CHECK - Neen, dit is niet zwaarlijvige "generaal Pavel" die door Russische president Poetin uit pensioen zou zijn gehaald

Verschillende internationale kranten brachten vorige maand opvallend nieuws: de Russische president Vladimir Poetin zou een zwaarlijvige 67-jarige generaal teruggeroepen hebben uit pensioen om hem naar de oorlog in Oekraïne te sturen. Een virale foto zou die gepensioneerde 'generaal Pavel' afbeelden. Uit een onderzoek van Knack en VRT NWS blijkt echter dat op de foto in kwestie iemand helemaal anders staat.

Het verhaal over 'generaal Pavel' verschijnt op 25 juni in het Britse boulevardblad The Daily Star. De krant beweerde exclusieve informatie te hebben ontvangen van een 'hooggeplaatste bron binnen de inlichtingendiensten'. The Daily Star schetst een gedetailleerd portret van 'generaal Pavel'. Hij zou 40 jaar gediend hebben in het Russische leger - onder andere in Afghanistan en Syrië - en zou sinds zijn pensioen in een buitenwijk van Moskou wonen. Vijf maaltijden per dag, doorgespoeld met een fles vodka, zorgden er echter voor dat hij nu 127 kilo weegt. 

Niettemin zou Poetin de man uit pensioen teruggeroepen hebben om taken te vervullen in Oekraïne, waar verschillende Russische generaals gesneuveld zijn. Daarom zou voor 'generaal Pavel' een speciaal uniform gemaakt zijn, en heeft hij ook twee kogelvrije vesten nodig om zijn omvangrijke lichaam te bedekken, zo schrijft The Daily Star nog.

Heel wat andere kranten namen het verhaal over: eerst Britse en Amerikaanse tabloids, zoals The Sun en de New York Post, later ook allerlei internationale media - ook in ons land. Alleen Newsweek stelde zich wat kritische vragen bij de berichten over 'generaal Pavel'. 

Heel wat internationale kranten namen het verhaal over 'generaal Pavel' over.

Het opvissen van een gepensioneerde generaal met obesitas zou moeten bewijzen dat Poetin ‘wanhopig’ aan het worden is en het onderste uit de kan moet halen om de gesneuvelde Russische generaals in Oekraïne te vervangen. 

Het klopt dat de voorbije maanden bij de oorlog in Oekraïne een aantal Russische generaals omgekomen zijn. Maar klopt het verhaal over 'generaal Pavel' welSamen met factcheckers van Knack gingen we op zoek naar de herkomst van de foto.

Gezichtsherkenning

De afbeelding bij het artikel over 'generaal Pavel' blijkt al een tijdje te circuleren op het internet. De vroegste versie ervan vinden we op 5 juni op Twitter. Een Russische grappenmaker plaatste de foto toen online met als bijschrift het mopje 'Generaal van de kantine'. 

We vinden het beeld in juni ook nog terug in verschillende groepen op het discussieplatform Reddit, waar nog meer grapjes worden gemaakt over de omvang van de man. Ook op verschillende Oost-Europese pagina's met internetmemes maakt men zich vrolijk over de foto. Maar niemand vermeldt de exacte context of wie erop afgebeeld staat. 

Met de zoekmachine PimEyes, die werkt via gezichtsherkenning, kunnen we twee personen naast 'generaal Pavel' op de foto identificeren. Helemaal links blijkt Dmitry Litvinov te staan. Hij is het hoofd van de gemeentelijke administratie van het district Jelanski, dat binnen de oblast Volgograd in het zuidwesten van Rusland ligt. Naast hem, met smartphone in de hand, staat Alexander Bondarenko, eveneens een lokale gezagsdrager uit datzelfde gemeentelijke district.

Mogelijk is de foto dus in het district Jelanski genomen, maar waar precies? En wanneer? 

Stoeptegels

Via Google Maps vinden we in het centrale park van de stad Jelan, de belangrijkste woonkern van het district, een opvallend oorlogsmonument. Het is ook zichtbaar op de achtergrond van de bewuste foto met 'generaal Pavel'.

Op de achtergrond van de foto is een oorlogsmonument te herkennen in een park in Jelan. Afbeelding: Knack.

Daarnaast blijken ook de speciale stoeptegels op de foto dezelfde als de tegels die op heel wat andere afbeeldingen uit het park van Jelan te zien zijn. 

De locatie kon achterhaald worden aan de hand van de stoeptegels. Afbeelding: Knack.

Belangrijker nog: op de precieze locatie waar de foto genomen is, blijkt een typische Russische roodgroene grenspaal te staan, naast een zwarte gedenkplaat. De groene militaire petten die verschillende personen dragen, behoren dan weer tot het uniform van de Russische grenswacht, een onderdeel van de Federale Veiligheidsdienst van de Russische Federatie (FSB).

