CHECK - Onduidelijkheid over opvallende beelden van raket die in Oekraïense keuken belandt

Iemand stapt een keuken binnen en toont hoe een raket in de gootsteen is terechtgekomen. Naast gaten in het plafond en enkele brokstukken, is de ruimte redelijk onbeschadigd. "Gelukkig is er niets ontploft", schrijft de TikTokker die de video heeft verspreid. Het opvallende filmpje is al zeker 3 miljoen keer bekeken en circuleert ook sterk op Twitter. Het zou het zoveelste voorbeeld zijn van een Russisch bombardement in Oekraïne.

Toch vragen heel wat mensen zich of het tafereel in scène is gezet door de Oekraïners, onder meer omdat de spiegel en de keukenkasten zo goed als intact zijn gebleven. Wat kunnen we te weten komen over deze beelden?

Filmpjes en foto’s van de raket zijn terug te vinden vanaf zondag 20 maart 2022. Op TikTok, Twitter en Telegram stellen mensen dat dit is gebeurd in Derchachi, een stad in het oosten van Oekraïne. De stad situeert zich op enkele kilometers van de op een na grootste Oekraïense stad Charkov.

Onze redactie kan het tijdstip en de plaats van deze beelden niet met zekerheid bevestigen. Er zijn te weinig visuele elementen (zoals een opvallend gebouw, een straatnaam of poster) te zien op de beelden om ze te lokaliseren.

Wat we wel zeker weten, is dat de nabijgelegen stad Charkov en de regio daarrond al weken het doelwit zijn van Russische bombardementen. "Je ziet niks behalve puin en vernietigde gebouwen. Je hoort artillerie en ontploffingen", vertelde oorlogsjournalist Rudi Vranckx op 20 maart vanuit Charkov. Ook andere steden zoals Marioepol worden al weken geteisterd door aanvallen. Tegelijkertijd blijft Rusland beweren dat het enkel militaire doelwitten wil raken.

Bekijk hier de reportage van Rudi Vranckx vanuit Charkov (21 maart 2022):

"We zien hier het lege staartstuk van de motor van een raket", vertelt professor ballistiek Johan Gallant van de Koninklijke Militaire School. "Een groot deel van zo’n raket bestaat uit een motor om de lading explosieven, ook wel warheads genoemd, tot bij een bepaald doelwit te brengen. Die motor is op een bepaald moment echter uitgebrand en stort neer, terwijl de warheads verder naar het doelwit vliegen en daar ontploffen. We zien dus een leeg omhulsel en geen bom."

Volgens Gallant zou het gaan om een stuk van een 122mm raket die onder meer door BM-21 raketlanceerders afgevuurd kan worden. "Maar er zijn ook nog andere lanceerinrichtingen voor dat type raket." Op Twitter suggereren veel mensen dat de raket ook met een BM-27 kan gelanceerd zijn.

Voorbeeld van een BM-21 raketlanceerder: 

Voorbeeld van een BM-27:

Dit soort raketten wordt in redelijk grote hoeveelheden tegelijk afgevuurd. Dat is het zogenoemde MLRS-systeem, wat staat voor Multiple Launch Rocket System. "Vroeger werd dit ook een Stalin-orgel genoemd", vertelt Gallant. "Dat is een techniek om een bombardement uit te voeren. Dat kan dus met verschillende soorten raketten en met verschillende lanceertechnieken."

De Russen maken gebruik van dit soort munitie, bevestigt zowel de professor als onze Rusland-expert Jan Balliauw. Als voormalig Sovjetland bezit Oekraïne ook dit soort raketten.

Dat bijvoorbeeld de spiegel en de (vreemd genoeg geopende) keukenkasten onbeschadigd zijn, doet de wenkbrauwen fronsen. "Dat zijn inderdaad elementen die de echtheid in twijfel trekken", stelt professor Galant. "Maar puur ballistisch gezien (wetenschappelijk bekeken hoe en welke baan militaire projectielen afleggen, nvdr.), is het niet onwaarschijnlijk. Zo’n leeg omhulsel is licht van gewicht en bevat geen explosieven. Daarom is het aannemelijk dat de schade hier beperkt is gebleven."

Wat dan met het gat in het plafond van de keuken? Dat matcht perfect met het uiteinde van de raketstaart. Zou het geen groter gat veroorzaken? "De vraag is met welke snelheid dit in het huis is terechtgekomen", merkt Gallant op. "Wellicht zijn er boven de keuken een of meerdere verdiepingen. Door het doorboren daarvan kan de snelheid enorm zijn afgenomen. Het projectiel kan zo zijn stilgevallen in de keuken en het precieze patroon hebben achtergelaten in het plafond van de keuken."

"Ik verwacht dat er aan het dak en de bovenverdiepingen meer schade zal zijn. Daar hebben we jammer genoeg geen beelden van. Daarom durf ik ook niet voor de volle 100 procent zeggen dat deze beelden echt zijn. Er is een grondigere analyse nodig."

In dit Twitterbericht toont iemand hoe de raketstaart een perfect patroon zou hebben achtergelaten in het plafond:

Op andere beelden  is te zien hoe reddingswerkers trekken en sleuren aan het projectiel. "In principe zit er geen kruit meer in dit omhulsel en is het dus onschadelijk. Dat loswrikken op zich is dus niet schokkend", stelt Gallant.

Niet enkel professor Gallant blijft voorzichtig, ook factcheckers wereldwijd stellen dat de beelden niet met zekerheid na te trekken zijn. Het bekende twitteraccount HoaxEye, dat dagelijks bezig is met factchecking, laat bijvoorbeeld ook weten dat dit beeldmateriaal moeilijk verifieerbaar is.

Tot slot weten we wel zeker dat dit soort projectielen al vaker in het Oekraïense straatbeeld zijn opgedoken. Dat bevestigen ook professor Gallant en Jan Balliauw. Onderstaande tweet toont de overblijfselen van raketmotoren in verschillende Oekraïense steden, zonder veel schade aan te richten. Deze beelden zijn echt.