CHECK - Neen, Oekraïne heeft geen miljoenen hectare landbouwgrond "verkocht aan de Amerikanen"

Op sociale media en enkele alternatieve nieuwssites circuleert het verhaal dat de Oekraïense president Volodomir Zelenski "17 miljoen hectare" of 28% van de vruchtbare Oekraïense landbouwgrond zou hebben verkocht aan drie Amerikaanse multinationals. Maar dat verhaal is compleet verzonnen.

Oekraïne wordt soms "de graanschuur van Europa" genoemd, omwille van het grote aandeel in de export van tarwe. Heeft de Oekraïense president Volodomir Zelenski bijna een derde van de Oekraïense landbouwgrond verkocht aan drie Amerikaanse multinationals? Die bewering valt te lezen op sociale media (zie afbeelding), tegen de achtergrond van de Russische inval in Oekraïne en de daaruit volgende internationale voedselcrisis.

De bedrijven "Monsanto, Cargill en Dupont" zouden hierdoor 17 miljoen hectare van de Oekraïense landbouwgrond verworven hebben. De opbrengst daarvan zou Oekraïne dan weer gebruikt hebben "om de schulden van het IMF (het Internationaal Monetair Fonds, nvdr) en de Wereldbank te betalen".

Maar klopt dat wel?

Wat is de bron van het verhaal?

Op sociale media circuleren verschillende vertalingen en versies van de tekst, maar elke versie verwijst als bron naar de Australian National Review. Dat is een onbetrouwbare Australische complotwebsite, niet te verwarren met het Amerikaanse conservatieve tijdschrift National Review.

Het bewuste artikel van de Australian National Review verscheen al in mei 2022 en is geschreven door "Laura Aboli". Het is identiek aan een bericht dat diezelfde Aboli eerder al op Telegram plaatste. Haar Telegramkanaal verzamelde de voorbije jaren meer dan 100.000 volgers, ondermeer door haar coronakritische berichten.

Aboli verwijst op haar beurt slechts naar één bron: een in het Frans vertaalde analyse over de Oekraïense landbouwpolitiek, afkomstig van de progressieve Amerikaanse denktank Oakland Institute. Die analyse voorspelt dat een recente wetswijziging rond de Oekraïense grondmarkt in de kaart zal spelen van oligarchen, grote agribusinesses, buitenlandse investeerders en banken. Maar er staat in het artikel helemaal niets vermeld over een recente massale verkoop van landbouwgrond aan Amerikaanse multinationals. Een van de auteurs van de analyse, Frédéric Mousseau, noemde het verhaal van Aboli dan ook "fake news" in een reactie aan de factcheckers van de Australian Associated Press.

Oligarchen

Na enkele maanden voegde de Australian National Review overigens zelf een correctie toe aan het artikel: "De opgegeven 17 miljoen hectare was een fout en het gaat om 1,7 miljoen hectare. Bemerk dat de vermeende bedrijven geen eigenaar zijn van het land in eigen naam, maar via investeringsfondsen." Maar ook die geüpdatete versie klopt niet.

In de eerste plaats verbiedt de Oekraïense wet dat buitenlandse personen of bedrijven grond verwerven in het land. De echte grootste landeigenaars in Oekraïne hebben namen als Kernel Holding, UkrLandFarming en MHP. Ze bezitten elk enkele honderdduizenden hectares.

In de tweede plaats lijken de namen van de drie multinationals die zogezegd de landbouwgrond zouden hebben opgekocht - Monsanto, Cargill en Dupont - vooral gekozen om tegenstanders van GMO's (genetisch gemodificeerde organismen) te verleiden om het bericht te delen. Eigenlijk bestaat Monsanto zelfs niet meer als bedrijf, nadat het in 2018 definitief werd overgenomen door biotechnologiereus Bayer.

De aanleiding voor het broodje-aapverhaal is vermoedelijk een recente wijziging van de Oekraïense wet rond de eigendom van landbouwgrond. Na de val van de Sovjetunie was tijdens de jaren 1990 heel wat voordien genationaliseerde Oekraïense landbouwgrond in het bezit gekomen van ultrarijke oligarchen. Om die trend tegen te gaan, voerde Oekraïne in 2001 een moratorium in op de verkoop van landbouwgrond. Eigenaars konden hun gronden enkel nog verhuren of leasen.

Vorig jaar maakte een nieuwe - en overigens erg onpopulaire - Oekraïense wet een einde aan die situatie. Sinds jul 2021 kunnen burgers elk tot 100 hectare grond verwerven; in 2024 wordt de markt ook geopend voor bedrijven. Maar nog steeds telkens geldt dat enkel voor Oekraïense burgers en Oekraïense bedrijven.

Conclusie

  • Tegen de achtergrond van de voedselcrisis en de oorlog in Oekraïne circuleert op sociale media een verhaal over hoe bijna één derde van de landbouwgrond in het land zou verkocht zijn aan Amerikaanse multinationals.
  • Een recente wetswijziging in Oekraïne betekent het einde van een langdurige bevriezing van de verkoop van landbouwgrond in het land, maar buitenlandse bedrijven kunnen geen Oekraïense landbouwgrond kopen.
  • Het verhaal over de landbouwgrond blijkt verzonnen door een Australische complotwebsite die het sindsdien al zelf deels rechtzette. Maar dat belet niet dat de foute informatie zich blijft verspreiden, vooral via vertaalde en gekopieerde tekstjes op Facebook.
  • We beoordelen de claim dat een derde van de Oekraïense landbouwgrond verkocht is aan Amerikaanse multinationals dan ook als niet waar.

Dit artikel is geschreven op basis van de beschikbare informatie op de datum van publicatie.

Meer informatie over de factchecks van VRT NWS lees je in dit artikel.

Je vindt onze factchecks ook terug bij deCheckers, samen met betrouwbare factchecks van andere Vlaamse redacties.

Wil je iets laten checken? Stuur ons dan een mail via check@vrtnws.be of vul je vraag in op de website van deCheckers.

Meest gelezen