'Dag van de Grenswacht'

Met de zoektermen 'grenswacht' en 'Jelan' vinden we al snel meer informatie. Op de lokale nieuwssite Elanskie-Vesti verscheen op 1 juni een artikel over hoe op 27 mei 'aan de vooravond van de Dag van de Grenswacht een plechtige bijeenkomst plaatsvond in het Centraal Cultuur- en Vrijetijdspark in Jelan, vlakbij de symbolische roodgroene grenspilaar en de herdenkingsplaat voor de soldaten-grenswachten'.

Elk jaar wordt in Rusland en in heel wat andere voormalige sovjetlanden op 28 mei de 'Dag van de Grenswacht' gevierd. Op de bewuste foto met de zogenaamde 'generaal Pavel' is dus een ceremonie te zien naar aanleiding van die feestdag, in de stad Jelan.

In de reportage van Elanskie-Vesti vinden we een originele, grotere foto terug, waaruit blijkt dat er eigenlijk een bijgeknipte versie circuleerde.

Originele foto van de 'Dag van de Grenswacht', gevierd op 27 mei 2022 in Jelan. Bron: Elanskie-Vesti.

Op de officiële Telegram-pagina van het Jelanski-district staan nog meer foto's van de ceremonie. Ook daarop zien we 'generaal Pavel', die blijkbaar het woord nam tijdens de plechtigheden.

(Lees verder onder de afbeelding.)

'Generaal Pavel' tijdens de ceremonie ter ere van de Dag van de Grenswacht, 27 mei 2022. Bron: Telegram 'ElanRegion23'.

Oezbekistan

Uiteindelijk vinden we op het Russische sociale netwerk Odnoklassniki een groepspagina terug van veteranen van de grenswacht uit Jelan. Via deze weg stoten we ook op het persoonlijke profiel van de zwaarlijvige man op de virale foto. 

Hij blijkt geen 67-jarige generaal te zijn en hij heet ook niet 'Pavel'. Zijn echte naam is Ivan Ivanovitsj Toertsjin (58). Op het profiel deelt hij allerlei informatie en tientallen foto's over zijn militaire carrière, die liep van 1982 tot 2011. Na heel wat dienstjaren in het Russische leger, werkte Toertsjin van 1999 tot zijn pensioen bij de grenswacht in de Oezbeekse steden Jizzakh en Termiz, aan de grens met Afghanistan.

Uit de foto's die hij online plaatst, blijkt Turchin al minstens sinds 2013 de 'Dag van de Grenswacht' in Jelan bij te wonen. De voorbije weken plaatste hij vooral filmpjes van Russische charmezangers, inspirerende citaten, oude foto's en recepten voor pasteitjes en andere Russische gerechten. Niets wijst erop dat hij opnieuw in actieve dienst zou zijn, laat staan dat hij zich in Oekraïne zou bevinden.

Clickbait

Resteert nog de vraag hoe het artikel over 'generaal Pavel' terechtkwam in de Daily Star. De tabloid brengt normaalgezien vooral nieuws over sport, televisie en beroemdheden. Werd hen iets op de mouw gespeld door een onbetrouwbare bron? Of was het verhaal zelf verzonnen, uit sensatiezucht of als 'clickbait'? Drie jaar geleden werd de krant nog betrapt op het publiceren van een compleet verzonnen interview met acteur Dwayne "The Rock" Johnson. 

Onze vragen aan de redactie en de betrokken journalist van de Daily Star bleven voorlopig onbeantwoord.

Conclusie

  • De Britse tabloid The Daily Star lanceerde rond een virale foto van een zwaarlijvige man in legeruniform een verhaal over 'generaal Pavel', een 67-jarige gepensioneerde generaal uit Moskou die door Poetin uit pensioen zou zijn teruggeroepen om in Oekraïne te gaan vechten.
  • De foto in kwestie blijkt genomen op 27 mei 2022 in het Russische Jelanski-district, tijdens een ceremonie aan de vooravond van de 'Dag van de Grenswacht', een militaire feestdag. 
  • De zwaarlijvige man op de foto is geen generaal die Pavel heet, maar Ivan Turchin, een 58-jarige voormalige grenswachter en militair.
  • We beoordelen de stelling dat het zou gaan om een 67-jarige 'generaal Pavel', die als gepensioneerde door Poetin naar Oekraïne zou zijn gestuurd, dan ook als niet waar

Dit artikel is geschreven op basis van de beschikbare informatie op de datum van publicatie.

Wil je iets laten checken? Stuur ons dan een mail via check@vrtnws.be.

Meer informatie over de factchecks van VRT NWS lees je in dit artikel.

Meest gelezen