Een voorstelling van hoe Auroralumina attenboroughii eruitgezien kan hebben.
Photograph: Simon Harris, Artwork: Rhian Kendall, British Geological Survey (BGS) © UKRI

560 miljoen jaar oud fossiel, genoemd naar David Attenborough, is oudste bekende roofdier

Britse geologen hebben het fossiel gevonden van de oudste bekende dierlijke predator. Het 560 miljoen jaar oude organisme is ook het oudste dier met een skelet en het is genoemd naar de Britse bioloog en televisiemaker David Attenborough. Auroralumina attenboroughii is verwant met de neteldieren of Cnidaria, een groep waartoe de hedendaagse koralen, kwallen en zeeanemonen behoren. 

Het fossiel werd gevonden in Charnwood Forest, in de buurt van de Engelse stad Leicester. Die site is beroemd voor haar fossielen en een op een varen lijkende afdruk in steen die er in 1957 gevonden werd, bleek een van de oudste gefossiliseerde dieren ter wereld te zijn, Charnia masoni namelijk. 

De paleontologen die het nieuwe fossiel gevonden hebben, hebben het Auroralumina attenboroughii genoemd. Het eerste deel van de naam is Latijn voor 'dageraad lantaarn', een verwijzing naar de hoge ouderdom van het fossiel en de gelijkenis met een brandende toorts. 

Het tweede deel van de naam, de soortnaam, is uiteraard een verwijzing naar sir David Attenborough die liet weten 'erg opgetogen' te zijn over zijn nieuwe naamgenoot. 

"Toen ik op school zat in Leicester, was ik een verwoed fossielenjager", zo zei hij. "Van de rotsen waarin Auroralumina nu ontdekt is, werd toen gedacht dat ze zo oud waren dat ze dateerden van lang voor het leven op de planeet begonnen is. Dus ik heb daar nooit naar fossielen gezocht. Enkele jaren later vond een jongen van mijn school er een en bewees hij dat de experten ongelijk hadden. Zijn beloning was dat zijn naam gegeven werd aan zijn ontdekking. Nu heb ik hem - bijna - ingehaald en ik ben zeer blij." 

De jongen van zijn school naar wie Attenborough verwees, was Roger Mason, de ontdekker van het oude dierenfossiel Charnia masoni dat zijn naam kreeg. 

(Lees voort onder de foto's)

Het fossiel van Auroralumina attenboroughii.
Photograph: Simon Harris, BGS © UKRI
De omtrek van het fossiel bovenop een beeld ervan.
Photograph: Simon Harris, Artwork: Rhian Kendall, BGS © UKRI

Wanneer zijn de moderne groepen van dieren verschenen?

De ontdekking van Auroralumina stelt in vraag wanneer de moderne groepen van dieren op aarde zijn verschenen. 

"Algemeen wordt aangenomen dat de moderne dierengroepen zoals de kwallen 540 miljoen jaar geleden opgedoken zijn, tijdens de Cambrische explosie. Maar dit roofdier is 20 miljoen jaar ouder", zei doctor Phil Wilby. "Het is het vroegste wezen dat we kennen dat een skelet heeft. Tot nu toe hebben we nog maar één exemplaar gevonden, maar het is enorm opwindend te weten dat er daar nog andere moeten zijn, die het antwoord in zich dragen op de vraag wanneer complex leven begonnen is op de aarde."

Wilby is teamleider paleontologie bij de British Geological Survey (BGS), onderzoeker aan de University of Leicester en een van de auteurs van de nu gepubliceerde studie over Auroralumina.   

(Lees voort onder de foto)

Phil Wilby onderzoekt fossielen uit Charnwood Forest met een 3D-laserscanner.
BGS © UKRI

Eén opvallend specimen uit meer dan 1000 fossielen

Paleontologen komen nog steeds in groten getale samen in het Charnwood Forest om er zijn fossielen uit het Ediacarium te onderzoeken. Dat is een periode tussen 635 en 539 miljoen jaar geleden die voorafgaat aan het Cambrium en waarin de eerste dieren opduiken, de Ediacara-fauna, platte levensvormen zonder harde delen. 

