De Turnhoutse Reuzenclub maakte deze reuzenpop naar het evenbeeld van klein Peerke
De Turnhoutse Reuzenclub vzw

Mysteries ontrafeld: wie was "klein Peerke", een man van 2,18 meter die begin 19e eeuw in Turnhout leefde?

In het begin van de 19e eeuw leefde er een man van 2 meter en 18 centimeter in Turnhout. Hij stond bekend als “klein Peerke”, en verscheen op kermissen in binnen- en buitenland als reus. Over hem doen verschillende verhalen de ronde. Zo zou hij zonder enig probleem 1.000 kg opheffen en grenspalen met blote vuist diep in de grond boren. Maar kloppen die verhalen wel? En wie was die reus eigenlijk? 

Radio 2 ontrafelt de hele zomer lang mysteries uit Vlaanderen en Brussel. Met de hulp van luisteraars en experten proberen we het antwoord te vinden op geheimzinnige verhalen.

Op de redactie van Radio 2 in Antwerpen komt een vraag binnen van journalist Patrick Van Gompel. Hij wil dat we op zoek gaan naar de identiteit en de verhalen van “klein Peerke”, een man van 2 meter en 18 centimeter die begin 1800 in Turnhout leefde. Van Gompel leerde de reus van Turnhout kennen, toen hij samen met striptekenaars Paul Geerts en Marc Verhaegen inspiratie zocht voor een strip met Turnhout als toneel. Het werd een Suske en Wiske-album dat de naam “De vonkende vuurman” kreeg. 

Toen hij geboren werd, was hij zo klein dat hij in een gewone klomp paste 

Riet Vanloo, gids Taxandriamuseum Turnhout

Eén van de hoofdrolspelers in die strip, is “klein Peerke”. Uit een overlijdensakte doorgestuurd door een Radio2-luisteraar en uit documenten terug te vinden in het erfgoeddepot in Turnhout, blijkt dat hij werd geboren als Petrus van Gorp op 5 juni 1809 in Ravels. “Hij was toen zo klein dat hij in een klomp paste”, vertelt Riet Vanloo, gids in het Turnhoutse Taxandriamuseum, aan de hand van een boek dat ooit geschreven werd door auteur Jozef Nuyts. “Wellicht werd hij meteen gedoopt op zijn geboortedag, omdat hij zo klein was dat ze dachten dat hij het niet ging overleven."

176 kilogram

Maar dat “klein Peerke” groeit uit tot een reus van 2,18 meter. Op zijn 7 jaar verhuist hij met zijn ouders naar een boerderijtje, “den Diepe” genaamd, in Turnhout. Alles aan de man is indrukwekkend. Zelf zijn klompen. Die staan tentoongesteld in het Taxandriamuseum in Turnhout. Ze zijn in de verste verte niet te vergelijken met de schoenmaten van nu. In het museum staan trouwens ook gipsen afdrukken van zijn handen. Die waren 22 centimeter lang en 16 centimeter breed. Volgens geschriften woog klein Peerke zo’n 176 kilogram. 

Videospeler inladen...

Door zijn indrukwekkende gestalte, waren heel wat mensen bang van hem. “Klein Peerke leefde in een interessante tijd. België was net onafhankelijk geworden”, vertelt stadsgids Gib Van der Celen. “Nederlandse soldaten staken de grens regelmatig over en kwamen ook een keer in de boerderij van de familie van klein Peerke terecht. Ze vielen de moeder van klein Peerke lastig, tot hij plots de stal uitkwam. Verschrikt lieten ze alles vallen en sloegen op de vlucht.”

Vriendelijke reus

Ondanks zijn angstaanjagende gestalte was klein Peerke een vriendelijke reus. “Hij was heel geliefd”, vertelt Van der Celen. “Hij hielp iedereen en dan vooral met zwaar werk, want door zijn gestalte kon hij heel wat gewicht dragen.” Er gaan verhalen de ronde dat hij een ploeg van 1.000 kilogram zonder verpinken van de grond tilde. Al moeten we die verhalen volgens  Peter Aerts, van het departement biologie aan Universiteit Antwerpen, met een korrel zout nemen. 

