België voert niet veel aardgas in uit Rusland, maar is toch afhankelijk van dat land... en omgekeerd
Steeds meer Europese landen -zoals Duitsland- proberen af te raken van onzekere leveringen van aardgas uit Rusland. België is op dat vlak beter af, maar toch weegt de Europese context op onze gasprijzen en beschikbare hoeveelheden. En in die context loont het vooral voor de EU om uit te kijken naar "Poetin-vrije" energie, zoals een Duitse minister dat noemde.
De oorlog in Oekraïne heeft het beeld in Europa totaal omgegooid, ook inzake de zekerheid van energievoorziening. Moskou heeft er al een paar keer mee gedreigd om de leveringen van aardgas en olie op te schorten, maar dat is tot nu toe niet gebeurd. De Russen hebben evenzeer behoefte aan betaling als wij in Europa aan hun gas en dus gaan de leveringen vooralsnog door.
Energiechantage is niet nieuw: de Arabische landen deden dat begin de jaren 70 na de Yom Kippoer-oorlog in het Midden-Oosten. Op die manier wilden ze de westerse steun aan Israël doen verminderen. De boycot was niet permanent, maar de forse prijsstijgingen van toen wel.
Deze energiedeal met Qatar is een stap richting "Poetin-vrije" energie in Duitsland
De voorbije jaren lag Europa aan het Russische energie-infuus, zowel met aardgas als olie. De EU importeert nu ongeveer 40 procent van het aardgas uit Rusland dat marktleider is. De afhankelijkheid van Rusland is echter erg verschillend per lidstaat: vooral Oost-Europese landen zijn afhankelijk van het Russische Gazprom.
Industriegrootmacht Duitsland spant de kroon met ruim 55 procent van zijn olie en gas die uit Rusland komen. En dus ging de groene Duitse minister van Energie Robert Habeck in de Golfstaat Qatar een langetermijndeal sluiten waardoor zijn land op termijn "Poetin-vrije" energie zou krijgen.
België koopt nauwelijks gas uit Rusland, of toch?
Eerst het goede nieuws: volgens statistieken voert ons land slechts voor 4 tot 6 procent van zijn aardgas in uit Rusland. Historisch komt ruim 33 procent van ons aardgas uit Nederland (Groningen). Noorwegen is met een marktaandeel van bijna 30 procent tweede voor Qatar, goed voor iets meer dan 20 procent. (Lees verder onder de foto).
Bovendien is België niet enkel afhankelijk van pijpleidingen, maar hebben wij ook een grote LNG-terminal (liquified natural gas) in de haven van Zeebrugge van waaruit aardgas ook naar delen van Frankrijk vervoerd wordt. Die LNG-terminal kan een erg flexibele oplossing bieden als er nog meer gas vanuit bv. de VS of elders aangevoerd moet worden in Europa.
Dat wil niet zeggen dat ons land geen afhankelijkheid heeft van Russisch gas. Volgens de federale regulator CREG zou ons land voor 40 procent afhankelijk zijn van Rusland inzake aardgas. Dat komt omdat de energiemarkt in de EU op Europees vlak geregeld is. Eventuele tekorten of forse prijsschommelingen zouden dus meteen ook hun gevolgen hebben op de prijs en de hoeveelheid in ons land, ook al stoken wij zelf weinig Russisch.
Wie kan Rusland als leverancier vervangen?
Rusland is veruit de grootste uitvoerder van aardgas ter wereld, voor Iran en de Arabische staat Qatar in de Perzische Golf. Daarna volgen de Verenigde Staten en op afstand Saudi-Arabië, Turkmenistan en de Verenigde Arabische Emiraten. Een vervanger ligt dus niet zo maar voor de hand. (Lees verder onder de foto).
Qatar is de absolute kandidaat om het Russische vacuüm op te vullen. Dat land levert ook veel aan het Verre Oosten en wil wel langetermijncontracten om zekerheid op de toekomst te hebben. Algerije is een andere kandidaat en heeft al twee pijpleidingen onder de Middellandse Zee naar Spanje. Toch is de capaciteit daarvan beperkt, evenals de extra productie.
Egypte en Libië zijn ook potentiële vervangers vlakbij de Europese deur, maar in het eerste geval ontbreken LNG-infrastructuur en heeft Caïro al veel contracten over uitvoer naar China. Libië is erg instabiel en wankelt op de grens van een burgeroorlog(en). Het Afrikaanse land Nigeria is een alternatief, maar de geplande pijpleiding doorheen Niger en Algerije is dan weer problematisch door de vele conflicten en terreur in de Sahel. Er blijft dan nog een grote potentiële leverancier over: de Verenigde Staten dat én de capaciteit heeft om LNG-gas naar Europa te verschepen (of door anderen te doen leveren) én de wil heeft om de EU los te koppelen van Russische afhankelijkheid.
Voor Rusland zou het verlies van de Europese afzetmarkt een harde dobber zijn. De Russische economie is voor 70 procent afhankelijk van olie en gas. Europa neemt bijna de helft van de uitvoer van Russische aardolie op zijn rekening en voor aardgas is dat zelfs 74 procent. Als Europa op termijn andere oorden opzoekt (en die zijn er), dan dreigt toch wel een financiële kater voor de zo belangrijke Russische energiesector. De industrie in China en andere Aziatische landen kan een alternatief bieden, maar ook slechts op termijn en nu ontbreekt infrastructuur inzake transport.