Sy

Zweedse wetenschappers luiden alarmbel: overal 'forever chemicals' in regenwater, tot Antarctica toe

Wereldwijd worden er hogere concentraties PFAS in regenwater aangetroffen dan Europese en Amerikaanse gezondheidsnormen toestaan. Dat besluit Zweeds onderzoek. Het toont aan hoe moeilijk de 'forever chemicals' uit de wereldwijde waterkringloop raken. De wetenschappers pleiten er daarom voor om het gebruik van PFAS zo snel mogelijk te verbieden waar mogelijk.

Hoeveel PFAS, de zogenaamde forever chemicals die amper afbreken in het milieu en het menselijk lichaam, gaan er eigenlijk om in de wereldwijde waterkringloop? Dat vroeg een team van wetenschappers van de Universiteit van Stockholm zich af. 

Daarom legden ze de resultaten naast elkaar van metingen naar vier van de belangrijkste PFAS in het regenwater. De metingen vonden plaats op 16 plekken in China, Zweden, de Verenigde Staten, Malta, Portugal en Antarctica, zowel in de stad als op het platteland en (zo goed als) onbewoonde gebieden. Het oudste meetresultaat dateert van 2011.

Wat zijn PFAS? En wat is het verschil met PFOS? In deze video vatten we het nog eens samen:

Videospeler inladen...

Die meetresultaten legden de wetenschappers naast enkele gezondheidsnormen die gelden voor PFAS, waaronder de Amerikaanse voor drinkwater en de Europese voor oppervlaktewater. 

En wat ze ontdekten, verontrustte hen. Dat schrijven ze in een artikel dat ze begin deze maand publiceerden in het wetenschappelijke tijdschrift Environmental Science and Technology.

Zelfs in Antarctica PFOS in regenwater

Neem nu PFOS. Dat is de PFAS-soort die in de chemische fabriek van 3M in Zwijndrecht werd gemaakt. In 2000 al, 22 jaar geleden dus, kondigde het bedrijf aan dat het zou stoppen met PFOS produceren. Toch wordt het goedje tot vandaag aangetroffen in het regenwater.

Meer zelfs: op veel plekken benaderen of overschrijden de gemeten waarden de veiligheidsnorm van 0.65 nanogram per liter die in Europa geldt voor PFOS in het oppervlaktewater. Daar waar het PFOS-gehalte die norm overschrijdt, kunnen er gevolgen optreden voor de menselijke gezondheid, bijvoorbeeld wanneer iemand regelmatig vis eet uit een waterbekken dat te veel PFOS bevat.

Vooral bewoonde gebieden deden het pover, zowel in de stad als op het platteland. Maar ook in de onbewoonde gebieden in Tibet en Antarctica eindigden sommige van de hoogst gemeten PFOS-waarden in het regenwater boven de Europese standaard voor rivieren, meren en zeeën. (Voor de duidelijkheid: de grafiek hierboven geeft enkel de mediaan- of gemiddelde meetwaarden weer, niet de maximumwaarden.)

Maar het probleem zit niet enkel bij PFOS. Afhankelijk van welke PFAS je onderzoekt, en naast welke lat je de meetresultaten legt, kleuren de bevindingen zelfs nog zwarter. Neem nu PFOA, een andere bekende soort van PFAS: daarvan haalde geen enkele gemeten locatie de norm van 0,004 ng/L die in de Verenigde Staten geldt voor drinkwater.

Een regendruppel is de rivier van morgen

Dat is een probleem, want oppervlaktewater en regenwater maken deel uit van dezelfde waterkringloop. De regendruppel van vandaag is bijvoorbeeld het rivierwater van morgen. Dat rivierwater wordt dus aangevuld met regenwater waarvan de concentraties forever chemicals hoger liggen dan in Europa veilig geacht wordt.

En hoewel er in het Westen amper nog regenwater wordt gedronken, zijn er elders in de wereld nog streken waar dat wél nog gebeurt, stippen de wetenschappers aan. Die mensen drinken water dat in de Verenigde Staten onveilig zou worden geacht.

Bovendien blijken forever chemicals nog hardnekkiger dan gedacht. "Tot voor kort werd er algemeen aangenomen dat PFAS uiteindelijk naar de oceanen zouden stromen en daar verdund zouden worden over de loop van tientallen jaren", klinkt het in het artikel. "Maar recent onderzoek heeft bewezen dat sommige PFAS via microscopisch grote zeewaterdruppels opnieuw in de atmosfeer belanden en zo opnieuw aan land, waar ze zoetwater, drinkwater en de bodem verontreinigen."

Daar komt nog bij dat het wetenschappelijk inzicht over hoe schadelijk PFAS zijn voor de gezondheid, nog jaar na jaar groeit. Dat weerspiegelt zich in de normen, die de voorbije twintig jaar spectaculair verscherpt zijn - soms tot tegen of zelfs onder de concentraties die nu al in het milieu circuleren.

De draagkracht van de planeet is overschreden

Daarom besluiten de wetenschappers dat de planetaire draagkracht voor PFAS overschreden is, en dat er "een reëel gevaar is voor wereldwijde gezondheidsproblemen". Er circuleren wereldwijd eenvoudigweg al te veel van de stoffen.

"Het is hoogst problematisch dat overal ter wereld waar er mensen wonen, de recente gezondheidsrichtlijnen niet kunnen worden gehaald zonder dat er zwaar geïnvesteerd wordt in geavanceerde saneringstechnologie", schrijven ze.

"Hoewel PFOS en PFOA al twintig jaar geleden uitgefaseerd werden door de grote producenten (3M), zal het nog decennia duren voor de gemeten waarden in zoetwater en neerslag lage niveaus bereiken. (...) Het is van groot belang dat het gebruik van PFAS snel wordt verboden waar mogelijk, om verdere escalatie van het probleem en grootschalige langetermijnblootstelling voor mens en milieu te vermijden."

Dat geldt overigens niet alleen voor PFAS, zeggen de wetenschappers nog, maar voor alle chemicaliën die amper tot niet afbreken in het milieu. "De samenleving mag dezelfde fouten niet blijven maken."

Meest gelezen