2016 Getty Images

“Het wereldrecord deadlifting, een massa van de grond tillen, staat met 301 kilogram op naam van een Duitser. Die man was 2 meter en 6 centimeter groot. Als we met deze gegevens verder gaan en die man proportioneel  vergroten tot hij 1.000 kilogram kan heffen, zou hij 2 meter en 90 centimeter groot moeten zijn. Hij zou ook meer dan 400 kilogram moeten wegen. Dat is nog een enorm verschil met ons klein Peerke”, aldus Aerts. 

Reuzen waren vroeger populair op de kermis. Er was toen nog geen internet of cinema
Jean Bodet, foorkramer

Klein Peerke gebruikte zijn kracht en zijn grootte om geld te verdienen. Zo trad hij op op verschillende kermissen in binnen- en buitenland. “Hij kon jongleren met 12 ballen tegelijk en plooide een metalen staaf vlotjes in twee”, aldus museumgids Riet Vanloo. “Reuzen waren enorm populair op de Kermis”, vertelt foorkramer Jean Bodet. Zijn vader had ooit een kijktent, waar reuzen, vrouwen met baarden en schapen met twee koppen tentoongesteld werden aan het publiek. “Ze verdienden vroeger goed hun geld. Er was nog geen cinema en nog geen internet. Mensen kwamen naar de kermis om spektakel te zien.”

Paspoort klein Peerke
Radio 2

Hoe werd de reus zo groot?

En klein Peerke zorgde met zijn 2 meter en 18 centimeter voor spektakel. Maar hoe kon het eigenlijk dat hij zo groot kon worden, terwijl in die tijd mensen gemiddeld 1 meter en 60 centimeter groot waren? “Als ik de gegevens van klein Peerke bekijk, denk ik dat hij aan acromegalie leed”, vertelt Joke Cuypers, endocrinoloog aan AZ Turnhout. “Acromegalie is een aandoening aan het groeihormoon dat gemaakt wordt in een kliertje onderaan de hersenen, de hypofyse genaamd. Dat groeihormoon zorgt er voor dat we als puber groeien, maar het blijft ook aanwezig als we volwassen zijn. Het zorgt dan bijvoorbeeld voor spieropbouw.”

“Door een tumor op dat kliertje, kunnen bepaalde zaken blijven groeien. Als je nog niet volwassen bent, dan groei je in de lengte. Volwassenen kunnen niet meer in de lengte groeien, maar bepaalde uiteinden zullen wel groter worden, zoals de handen of de voeten bijvoorbeeld. Zo krijgen mensen met acromegalie plots hun trouwring niet meer aan of hebben ze plots een grotere schoenmaat.” 

Acromegalie heeft ook inwendige gevolgen. “Zo zal de hartspier blijven groeien. Hartfalen is voor mensen met acromegalie dan ook de vaakst voorkomende doodsoorzaak”, aldus Cuypers. Dat kan verklaren waarom klein Peerke op jonge leeftijd, hij was toen 33 jaar, plots overleed. 

De klompen van klein Peerke te bezichtigen in het Taxandriamuseum in Turnhout
Radio 2

Misschien kan er ooit een straat naar klein Peerke vernoemd worden, maar dan moet het wel een hele lange straat zijn

Francis Stijnen, historicus en schepen in Turnhout (CD&V)

Hij zou begraven zijn op de begraafplaats aan de Kwakkelstraat in Turnhout. Die werd aan het einde van de 19de eeuw vernieuwd en het graf van klein Peerke verdween. Nergens hangt nog een verwijzing naar de Kempense reus, ook niet in de straten van Turnhout.”

“Klein Peerke heeft niet meteen iets groots betekend voor onze stad”, vertelt historicus en schepen in Turnhout, Francis Stijnen (CD&V). “Niet zoals bijvoorbeeld de familie Brepols die de boekdrukkunst naar onze stad bracht. Toch blijft zijn verhaal bijzonder en moeten we nadenken hoe we hem kunnen herdenken. We bekijken of we de klompen van klein Peerke ergens in het straatbeeld kunnen zetten of misschien kunnen we een klein Peerke-wandeling uitstippelen. Mocht er in Turnhout binnenkort een straat bijkomen, kunnen we die misschien naar hem vernoemen, maar dan moet het wel een hele lange zijn.” 

Meest gelezen