Op 20 januari 2015 wordt tennisster Heather Watson verrassend uitgeschakeld op de Australian Open. In het interview achteraf vertelde ze dat haar slechte prestatie te wijten was aan haar maandstonden. "Ik voelde me licht in mijn hoofd en ik had weinig energie ... het is gewoon iets dat ik heb, meisjesdingen." Voor het eerst durfde een atlete een van dé taboes in de vrouwensport te doorbreken: menstruatie(klachten). 

Een jaar later oogst de Chinese zwemster Fu Yuanhui op de Olympische Spelen wereldwijd lof, om dezelfde reden. "Ik had het gevoel dat ik niet zo goed gezwommen heb vandaag", vertelt ze eerlijk - met een pijnlijke grimas. "Mijn regels zijn afgelopen nacht begonnen, dus ik voel me wat slap en heel moe. Het is geen excuus, ik heb gewoon niet zo goed gezwommen."

Maar ook het omgekeerde kan waar zijn. De Nederlandse wielrenster Leontien van Moorsel was ongesteld toen ze in 2003 een wereldrecord reed: "Ik heb dan het gevoel dat mijn pijngrens verder weg ligt", zei ze daar zelf over. Ook wielrenster Jolien D'hoore had haar regels op het moment dat ze wereldkampioen werd. "Zodra je ongesteld wordt, wordt je lichaam zoals dat van een man", vertelde ze onlangs in de MNM-podcast "De Volgwagen". 

"Elke vrouw is verschillend, en het kan serieuze invloed hebben. Maar dat is dus hyperpersoonlijk", zegt gynaecoloog en sportarts Luc Baeyens. 

Dat hebben ze bij Club YLA, de vrouwenploeg van Club Brugge, ook begrepen. Vanaf volgend jaar wil het team werken met een period coach, zo vertelde recruitment manager Leo van der Elst in de podcast van Eleven Insides. Die zal de menstruatiecyclus van alle vrouwen in kaart moeten brengen. "Het is duidelijk gebleken dat er op bepaalde momenten in de cyclus meer kans is op blessures, in die week moet er dan iets minder of misschien net iets meer krachttraining gegeven worden", zegt hij. 

Een unicum in de internationale voetbalwereld is het niet, in ons land wel. "Grote ploegen als Lyon, Barcelona of Manchester City hebben dat al. Wij gaan daar nu ook in investeren. Het zijn vrouwen, zij hebben die hormonale cyclus en we geloven dat dat onze speelsters kan helpen."

Dat zegt ook hoofdcoach Dennis Moerman in "Radio 2 Spits". "We nemen heel snel klakkeloos trainingstechnieken over die we kennen uit het mannenvoetbal, maar het gaat over vrouwen. En women are not just small men, dus we mogen niet voorbijgaan aan iets als menstruatie. De cyclus verloopt in fases en elke fase heeft zijn eigen eigenschappen. In sommige fases zijn speelsters vatbaarder voor blessures door de laksiteit van gewrichten, in een andere fase zal er meer spierafbraak zijn. En dan moeten we kijken naar blessurepreventie of via de voedingsbegeleider kijken dat speelsters meer eiwitten innemen."

Als er één ding is dat vaststaat, is dat elke vrouw en elke cyclus anders is. En dus is de impact van een cyclus op een lichaam ook bij elke vrouw anders. Sommigen presteren beter tijdens hun maandstonden, anderen net niet. 

"Alles hangt af van hoe de hormonen circuleren in het lichaam", zegt Baeyens. "Maar meestal moet er in het eerste deel van de cyclus, voor de eisprong, méér getraind worden op kracht en in het tweede deel minder. Al zijn er ook sporters die zich net beter voelen net voor de menstruatie en die dan net meer kracht doen en dieper kunnen trainen. Dat zien we vaker bij bijvoorbeeld sprinters of gevechtssporters."

Bij een normale cyclus - dus eentje tussen de 21 en 45 dagen - zijn er grosso modo twee categorieën

• De vrouwen die weinig of niks merken: zij hebben ook minder kans op blessures die gerelateerd zijn aan hun maandstonden 
• De vrouwen die bijvoorbeeld last hebben van het PMS-syndroom. Daar kunnen een 100-tal symptomen aan gelinkt worden. "Ze voelen zich minder goed in hun vel, zijn minder stressbestendig. Zij hebben meer risico om een blessure op te lopen in het tweede deel van hun cyclus. We zien dat ze maar liefst vier keer meer kans hebben op een acute blessure, zoals een verstuiking."

Een niet-normale cyclus, als je te weinig je regels krijgt, is er meer risico op overbelasting. "Het risico bestaat dat de botten brozer zijn, en dat er stressfacturen ontstaan. Dat zijn vaak atletes die te weinig hormonen aanmaken." Er zijn ook veel atletes die helemaal geen maandstonden meer hebben. 

En dan zijn er nog de anti-conceptiemiddelen zoals de pil of het spiraaltje, die de cyclus helemaal verstoren. 

De pil bijvoorbeeld. "De meeste pillen doen mannelijke hormonen verminderen, maar dat horen atletes natuurlijk niet graag. Er moet dus gekeken worden welke pil het beste is voor welke atlete." Atletes nemen de pil ook vaak omdat ze hun cyclus dan kunnen verschuiven. "In Australië is er een onderzoek geweest bij alle voetbalspeelsters. Een groot deel nam de pil, maar bij 30 procent was dat niet in functie van contraceptie, maar om de cyclus aan te passen." Of de mirena-spiraal, die heeft als een van de belangrijke voordelen dat veel vrouwen geen maandstonden meer krijgen. Dat kan dan het hemoglobinegehalte ten goede komen én er is een winst op het vlak van de pijndrempel.

Baeyens is absoluut "100 procent voorstander" van zo'n period coach, liefst iemand die gespecialiseerd is in gynaecologie en ook iets kent van sport. "Zijn of haar belangrijkste taak is het in kaart brengen van de cyclus. Er is zoveel verschil in personen en pillen, er zijn zoveel mogelijkheden. Niet elke atlete reageert op dezelfde manier op hetzelfde medicament. Bovendien zijn er nog altijd veel meisjes die niet durven zeggen dat ze hun maandstonden hebben." 

Hoe wordt zo'n cyclus in kaart gebracht? "Elke atlete moet een boekje bijhouden waar instaat wanneer ze hun regels hebben, hoe lang die duren, hoe hevig en pijnlijk die zijn, wat er gebeurt voor ze hun regels krijgen. Intussen bestaan er applicaties, net om die cyclus helemaal in kaart te brengen. Die zeggen dan ook wanneer er iets meer en wanneer er net iets minder getraind moet worden."

Eens de cyclus in kaart gebracht is, is het een kwestie van uitproberen, bijstellen en opnieuw uitproberen. Tot je vindt wat werkt. 

Timing is daarbij cruciaal. "Je moet daar niet mee beginnen één maand voor de Olympische Spelen of vlak voor een belangrijke match. Je hebt toch een maand of drie nodig om te kijken wat er gebeurt met de cyclus."

Alle beetjes helpen", besluit Baeyens. "Net zoals het helpt om je zadel iets te laten zakken, of een tandje meer je beter doet afdalen, kan ook kijken naar de cyclus een procentje helpen."