Ann-Katrien Lescrauwaet vertegenwoordigt de Vlaamse delegatie van wetenschappers op de VN-oceaantop.

Vandaag start de VN-Oceaantop: wat kan Vlaanderen daar betekenen? "Onze datasystemen zijn wereldtop" 

In Lissabon verzamelen wetenschappers, politici en bedrijfsleiders voor de VN-Oceaantop. Want we moeten dringend op een meer duurzame manier omgaan met onze oceanen, vindt de VN. Voor ons land is Ann-Katrien Lescrauwaet ter plaatse. En Vlaanderen kan wel wat betekenen voor de wereldzeeën. 

Vanaf vandaag stromen van over de hele wereld beleidsmakers, wetenschappers en bedrijfsleiders toe in de Altice Arena in Lissabon, zeg maar het Portugese Sportpaleis (maar dan wel eentje dat er wat futuristischer uit ziet). Volgende maand speelt de Duitse hardrockband Scorpions er voor twintigduizend fans.

Maar deze week staat er iets heel anders op de agenda: de toekomst van onze wereldzeeën. Nog tot donderdag houdt de VN er immers een oceaantop. 

Waarom een oceaantop? Het gaat niet goed met de oceanen. Ze herbergen 80 procent van alle leven op aarde en vormen een belangrijke buffer tegen de klimaatverandering. Maar ze verzuren tegelijk in sneltempo, net door alle CO2 die ze absorberen. Een derde van alle vispopulaties wereldwijd wordt overbevist. En dan is er nog de vervuiling. Om het  met de woorden van de speciale VN-gezant voor de oceanen Peter Thomson te zeggen: "We hebben een plastiekpest ontketend".

Je kan de VN-oceaantop wat vergelijken met de bekendere klimaattoppen, zegt Ann-Katrien Lescrauwaet, directeur internationale relaties bij het Vlaams Instituut voor de Zee (VLIZ). "Het is een marktplaats waar de VN-lidstaten zullen gevraagd worden naar hun engagementen: wat beloven ze op papier, en wat betekenen die nu in de praktijk? En die beloftes zullen ook opgevolgd worden. Nu kunnen ze misschien nog zeggen dat de coronapandemie voor problemen zorgde, maar dat zal bij de volgende oceaantop niet meer kunnen."

Deze oceaantop wordt door twee landen georganiseerd, Portugal en Kenia. En dat is niet toevallig. "De VN wil een duidelijk signaal geven: we laten niemand achter. Niet alle landen kunnen evenveel investeren, bijvoorbeeld in onderzoek naar de oceanen. We moeten elkaar helpen."

Tsunami's in Chili

Dat wetenschappelijk onderzoek wordt een belangrijk thema op de oceaantop. Net zoals bij de klimaattoppen zullen er grote delegaties van wetenschappers aanwezig zijn. Lescrauwaet zal er de Vlaamse delegatie vertegenwoordigen.

De oceanen herbergen 80 procent van alle leven op aarde.
Olly Scholey / Silverback Films

Wat Vlaanderen kan betekenen voor de wereldzeeën? We zijn erg goed als het aankomt op het verzamelen van informatie over de oceanen, zegt Lescrauwaet. "De Vlaamse datasystemen zijn wereldtop. Zo werken we mee aan het Sea Level Station Monitoring Facility, een platform van de UNESCO dat in real-time de gegevens van alle getijdenmeters wereldwijd beschikbaar maakt. Daarmee kunnen ze onder andere in Chili de plek voorspellen waar een tsunami aan land zal komen, en welke impact die zal hebben."

"Of neem het World Register of Marine Species (WORMS), een wereldwijd register van dieren dat vertrokken is vanuit het VLIZ en dat we daarna hebben opgeschaald. We werken zowat overal ter wereld samen met lokale experten, van specialisten in walvissen of zeehonden tot deskundigen in schelpdieren en bacteria. We zorgen dat gegevens uit pakweg Indonesië vergeleken kunnen worden met data uit de Noordzee."

Men weet drommels goed dat de afspraken die in de politieke arena gemaakt worden, gebruikt zullen worden als diplomatieke pasmunt

Ann-Katrien Lescrauwaet (VLIZ)

"Bedrijven die bijvoorbeeld een groot windmolenpark willen aanleggen op zee en een milieu-impactstudie moeten uitvoeren, kunnen daarvoor onze databank raadplegen. Als daaruit blijkt dat er bedreigde diersoorten in de buurt leven, dan kan zo’n bedrijf daar op anticiperen."

Waterbom

De oceanen zijn een enorme economische zone, waar 3 miljard mensen op aarde rechtstreeks of onrechtstreeks vanaf hangen voor hun levensonderhoud.

Het gaat dan bijvoorbeeld om ontginning van de zeebodem voor de grondstoffen voor onze batterijen, legt Ann-Katrien Lescrauwaet uit. "Dat is terrein dat we nog onvoldoende kennen. Kan je daar dan nieuwe grootschalige economische activiteiten op toelaten zonder de impact in kaart te brengen?" Een ander heet hangijzer is de illegale en ongereguleerde visvangst. "Sommige niet-duurzame visvangst wordt nog steeds gesubsidieerd. Dat kan echt niet meer."

Dé uitdaging, volgens de VN, is om al die economische activiteit duurzaam te laten verlopen. En dat is niet overal even gemakkelijk.

Een wetenschapper haalt een diepzeevis boven in de Stille Oceaan, tijdens onderzoek naar de impact van diepzeemijnbouw op het ecosysteem. De VN waarschuwt dat er grote nieuwe economische sectoren op zee ontwikkeld dreigen te worden die niet duurzaam zijn.
2021 Los Angeles Times

De opdracht op deze oceaantop is om de neuzen van beleidsmakers, wetenschappers, ondernemers en bedrijven in dezelfde richting te krijgen. Ook die laatste beginnen de urgentie te voelen. "Meer en meer verzekeringsmaatschappijen, bijvoorbeeld, beseffen dat we door de klimaatwijziging voor grote vraagstukken staan. Neem de waterbom die vorige zomer in ons land gevallen is, de duizendjarige storm waar we ons op voorbereiden, de zeespiegelstijging..."

Diplomatieke pasmunt

Allemaal goed en wel, maar hoeveel concrete resultaten zal dat opleveren? Zijn de afspraken die op de top gemaakt worden bijvoorbeeld wettelijk bindend?

"Een echt hard resultaat zoals het Parijsakkoord dat was voor het klimaat, zal deze top niet opleveren", erkent Lescrauwaet. "En net zoals met klimaattoppen zijn er vraagtekens te stellen bij hoe wettelijk bindend de afspraken zijn."

"Maar toch zou ik erg voorzichtig zijn om deze top zomaar af te doen als 'niet concreet genoeg'. Op de top zal er gewerkt worden aan het mechanisme dat de afspraken wel wettelijk bindend moet maken. Veel gaat hier ook om soft diplomacy en gebeurt achter de schermen. Er worden beloftes gemaakt in de politieke arena waarvan men drommels goed weet dat die zullen gebruikt worden als diplomatieke pasmunt, als een van de lidstaten bijvoorbeeld in een andere context iets eist."

"En dat lidstaten akkoord gaan om samen te werken en in kaart te laten brengen hoever het staat met hun engagementen is op zich al een belangrijke stap."

Meest gelezen