorsprong van de Gilles (van Binche) is nog altijd geen zekerheid. De meest hardnekkige sage is dat de Gilles afstammen van de Inca's. Nakomelingen van de Inca's zouden in kleurrijke en exotische kleding verschenen zijn op een groot volksfeest in 1549 op het kasteel van Binche. De inwoners van Binche zouden zo onder de indruk van de kostuums zijn geweest dat ze de traditie tot vandaag zijn blijven gebruiken.
Het hele verhaal bleek verzonnen door journalist Adolphe Delmée in de 19e eeuw. "Zeker is wel dat de traditie zich massaal is beginnen verspreiden vanaf eind 19e eeuw", besluit Vanderheyden.