Na de beslissing in de VS: kan ook bij ons het recht op abortus plots ter discussie komen te staan?

Ontgoocheling, woede, onbegrip: dat zijn de eerste reacties van experten in ons land op de beslissing van het Amerikaanse Hooggerechtshof om het recht op abortus te schrappen. Maar ook strijdvaardigheid: “Even bekomen van de slag, maar daarna weer aan de slag”, klinkt het bij professor en gynaecologe Marleen Temmerman.

Volgens Temmerman is het abortusarrest in de Verenigde Staten een terugslag voor vrouwen zoals we die al lange tijd niet meer hebben gezien. “We zijn niet gewoon naar af, maar naar veel verder af. Dit is heel ernstig, een ramp voor meisjes en vrouwen wereldwijd.”

“Denk maar aan ontwikkelingslanden zoals Kenia. In principe is de grondwet er vrij progressief wat abortus betreft: het is er toegelaten als het leven of de gezondheid van de vrouw in gevaar is. Maar in deze landen zijn heel wat religieuze groeperingen en conservatieve krachten actief. Zij proberen nu al om een zwangerschapsonderbreking zo moeilijk mogelijk te maken, en door de Amerikaanse beslissing gaan zij zich versterkt voelen.”

Temmerman ziet het met lede ogen aan. “Ik had het een beetje zien aankomen, maar niet in deze mate en niet op zo’n korte tijd. Het gaat op dit vlak niet goed met de wereld. Ik ben erg bezorgd dat dit een uiting is van een toenemend conservatisme, wat niet goed is voor de gelijkheid tussen mannen en vrouwen en het beslissingsrecht over eigen lichaam.”

Ook voor Freddy Mortier, professor bio-ethiek en voorzitter van de koepel voor vrijzinnig humanisten deMens.nu, kwam de beslissing over het abortusarrest als een schok. “”Roe vs. Wade” was trendsettend voor de hele wereld. Het bracht de abortusdiscussie op gang en heeft ertoe bijgedragen dat zwangerschapsonderbreking in landen als Nederland, Frankrijk en het Verenigd Koninkrijk werd toegelaten. Ook op ons land, waar de strijd voor abortus niet eenvoudig was, had het impact.”

Dat “Roe vs. Wade” nu wordt teruggeschroefd, zal volgens Mortier opnieuw een domino-effect in gang zetten. “Religieuze fundamentalisten zullen zich hierdoor versterkt voelen en luider van zich laten horen."

“Maar”, benadrukt hij, “succes hebben ze daar tot nu toe niet mee gehad. In het Westen wordt abortus als een essentieel element in de bescherming van vrouwenrechten beschouwd. Er zijn geen tekenen aan de wand dat de wetgeving hier teruggeschroefd zal worden."

"Bovendien verschilt de gang van zaken in Europa tegenover die in de Verenigde Staten. Bij ons zijn de abortuswetten tot stand gekomen op basis van parlementaire meerderheden. Ik kan je verzekeren: hier zo’n wet weer afschaffen, zou niet zonder slag of stoot verlopen.”

Nausikaä Martens, hoofd van het abortuscentrum VUB-Dilemma in Brussel, is het daarmee eens. “Het idee dat je mag beslissen over je eigen leven, wordt in België sterk gedragen. Ook de meerderheid van de Amerikanen is het daar mee eens, hoor. De rechters van het Hooggerechtshof zijn er erg conservatief, maar hun beslissing reflecteert volgens mij niet het maatschappelijk draagvlak.”

Martens koestert dan ook hoop dat Westerse landen even progressief zullen blijven. “In Oost-Europa daarentegen zijn wel problemen. Voor de situatie in Hongarije bijvoorbeeld ben ik bang. Ik heb vertrouwen in ons land, maar helemaal kan je een ommekeer in de gedachtegang nooit uitsluiten. We mogen het recht op abortus niet blindelings als een verworven recht beschouwen, maar moeten het blijven bewaken.”

Ook hoopt Martens dat in België er net stappen voor- in plaats van achteruit worden gezet. “De regels omtrent zwangerschapsonderbreking zijn nog relatief streng. In het Verenigd Koninkrijk zijn ze tijdens de coronapandemie de abortuspil beginnen opsturen, waardoor de drempel daar een stuk werd verlaagd. We lopen ook achter wat de wachttermijn betreft: er zit te veel tijd tussen het moment waarop een vrouw beslist dat ze een abortus wil, en het moment waarop dat daadwerkelijk kan gebeuren.”

Van Mortier mag het wetsvoorstel om de termijn op te voeren van 12 naar 18 weken, zo snel mogelijk weer in het parlement voorkomen. “Het is tijd om die discussie grondig te voeren, zodat er niet meer elk jaar 500 vrouwen de grens moeten oversteken om in Nederland hun zwangerschap te laten onderbreken, waar dat tot 22 weken is toegestaan.”