25 jaar geleden verscheen het eerste Harry Potter-boek: het verhaal achter de leerling-tovenaar die de wereld veroverde

Exact 25 jaar geleden, op 26 juni 1997, lag J.K. Rowling's "Harry Potter and the philosopher's stone", het eerste boek uit de wereldberoemde zevendelige reeks, voor het eerst in de winkelrekken en op de bibliotheekplanken. VRT NWS viert de verjaardag van de roemrijke leerling-tovenaar met enkele cijfers en weetjes.

“Harry, je bent een tovenaar”: met deze legendarische woorden opende de vriendelijke reus Hagrid niet alleen voor de jonge Harry Potter, maar ook voor miljoenen fans wereldwijd de deuren van de tovenaarswereld, vandaag precies 25 jaar geleden.

We werden geïntroduceerd op Zweinstein, sloten ons in onze fantasie aan bij een van de vier schoolafdelingen (team Huffelpuf!), konden spreuken als “wingardium leviosa” beter onthouden dan de tafel van 7 en verwonderden ons bij het idee van toverschaken, trollen, Zwerkbal, bewegende portretten en driekoppige honden.

BEKIJK - Reportage uit "Koppen" over het succes van Harry Potter naar aanleiding van de première van de allereerste Harry Potter-film (13/11/2001):

Videospeler inladen...

Opmerkelijk: In 1997 besloot de Londense uitgeverij Bloomsbury, nadat Rowling door 12 (!) andere uitgeverijen afgewezen werd, slechts 500 exemplaren met harde kaft te drukken van het allereerste "Potter"-boek, waarvan een 300-tal bedoeld voor bibliotheken. "Pas 6 maanden na de publicatie van het eerste boek groeide het besef dat "Harry Potter" iets groots zou worden", vertelde Thomas Taylor, de illustrator van de kaft van "Harry Potter and the philosopher's stone", enkele dagen geleden aan The Guardian.

Taylor heeft zelf nooit een van de eerste 500 exemplaren te pakken kunnen krijgen. Nu, jaren na de publicatie van het eerste boek, worden deze waardevolle exemplaren voor duizenden euro's geveild door gerenommeerde veilinghuizen zoals Sotheby's en Christie's. Wereldwijd werden maar liefst 120 miljoen exemplaren van het eerste boek verkocht.

Méér dan 80 vertalingen

Het eerste "Harry Potter"-boek is niet alleen het meest verkochte boek uit de reeks, het is ook het meest vertaalde. Volgens uitgeverij Bloomsbury verscheen "Harry Potter and the philosopher's stone" in 80 verschillende talen, maar toch bestaat er enige onduidelijkheid over het exacte aantal omdat er “authorized” vertalingen bestaan, officiële vertalingen erkend door Rowling, en vertalingen die dat niet zijn. 

Ook bestaan de “Potter”-boeken in verschillende regionale talen, waaronder het Valenciaans en het Catalaans. Alles opgeteld verscheen “Harry Potter and the philosopher’s stone” in méér dan 80 ‘talen’ wat het een van de meest vertaalde boeken ter wereld maakt, naast onder andere de Bijbel en “Le petit prince”.

De eer voor de Nederlandse vertaling, "Harry Potter en de steen der wijzen", gaat naar Wiebe Buddingh', de Nederlandse vertaler van de hele "Harry Potter"-reeks. Rowling, die altijd streng toezag op de vertalingen die van haar boeken verschenen, stelde de speciale vertaalde termen van Buddingh', zoals "zwerkbal" voor het originele "quidditch", en "gruzielement" voor "horcrux", enorm op prijs. 

Het bedenken van originele anagrammen, termen en spreuken was geen gemakkelijke opdracht, gaf Buddingh' een jaar geleden toe. "Het anagram Marten Asmodon Vilijn voor "Mijn naam is Voldemort" was heel lastig. Van alle dingen in de "Harry Potter"-boeken heb ik daar het langst op zitten puzzelen. Het is een van de vondsten waar ik persoonlijk het meest tevreden mee ben."

Wereldwijd beroemd?

Dat het "Harry Potter”-universum immens populair is, daar is geen twijfel over mogelijk. Maar zijn de boeken overal ter wereld zo bekend? Zijn de avonturen van Harry, Ron en Hermelien bijvoorbeeld net zo populair in China als bij ons? Het antwoord op deze vraag is "ja", zo blijkt uit de verkoopcijfers van de eerste drie "Harry Potter"-boeken in China. De Chinese vertaling bracht in de eerste 5 jaar na de publicatie in 2000 maar liefst 77 miljoen yuan op, wat neerkomt op ongeveer 11 miljoen euro, een Chinees record! 

Nu nog steeds zijn de boeken er enorm in trek. Ximalaya, een Chinees audio-platform, kondigde onlangs aan dat ze officiële audio-versies van de "Harry Potter"-boeken gaan publiceren. Dat schreef het Chinese dagblad Global Times een week geleden.

Toch is de hele "Potter"-franchise niet overal even populair. Zo zijn de boeken verboden in de Verenigde Arabische Emiraten door het ministerie van Onderwijs, omdat tovenarij en magie zouden botsen met de Arabische en islamitische tradities. Ook in enkele katholieke scholen in de Amerikaanse staat Tennessee werd de "Potter"-reeks verbannen. De spreuken in het boek zouden verwijzen naar de duivel. Boekverbanningen komen steeds vaker voor in de VS, dat meldde de American Library Association enkele maanden geleden.

