Wespen zijn geen terroristen die er enkel op uit zijn om ons zomerplezier te vergallen

Vloek jij bij de grote aantallen wespen deze zomer? En mep je als een wilde om je heen als eentje vlak bij jou durft opduiken? Dan probeert entomoloog Peter Berx je graag wat milder te stemmen met onderstaand betoog over de "ongelooflijk fascinerende dieren die wespen zijn". 

Het is dit jaar een heel goed wespenjaar.  Ja, echt! Vanuit het standpunt van de wespen bekeken natuurlijk.

En laat u niks wijsmaken: dat heeft ook voor ons voordelen. Alle negatieve berichten en horrorverhalen ten spijt, wespen zijn lang niet de tegen ons samenzwerende terroristen die er enkel op uit zijn om ons zomerplezier te vergallen.

BEKIJK - "We moeten de wespen absoluut liefdevol omarmen", zegt Peter Berx

Videospeler inladen...

“De wesp” bestaat trouwens niet, net zomin als “de bij”. Sluipwespen, graafwespen, urntjeswespen… Er zijn meer dan 100.000 soorten. Bijna allemaal jagers en dus heel belangrijk voor het onder controle houden van allerlei andere insectensoorten. Maar ik wil het hier hebben over de papierwespen. De zogenaamde geel-zwart gestreepte boosdoeners die terrassen en tuinen “onveilig maken”.

Die wespen hebben namelijk een public relations probleem. Mensen delen dieren in in “nuttig” of “schadelijk”. En het nut van wespen is niet zo direct zichtbaar als dat van honingbijen, onze lievelingetjes onder de Vliesvleugeligen. Honingbijen geven ons honing en bestuiven onze gewassen. De occasionele steek nemen we er voor lief bij. Maar het nut van wespen speelt zich meer af "onder de radar". Het zijn verwoede insectenverdelgers maar ze krijgen natuurlijk niet alle vliegen, muggen en rupsen weggevangen en dus springt hun effect veel minder in het oog.

Javier Torrent/VWPics

Bovendien zijn papierwespen opportunistischer dan bijen. Bijen bezoeken enkel bloemen voor hun nectar en stuifmeel. Maar deze wespen willen hun vlees of zoetigheid ook wel eens op ons terras komen zoeken. Kwestie van wat energie te sparen. Waarom moeite doen om op vliegenvlees te jagen als je veel makkelijker aan een stukje kippenbout kan geraken? Voor de larven maakt het niet uit waar hun eiwitten vandaan komen. Biologie is economie.

Papierwespen zijn ook assertiever. Ze gaan ons niet zo snel uit de weg en zijn nieuwsgieriger. Ze durven wel eens voor je gezicht komen zweven om te kijken wie of wat je bent en wat je bedoelingen zijn. Mensen ervaren dat als opdringerig en agressief. Ja, en als je dan als een bezetene met de armen begint te zwaaien, voelen zij zich bedreigd en gaan ze steken.

Maar als je ze wat beter gaat bekijken dan ontdek je verrassende dingen.

Men kijkt vol bewondering naar de mooie symmetrische zeshoekige cellen in een bijenraat. Maar papierwespen maken exact dezelfde structuren, alleen niet uit was maar uit houtpulp. Miljoenen jaren eerder dan wij, mensen, het papier hebben uitgevonden. Bovendien coaten zij dat papier met speeksel om het waterdicht te maken.

© Daniel Guntrip

Een papierwespenkolonie is ook een sociaal veel dynamischer systeem dan een honingbijenkolonie. Onder de werksters is er een voortdurende competitie om hoger op de sociale ladder te raken. Niet om koningin te worden, maar gewoon om een belangrijkere werkster te worden. Zeker in kolonies van de Franse veldwesp (Polistes dominula), een van de meest zachtaardige soorten, is dat duidelijk te zien. De nesten zijn klein – enkele tientallen werksters – en de sociale structuren zijn makkelijk te observeren. 

Zo kwam men er achter dat wespen elkaar kunnen herkennen aan hun koptekening. Net zoals mensen elkaar herkennen aan het aangezicht. 

En niet alleen dat. Die sociale strijd binnen het nest zorgt ervoor dat papierwespen ook logisch kunnen redeneren. Zij begrijpen dat als A groter is dan B en B is groter dan C, dan is A groter dan C. Transitieve inferentie heet dat dan. Waarom kunnen ze dat? Wel, als je hogerop de sociale ladder wilt klimmen, is het belangrijk te kunnen inschatten wie je kan uitdagen. Je mag je hand (poot) niet overspelen en iemand uitdagen die veel hoger in rang staat dan jij. 

Een wespenkolonie wordt ook geregeld door geuren. Aan de ingang van een wespennest staat een poortwachter die voortdurend checkt of wie binnen wilt ook tot het eigen nest behoort. Indringers worden verjaagd. Die controle gebeurt op basis van de lichaamsgeur.

De koningin geeft een geur (feromoon) af dat ervoor zorgt dat de werksters geen eieren leggen. En werksters communiceren onderling via geuren. 

De sociale dynamiek binnen een wespennest is zó boeiend: er is geboorte en dood, dominantie en onderwerping, er worden allianties en complotten gesmeed…. "Game of thrones" in uw eigenste tuin!

Wespen zijn ongelofelijk fascinerende dieren waarover we nog lang niet alles hebben ontdekt. Zelfs wespengif staat de laatste jaren in de belangstelling. Het blijkt namelijk dat bepaalde componenten – mastoparanen – ingezet zouden kunnen worden als antibiotica. Er zijn al verschillende onderzoeken gestart om dit te bekijken.

Als dit alles je niet wat milder stemt over wespen, dan weet ik het ook niet meer. Ja, ik snap dat ze soms knap lastig kunnen zijn. Maar er zijn manieren om op een vreedzame manier met wespen om te gaan.

Als je op een terras zit, gun ze een beetje suiker, rijp fruit of een plakje ham, enkele meters verderop. 

Natuurlijk, als je allergisch bent, moet je extra waakzaam zijn. En ook als je kleine kinderen hebt. Maar er zijn tegenwoordig initiatieven die wespennesten op een diervriendelijke manier proberen weg te halen. De wespen worden niet gedood, maar het nest wordt verwijderd en naar een andere plaats gebracht waar ze hun nuttige werk kunnen verderzetten.

Neem anders ook eens de tijd om een wesp te bekijken die bloemen bezoekt. Of beter nog, als je de kans ziet, hoe ze een prooi vangt en verwerkt tot een vleesballetje voor de larven. Je krijgt een andere kijk op dit dier.

MBE-Photography

VRT NWS wil op vrtnws.be een bijdrage leveren aan het maatschappelijk debat over actuele thema’s. Omdat we het belangrijk vinden om verschillende stemmen en meningen te horen publiceren we regelmatig opinieteksten. Elke auteur schrijft in eigen naam of in die van zijn vereniging. Zij zijn verantwoordelijk voor de inhoud van de tekst. Wilt u graag zelf een opiniestuk publiceren, contacteer dan VRT NWS via moderator@vrt.be.

Meest gelezen