Het zee-ijs aan Antarctica bereikte zijn laagste omvang sinds het begin van de satellietwaarnemingen 44 jaar geleden. Op het einde van de zomer was die tot onder de 2 miljoen vierkante kilometer gezakt, 

"Het is opvallend dat die drie dingen nu samenkomen, maar er valt moeilijk één lijn in te trekken", vertelt Stef Lhermitte, assistent-professor aan TU Delft in Nederland, aan VRT NWS. Hij noemt de recente combinatie wel heel uitzonderlijk. 

De warmterecords worden veroorzaakt door een zogenoemde "atmosferische rivier" van warme lucht die van aan de tropen tot de polen reikte - wat overigens nog wel vaker gebeurt.

Maar daarom moeten we nog niet vergelijken met 30 graden Celsius extra hier, alsof het nu in de 40 graden zou zijn eind maart: "Als je de deur van een diepvriezer openzet en je laat er warme lucht instromen, zal het effect veel groter zijn dan als je de deur van je koelkast opent, omdat het temperatuurcontrast nu eenmaal lager is." 

Ter vergelijking: in het oosten van Antarctica werd op een van de koudste plekken, op 3.000 meter hoogte,  -11,5 graden gemeten terwijl dat normaal -40 is. Onderstaande kaart toont de temperatuurafwijking op de Zuidpool, vooral het koude oosten was dit keer aan de beurt. 

Terwijl het aan de Noordpool bijzonder hard gaat met de opwarming, is dat (nog) niet zo op de Zuidpool. Die is er nog net iets beter aan toe, en is beter gewapend tegen de klimaatopwarming dan het zee-ijs op de Noordpool "De Noordpool is omringd door land, terwijl de Zuidpool echt een apart continent is met een landmassa. De koude stroming daarrond werkt als een buffer."

Veranderende winden, gelinkt aan de klimaatopwarming, kunnen wel de stroming in de zee doen wijzigen, waardoor die uit een andere richting komt. "Maar ook dan is een deel van het pakijs op Antarctica beschermd door het feit dat het niet rechtstreeks op water drijft. Het massaverlies aan ijsvolumes door het smelten komt er voornamelijk omdat het ijs aangevreten wordt door warm oceaanwater. 

Daarom zeggen de klimaatmodellen dat het massaverlies aan ijs op Antarctica over 100 jaar ongeveer hetzelfde zou blijven, los van de mate van verdere opwarming. Over 300 jaar is het echter een ander verhaal, waarschuwt Lhermitte. 

Als Antarctica wegsmelt, zal dat eerst gebeuren met het westelijke deel. Maar dat deel alleen al zou een zeespiegelstijging van 5 meter kunnen triggeren. Het grootste deel van de Zuidpool, het koudere oosten, zal daarna pas aan de beurt komen. 

Maar, zo waarschuwt Lhermitte, dat zou dan wel meteen een zeespiegelstijging tot 50 meter kunnen veroorzaken. Los daarvan zou ook een stijging met 5 meter al rampzalige gevolgen hebben voor Vlaanderen. En omdat ook de gletsjers op Groenland wél heel snel afsmelten, gaan we toch maar beter voor het best mogelijke klimaatscenario, weet ook Lhermitte.

Een andere reden om de opwarming te (proberen) beperken tot anderhalve graad, of om die onder de 2 graden te houden, is dat de impact op het zee-ijs nu al duidelijk is. De Noordpool is op dat vlak in crisis, zegt Lhermitte. 

Op de Zuidpool zitten we nu met 1,92 miljoen vierkante kilometer (op 25 februari) aan het laagste niveau voor de intrede van de winter sinds de satellietwaarnemingen begonnen. In september was er nog 16 miljoen vierkante kilometer, maar we moeten dit om twee redenen nuanceren: de schommelingen zijn altijd heel groot aan de Zuidpool, "en het is moeilijk om daar duidelijke trends te zien, zoals bij de Noordpool," duidt Lhermitte.

De gebeurtenissen op de zuidpool zijn dus minder makkelijk "1 op 1" te linken aan de klimaatverandering. Lhermitte concludeert: "Die verschillende records laten opnieuw zien hoe kwetsbaar de polen zijn en hoe belangrijk het is om alles te blijven opvolgen. We hoeven deze laatste cijfers niet extreem te dramatiseren, maar mogen zeker ook niet zeggen "Er is niks aan de hand"."