Het boek was beter... of toch de film?

Het is en blijft een eeuwige discussie: wat was beter, het boek of de film? Het antwoord laten we in deze in het midden, maar de verfilming van Harry Potter's avonturen heeft het succes van de boekenreeks zeker een duwtje in de rug gegeven. Dat zegt Rudy Vanschoonbeek, uitgever en oprichter van Uitgeverij Vrijdag. 

"Het verkoopsucces is hier bij ons pas beginnen escaleren vanaf het derde boek, op het moment dat Warner Bros. aankondigde dat het eerste boek verfilmd zou worden. Het laatste boek kende hierdoor een eerste druk van 1 miljoen exemplaren, terwijl de Nederlandstalige versie van het eerste boek slechts 5.000 exemplaren telde", zegt Vanschoonbeek.

Harry Potter en zijn kompanen, Ron Wemel en Hermelien Griffel, werden 10 jaar lang vertolkt door Daniel Radcliffe, Rupert Grint en Emma Watson. We zagen de kindacteurs opgroeien voor de camera tot jongvolwassenen in “Harry Potter and the deadly hallows part 2”, de laatste verfilming van de originele boekenreeks. Hoe gaat het nu met de drie "Harry Potter"-acteurs, 21 jaar na de verfilming van het eerste verhaal?

Emma Watson, Daniel Radcliffe en Rupert Grint op de première van de eerste "Harry Potter"-film in New York in 2001.

Rupert Grint, in tegenstelling tot Watson en Radcliffe, verdween grotendeels van het scherm. Hij vertelde meermaals openlijk over hoe hij worstelde met zichzelf nadat het hele "Harry Potter"-avontuur voor hem eindigde. Emma Watson en Daniel Radcliffe bleven wel vooral als acteur aan de bak. Watson was bijvoorbeeld te zien in "Little women", Radcliffe schitterde onlangs nog op het doek met "The lost city" tussen Sandra Bullock en Channing Tatum. Watson is de laatste jaren overigens vooral actief als ambassadeur voor vrouwenrechten voor de Verenigde Naties.

Voor het bekende trio stopte het "Harry Potter"-verhaal officieel in 2011, maar het "Potter"-universum zelf breidde wel nog verder uit. Zo verschenen er naast de 8 originele films ook nog 3 “Fantastic beasts”-films, waarvan nu een vierde in de maak. Ook zijn een pak “Potterheads” zelf aan het schrijven gegaan om het universum op hun eigen manier uit te breiden. "All the young dudes" bijvoorbeeld, een fanfictie die meer dan 500.000 woorden telt, vertelt het liefdesverhaal tussen Sirius Zwarts en Remus Lupos en heeft online meer dan 4 miljoen hits.

BEKIJK - Een fragment uit "Het journaal" uit 2011, toen de achtste en laatste "Harry Potter"-film in wereldpremière ging in Londen.

Videospeler inladen...

Blijvend succes

Het “Harry Potter”-universum is onmiskenbaar zo veel groter dan de boeken en films alleen. Denk bijvoorbeeld aan de "Wizarding world", een website opgericht door Warner Bros. waarop fans onder andere hun Zweinstein-huis kunnen achterhalen en honderden weetjes terugvinden over "The Potterverse". Binnen deze "Wizarding world"-franchise behoren ook 5 pretparken waar fans zich onder meer op perron 9 ¾ of in Goudgrijp wanen. 

In deze Amerikaanse pretparken, maar ook online, kunnen diehard fans heel wat relikwieën aanschaffen, zoals bijvoorbeeld de toverstok van Perkamentus of een paar Ravenklauw-oorbellen. Een pak “Potterheads” gingen nog een stapje verder en lieten hun favoriete zinnen uit het boek of een verwijzing naar hun Zweinstein-huis op hun lichaam tatoeëren. Zelfs na de hele Rowling-controverse, toen de schrijfster fel bekritiseerd werd voor haar uitspraken en tweets over transgender personen, besloten heel wat fans hun tattoes te laten staan, omdat ze vinden dat het “Potter”-universum de auteur overstijgt.

Het dankbare aan kinderboeken is dat het lezerspubliek zich om de paar jaar vernieuwt

Rudy Vanschoonbeek, uitgever

Dat het succes van de "Harry Potter"-boeken blijvend is, werd tijdens de coronapandemie nog maar eens bevestigd. Bloomsbury, de uitgeverij van de zevendelige reeks, meldde in de zomer van 2020 dat de verkoop van de "Harry Potter"-boeken gestegen was met 7 procent. "Ook bij ons vlogen de "Harry Potter"-boeken tijdens de pandemie in groten getale over de toonbank", stelt Rudy Vanschoonbeek.

"Het dankbare aan kinderboeken is dat het lezerspubliek zich om de paar jaar vernieuwt", verklaart Vanschoonbeek. "Daarnaast zijn er ondertussen moeders en vaders die zelf opgegroeid zijn met Harry Potter en dit samen lezen met hun kinderen. Het is een klassieker geworden."

Meest gelezen