In 2007 brachten Phil Wilby en andere medewerkers van de BGS meer dan een week door met het schoonmaken van een 100 vierkante meter groot rotsoppervlak met drukspuiten en tandenborstels. Vervolgens maakten ze een rubber afdruk van het hele oppervlak waarin ze de indrukken van meer dan 1000 fossielen vastlegden. 

En onder al die fossielen was er eentje dat erg opviel, zei doctor Frankie Dunn, de onderzoeker aan het Oxford University Museum of Natural History die de gedetailleerde studie over Auroralumina uitgevoerd heeft.

"Dit verschilt enorm van de andere fossielen in Charnwood Forest en elders in de wereld", zo zei ze. "De meeste andere fossielen uit deze periode hebben lichaamsbouwplannen die uitgestorven zijn en het is niet duidelijk op welke manier ze verwant zijn met nog levende dieren."

"Dit fossiel heeft duidelijk een skelet, met dicht opeengepakte tentakels die in het water rond gezwaaid zullen hebben om voorbijkomend voedsel te vangen, zoals koralen en zeeanemonen dat nu ook doen. Het lijkt in niets op om het even wat anders dat we uit deze periode in het fossielenbestand gevonden hebben." 

(Lees voort onder de foto's)

Medewerkers van de BGS maken een rotswand schoon met drukspuiten in Charnwood Forest.
BGS © UKRI
Na het schoonmaken wordt een rubber afdruk van het oppervlak gemaakt.
BGS © UKRI

'Een eenzaam, klein fossieltje' van 560 miljoen jaar oud

Doctor Dunn noemt het specimen een 'eenzaam, klein fossieltje' en denkt dat het ontstaan is in ondieper water dan de overige fossielen die in Charnwood gevonden zijn. 

"De oude rotsen in Charnwood lijken sterk op rotsen die afgezet zijn in de diepe oceaan op de flanken van vulkanische eilanden, zoals aan de basis van Montserrat in de Caraïben nu. Al de fossielen van het schoongemaakte rotsoppervlak zaten verankerd aan de zeebodem en werden in dezelfde richting omvergegooid door een vloedgolf van vulkanische asse die langs de onderzeese voet van de vulkaan stroomde. Op één na: Auroralumina attenboroughii. Dat ligt in een vreemde hoek en is zijn voet verloren, dus het lijkt erop dat het in de vloedgolf naar beneden langs de helling is meegesleurd", zei Dunn. 

Het fossiel van Auroralumina attenboroughii is gedateerd in het hoofdkwartier van de BGS in Nottingham aan de hand van zirkonen in het omliggende gesteente. Zirkonen zijn kleine, licht radioactieve mineraaltjes die als een geologische klok fungeren. Door de verhouding tussen de isotopen van uranium of  thorium en lood te bepalen, kunnen geologen precies vaststellen wanneer de zirkonen gekristalliseerd zijn en daarmee de ouderdom bepalen van het gesteente waarin ze zich bevinden. 

Dat leverde een ouderdom op van 560 miljoen jaar, meer dan 20 miljoen jaar voor het begin van het Cambrium, dat loopt van zo'n 539 tot 485 miljoen jaar geleden, en dus ook voor de Cambrische explosie. Die Cambrische explosie was een opmerkelijke gebeurtenis waarin in een relatief korte tijd de voorouders van bijna alle stammen van meercellige dieren verschijnen en de anatomie van de nu levende dierengroepen vastgelegd wordt voor de volgende 500 miljoen jaar. 

"Onze ontdekking toont aan dat het lichaamsplan van de Cnidaria - de neteldieren zoals koralen, kwallen en zeeanemonen - minstens 20 miljoen jaar eerder werd vastgelegd, dus dit is enorm opwindend en werpt veel nieuwe vragen op", zei Dunn. 

De studie van Dunn, Wilby en collega's van de University of Cambridge, Cardiff University en de University of Bristol is gepubliceerd in Nature Ecology & Evolution. Dit artikel is gebaseerd op een persbericht van de British Geographical Survey. 

BEKIJK - "Dit is enorm opwindend", zegt paleontoloog Phil Wilby:

Videospeler inladen...

Meest gelezen