Een van de drummende chimpansees in het Budongo-woud in Oeganda.
Adrian Soldati

Chimpansees gebruiken bomen als drum om hun handtekeningen en boodschappen door de jungle te sturen

Chimpansees in het Budongo-woud in Oeganda hebben een eigen, kenmerkende stijl als ze trommelen op bomen. Dat blijkt uit een nieuwe studie. De mannelijke chimpansees hebben hun eigen handtekening, aparte unieke ritmes, wat hen toelaat informatie door het woud te sturen die blootlegt wie waar is en wat hij aan het doen is. Opmerkelijk is dat ze hun handtekening ook kunnen verbergen. 

Bomen in het regenwoud hebben enorme wortels die een soort van grote, platte steunberen vormen. Chimpansee-mannetjes maken gebruik van die wortels om er op te trommelen met hun voeten en hun handen en ze versturen zo boodschappen die wel een kilometer ver door het woud gehoord kunnen worden. 

Onderzoekers hebben de Waibira-groep van chimpansees gevolgd in het Budongo-woud in het westen van Oeganda en het getrommel van zeven mannetjes vastgelegd en geanalyseerd. Het onderzoek is uitgevoerd door wetenschappers van de Schotse University of St Andrews, wat meteen verklaart waarom sommige chimpansees de naam hebben gekregen van single malt whisky's zoals Talisker en Ila - naar Caol Ila. 

Het is al langer geweten dat chimpansees bomen als trommel gebruiken. "Maar uit deze studie hebben we begrepen dat ze hun eigen stijl gebruiken als ze contact willen maken met andere individuen terwijl ze door het woud trekken, alleen of in een klein groepje", zei doctor Catherine Hobaiter, de senior auteur van de studie. 

"We konden vaak herkennen wie er aan het drummen was als we ze hoorden en het was een fantastische manier om de verschillende chimpansees waarnaar we op zoek waren, terug te vinden. Dus als wij dat konden, waren we er zeker van dat zij dat ook konden. Het is heerlijk om eindelijk te tonen hoe dat in zijn werk gaat." 

Fascinerend is dat niet alle roffels die 'handtekening' lijken te bevatten - enkel de roffels die gemaakt worden tijdens het rondtrekken en niet de roffels die ze maken als 'vertoon' om de vrouwtjes te imponeren - wat suggereert dat de chimpansees controle hebben over het al dan niet bekendmaken van hun identiteit en hun positie. "Ze hebben de opmerkelijke flexibiliteit dat ze hun identiteit en hun stijl kunnen tot uitdrukking brengen, maar ook dat ze die kunnen verbergen", zei Hobaiter.   

Sociale media voor chimpansees

"Een zaak die altijd een raadsel is geweest, is waarom chimpansees elkaar begroeten maar slechts uiterst zelden afscheid van elkaar lijken te nemen. Onze resultaten kunnen dit mogelijk helpen verklaren - chimpansees hebben slechts zelden totaal geen contact met elkaar, zelfs als ze kilometers van elkaar verwijderd zijn, laten deze langeafstandssignalen hen toe op de hoogte te blijven van wie waar is", zei Hobaiter. 

"Het is alsof ze hun eigen sociale media hebben die hen toelaten zich aan te melden in de loop van de dag."

"Dit ziet er echt uit als sociale media voor chimps. We hebben inderdaad vastgesteld dat chimpansees vaker trommelen als ze alleen zijn of in kleine groepen. Dat betekent dat ze trommelen om te weten waar de anderen zijn en om te beslissen of ze zich al dan niet bij hen zullen aansluiten", zei Vesta Eleuteri, een doctoraatsstudente aan St Andrews en de hoofdauteur van de studie. 

De chimpansee-mannetjes gebruiken de grote platte wortels als trommel.
Adrian Soldati

Rock- en jazzdrummers

Uit de studie blijkt dat de chimpansees verschillende ritmepatronen gebruiken - sommige individuen houden een regelmatig ritme aan, zoals rock- of bluesdrummers, andere hebben meer gesyncopeerde en meer variabele ritmes, zoals jazz. Ze combineren die roffels met langeafstandsroepen, die 'pant-hoots' genoemd worden, en verschillende mannetjes drummen ook op verschillende punten in de roep. 

"Ik was verrast dat ik in staat was te herkennen wie er aan het drummen was na slechts een paar weken in het woud", zei Eleuteri. "Maar hun drumritmes zijn zo kenmerkend dat het makkelijk is er achter te komen. Tristan bijvoorbeeld - de John Bonham van het woud - maakt heel snelle roffels met veel gelijk verdeelde slagen. Hij drumt zo snel dat je zijn handen bijna niet kan zien." John Bonham was de beroemde drummer van de rockgroep Led Zeppelin. 

"Ben, het alfamannetje heeft ook een bijzondere stijl: hij maakt twee slagen kort na elkaar, gescheiden door een of twee verder uit elkaar gelegen slagen."

Andere chimpansees, zoals Alf en Ila, hebben een meer gesyncopeerde stijl. Ze gebruiken een techniek waarbij hun beide voeten bijna tegelijkertijd de wortel raken. 

De mannetjes roepen  ook tijdens het trommelen.
Adrian Soldati

Gevoel voor ritme en muziek

Hoewel veel dieren klanken voortbrengen die men kan associëren met muziek, zoals het gefluit van vogels, waarderen chimpansees misschien hun muziek op een manier die dichter staat bij die van de mensen. 

"Ik denk dat de chimpansees, zoals wij, potentieel een gevoel voor ritme hebben, een gevoel voor muziek, iets dat hen raakt op een emotioneel niveau, zoals de emotie die een sublieme drumsolo of een andere belangrijke muzikale klank bij ons teweegbrengt", zei Hobaiter. 

Het onderzoeksteam is nu van plan te bestuderen hoe andere chimpanseegroepen geluiden produceren, om na te gaan of er verschillende 'drumculturen' bestaan bij de verschillende populaties. 

Eén populatie in Guinee heeft alvast hun belangstelling gewekt. Die chimpansees leven in een savanne waar bijna geen bomen staan die bruikbaar zijn als trommel. "We hebben aanwijzingen dat ze mogelijk keien tegen andere keien slaan", zei Hobaiter. "Letterlijk rockmuziek." 

De studie van het team is gepubliceerd in Animal Behaviour. Dit artikel is gebaseerd op een persmededeling van de University of St Andrews en een telex van het persbureau Agence France Presse (AFP). 

Meest gelezen