Videospeler inladen...

In Vlaanderen gefabriceerde beeldschermen gebruikt in Russische militaire wapensystemen

In een nieuw rapport over de Vlaamse defensie-industrie waarschuwt het Vlaams Vredesinstituut voor de aanwezigheid van Vlaamse componenten in Russische militaire toepassingen. Zo ontdekten onderzoekers beeldschermen van het Kortrijkse bedrijf Barco in Russisch afweergeschut. De directie spreekt de bevindingen niet tegen, maar wijst erop dat de transactie plaatsvond vóór de eerste sanctiemaatregelen tegen Rusland, in 2014. "Nadien stopte Barco alle interactie en communicatie met de Russische partij."

Twee gespecialiseerde aanraakschermen van Barco, vandaag ScioTeq, de in Kortrijk gevestigde producent van visualisatieschermen, zijn goed zichtbaar in een Russische promotievideo voor de Russische Pantsir S-1, een hoogtechnologisch luchtafweersysteem. Daarmee komt het Vlaams Vredesinstituut naar buiten in een nieuw rapport over de uitdagingen voor de Vlaamse defensie-industrie. De video dateert vermoedelijk van voor 2014 en heeft tot doel de capaciteiten van de Pantsir S-1 in de kijker te zetten. Het mobiel raketsysteem werd geproduceerd tussen 2008 en 2013 en kan twaalf precisieraketten dragen die luchtdoelen tot op 20 kilometer kunnen raken.

Mogelijk zijn er ook Pantsir-toestellen in Oekraïne die uitgerust zijn met schermen van Barco

Het Vlaams Vredesinstituut wijst op de actualiteit van de problematiek: “Mogelijk zijn er vandaag Pantsir-toestellen in Oekraïne  actief, die uitgerust zijn met schermen van Barco.” Sinds de Russische invasie in Oekraïne duiken de Pantsir-toestellen regelmatig op in video’s aan Russische zijde. Enkele van die toestellen zijn ondertussen in handen gevallen van het Oekraïense leger, dat ze op zijn beurt inzet.

“Ook vandaag nog komen hoogtechnologische componenten uit de Verenigde Staten en Europa nog steeds terecht in Russische wapens, ondanks de sancties.” Beeld: HKC Media

Wat is Barco?

Barco, van oorsprong een civiel bedrijf, legt zich vanaf de jaren negentig steeds meer toe op de defensiemarkt en groeit uit tot de grootste exporteur van defensiegerelateerde producten in Vlaanderen. De luchtvaart- en defensietak van Barco wordt in 2015 opgekocht door het Amerikaanse Esterline. Sindsdien zijn de leveringen aan Rusland ook gestopt. Na de overname van Esterline door de Amerikaanse Transdigm-groep in 2019, wordt Esterline Belgium in juni 2021 uiteindelijk verkocht aan de Frans-Amerikaanse investeringsgroep OpenGate Capital en verandert de naam naar ScioTeq.

Vandaag komen hoogtechnologische componenten uit Westerse landen nog steeds terecht in Russische wapens, ondanks de sancties

Robbert Crucq, directeur bij Scioteq, benadrukt dat de uitvoer van de schermen destijds niet onder de vergunningsplicht voor wapenexport viel omdat de producten niet als “specifiek ontwikkeld of aangepast voor militair gebruik” werden beschouwd. “Het gaat hier om een aantal transacties tussen 2005 en 2014, vóór de overname van Barco. In die periode werden er tussen de honderd en tweehonderd beeldschermen geleverd voor de Pantsir S-1, dus ongeveer voor een zestigtal voertuigen.”

Crucq kan dan ook niet uitsluiten dat er vandaag Russische voertuigen met schermen van Barco actief zijn in Oekraïne. "Ik heb geen data over de precieze bestemming van de Pantsirs waarvoor wij beeldschermen leverden, maar de mogelijkheid bestaat dat die voertuigen in Oekraïne zijn."

Volgens Diederik Cops van het Vlaams Vredesinstituut zijn de beeldschermen een goed voorbeeld van wat er vandaag beter kan.  “Verschillende goederen of technologieën worden door de Vlaamse overheid als civiel, en dus niet-vergunningsplichtig beschouwd, maar komen uiteindelijk toch terecht in militaire toepassingen.”

Van meer dan de helft van de door Vlaanderen vergunde wapenexport is het bovendien niet duidelijk in welke systemen de producten uiteindelijk zullen verwerkt worden en wie de effectieve eindgebruiker zal zijn , meent Cops. "Zo kan een Vlaams product geïntegreerd worden in een afgewerkt systeem of in een groter onderdeel dat op zijn beurt wordt verkocht aan een andere producent. Wanneer dit proces enkele keren wordt herhaald, is het moeilijk om de effectieve militaire eindgebruiker in beeld te houden en te controleren."

Damien Spleeters, onderzoeker bij Conflict Armament Research (CAR), een Britse onderzoeksorganisatie, deelt de bezorgdheden van het Vredesinstituut. “Ook vandaag nog komen hoogtechnologische componenten uit de Verenigde Staten en Europa nog steeds terecht in Russische wapens, ondanks de sancties.”

Spleeters keerde afgelopen maand terug uit Oekraïne waar hij onderzoek deed naar Russische wapens en communicatiesystemen. “We vonden geavanceerde onderdelen van  zeventig verschillende Westerse producenten in Russische systemen. Een Russische observatiedrone bevat bijvoorbeeld een Westerse gps-module. Met dergelijke observatiedrones worden artilleriesalvo’s bijgestuurd. Ze zijn in de huidige fase van de oorlog cruciaal voor het Russische leger.”

Diederik Cops, onderzoeker bij het Vlaams Vredesinstituut, was te gast bij Vranckx & Byloo om het te hebben over wapens in Oekraïne:

Sinds de Russische annexatie van de Krim in 2014 werd het voor Westerse bedrijven steeds moeilijker om handel te drijven met Rusland. Na de Russische invasie van Oekraïne eind februari van dit jaar, kondigden de meeste Westerse landen bovendien nieuwe, zwaardere sancties af tegen Rusland. “Desondanks stellen we vast dat er nog steeds civiele producten worden aangewend voor Russische militaire doeleinden”, zegt Spleeters. “Het is van groot belang om in kaart te brengen hoe die componenten in Rusland raken en of Rusland in staat is de sancties te omzeilen.”

"Na 2014 stopte Barco alle interactie en communicatie met de Russische partij. Ook op recente vragen voor onderhoud en vervanging hebben wij niet meer gereageerd", aldus Crucq van Scioteq. "De situatie vandaag is helemaal anders, zowel in onze firma als op geopolitiek vlak. Na 2014 zijn er met zekerheid geen nieuwe leveringen meer gebeurd. We voeren ook een streng uitvoerbeleid en hebben een waterdicht controlesysteem om te vermijden dat onze producten via omwegen bij afnemers terechtkomen die op een sanctielijst staan."

Meest gelezen