VRT NWS onderzoekt: openbare groepen op Telegram dwepen volop met Adolf Hitler en de ontkenning van de Holocaust

Het sociale medium Telegram wordt overspoeld met Jodenhaat, fans van Adolf Hitler en berichten die de Holocaust ontkennen. Radicale groepen schieten er als paddenstoelen uit de grond en ze zijn zonder veel moeite te volgen. Het radicale festival Frontnacht en de annulatie ervan lokten veel reacties uit, maar met het verbod op het festival, zijn de radicale ideeën bij ons en elders niet verdwenen. Integendeel.

Het is het zoveelste bericht in één van de chatgroepen op Telegram die het bestaan van de Holocaust ontkennen: 

“Er bestaat voor de Holocaust geen enkel bewijs, het is puur gebaseerd op de getuigenissen van Joden en die staan doorheen de geschiedenis gekend als leugenaars”.

De groep waar we meelezen en die gaat over het zogezegde onvertelde verhaal achter de Tweede Wereldoorlog, telt bijna 4.000 leden. Een andere groep met fascistische berichten 3.000. En zo zijn er nog tientallen, ook met veel meer leden.

Berichten over Jodenhaat, dwepen met Hitler en de nazi’s en het ontkennen van de Holocaust lopen in de honderdduizenden. Video’s in het Nederlands en het Engels vertellen ons hoe de Holocaust een verzinsel is. Sommige van die video’s bereiken tot 900.000 kijkers. Het is niet altijd duidelijk wie er achter de groepen zit.

Olivier Cauberghs, expert in onder meer online radicalisering: “Telegram is met 550 miljoen gebruikers het 5e meest gebruikte berichtenplatform. Het werkt niet met een tijdlijn zoals Twitter of Facebook maar kan, qua werking, vergeleken worden met Whatsapp. Je kan enerzijds directe berichten sturen naar één van je contacten. Anderzijds kan je ook lid worden van een kanaal. Dit kan gaan over allerhande onderwerpen van een BBQ met je vrienden tot een groep met duizenden onbekenden die de Holocaust ontkennen of bejubelen”.

Netwerk onder de waterlijn

De ophef rond het muziekfestival Frontnacht is dan wel verdwenen, maar daarom niet de radicale ideeën. Integendeel. Fascistische ideologieën leven online al langer en bereiken daar de groep die Frontnacht ook wou bereiken: jongeren. En daarvoor is Telegram het ideale kanaal, want niemand grijpt in.

"Ik vergelijk het wel eens met bamboestengels", voegt criminoloog Christophe Busch, de directeur van het Hannah Arendt Instituut, toe. Hij deed ook studies rond de Holocaust . "We hebben vaak de neiging om te reageren op wat er boven de waterlijn uitsteekt, zoals een event of een festival als Frontnacht. Maar wat er onder de waterlijn krioelt, zien we niet. En daar is natuurlijk een groot netwerk aan het ontstaan waar radicale ideeën razendsnel worden verspreid."

"Daarnaast zie je ook dat jongeren, die daarom niet altijd met politiek bezig zijn, wel door die visuele cultuur van foto's, video's en hele documentaires worden aangetrokken, vaak in combinatie met een zekere 'camaraderie' en de nood die we allemaal hebben om bij een groep te horen. En dat maakt het gevaarlijk. We zien opnieuw een 'mainstreaming' zoals in de jaren 90."

Telegram als veilige haven voor extremisme

“De wereld is Adolf Hitler excuses schuldig”, gaat het verder in de chatgroep. Opnieuw wordt er gedweept met de dictator en de nazi-ideologie. Wetenschappelijk onderzoek bevestigt het grote aandeel van berichten met anti-Joodse en pro-nazigevoelens, en die de Holocaust ontkennen.

De Verenigde Naties analyseerden onlangs 4.000 berichten over de Holocaust op vijf grote platformen: Facebook, Instagram, Telegram, TikTok en Twitter. De onderzoekers ontdekten dat bijna de helft van berichten, foto's of video's over de Holocaust op Telegram de Holocaust ontkent of de feiten verdraait. En dat loopt op tot meer dan 80 procent voor berichten in het Duits, en tot ongeveer 50 procent in het Engels en het Frans.

Dit onderzoek bevestigt een rapport van de Engelse organisatie 'Hope Not Hate' die eerder al concludeerden dat Telegram een "veilige haven" is voor Jodenhaters en extremisten die van andere sociale netwerken zijn geweerd.

"Wat maakt Telegram zo aantrekkelijk voor antisemitische content?", vraagt radicaliseringsexpert Olivier Cauberghs zich hardop af. "Wel, de link naar deze groepen is niet eenvoudig op te zoeken via zoekmachines zoals Google en wordt dus meestal onder gelijkgestemden verspreid. Je moet dus via een link in de groep komen en treedt dan eigenlijk toe tot een echokamer, een online plek waar je omringd wordt door mensen met dezelfde visie met als gevolg dat bijna niemand elkaar tot de orde roept. Daardoor zullen er ook, vergeleken met Facebook of Twitter, weinig groepen of berichten gerapporteerd en verwijderd worden omdat je op die andere platformen sneller “ongewild” met dit soort content in contact kan komen."

"De laatste tijd zien we trouwens ook dat de berichten uit antisemitische kanalen ook gedeeld worden in minder extreme groepen. We spreken dan over kanalen die 'kritisch zijn voor de overheid' en die berichten delen over hoe het huidige beleid eigenlijk fascistisch zou zijn. En dat de huidige crisis(sen) de schuld zijn van de Joden. En ook daar zie je berichten die de Holocaust ontkennen of net bejubelen."

"We hebben op Telegram echt wel nood aan een zekere kwaliteitsbewaking", zegt Christophe Busch. "De snelle verspreiding van dat soort theorieën is beangstigend en er moet daarop worden ingegrepen. Dat heeft niets te maken met de inperking van de vrijheid van meningsuiting of censuur. We zien een enorme explosie van dat identitaire verhaal en dat valt ergens te vergelijken met het religieuze moslimradicalisme dat we zagen ontstaan rond 2011 en 2012. Jongeren dreigen opnieuw voor het radicale verhaal te vallen."

Meest gelezen