Doctor Tim Maloney en de Indonesische onderzoeker Andika Priyatno bij het opgraven van het skelet.
Tim Maloney/Griffith University via AP

Skelet zonder linkervoet uit de Steentijd is oudste voorbeeld van een geslaagde amputatie

Een 31.000 jaar oud skelet uit een Indonesische grot van een jongvolwassene die zijn linkervoet en een deel van zijn linkerbeen mist, is het oudste bekende bewijs voor een amputatie, zo stelt een nieuwe studie. De amputatie werd uitgevoerd toen de persoon nog een kind was en hij heeft daarna nog jaren voortgeleefd. De prehistorische operatie wijst erop dat mensen al veel vroeger medische kennis hadden dan tot nu toe gedacht werd. 

In de Indonesische provincie Oost-Kalimantan op Borneo bevindt zich een grot zo groot als een kathedraal, in een verafgelegen streek die bekend staat voor wat mee van de oudste rotskunst ter wereld moet zijn. In het midden van de grot vond een Indonesische archeoloog het bovenste deel van een menselijke schedel en daarna een rechtervoet en een been. 

In de loop van de volgende dagen legde een team beetje bij beetje het zorgvuldig begraven skelet bloot dat dateert van zo'n 31.000 jaar geleden. Hoewel het skelet grotendeels intact was, ontbraken de linkervoet en het laagste deel van het linkerbeen.

De archeologen onderzochten de resten en kwamen tot de conclusie dat de voetbeentjes niet verloren waren gegaan in het graf of verloren waren in een ongeluk: ze waren zorgvuldig verwijderd. 

Het overblijvende been van het linkerbeen vertoonde een mooie, schuine snede die genezen was, zei Tim Maloney, een archeoloog aan de Australische Griffith University en de hoofdonderzoeker van de studie. 

Er waren geen sporen van infectie, wat te verwachten zou zijn als de voet afgebeten zou zijn door een dier als een krokodil, en er waren evenmin sporen van verbrijzeling, wat te verwachten zou zijn als de voet afgerukt zou zijn in een ongeluk. 

De amputatie moet gebeurd zijn toen de 'patiënt' nog een kind was en hij lijkt nog zes tot negen jaar geleefd te hebben nadat hij zijn ledemaat verloren was. Uiteindelijk is hij als jongvolwassene gestorven door een onbekende oorzaak, zeiden de onderzoekers.  

(Lees voort onder de foto

Het onderste deel van het skelet met de ontbrekende voet.
Tim Maloney/Griffith University via AP

Veel ouder dan gedacht

De vondst toont aan dat de prehistorische jager-verzamelaars genoeg wisten over geneeskunde om de ingreep te verrichten zonder fataal bloedverlies of infectie, zo zeggen de onderzoekers. 

Ze weten niet welk instrument gebruikt is om het lidmaat te amputeren of hoe een infectie vermeden werd. Ze vermoeden dat een scherp stenen werktuig gebruikt kan zijn om de snede te maken en ze wijzen erop dat sommige planten uit de rijke flora in het gebied geneeskrachtige eigenschappen hebben. 

Ook zal de gemeenschap nog jarenlang voor het kind hebben moeten zorgen na de ingreep, aangezien overleven met een amputatie in het ruwe terrein niet gemakkelijk zal geweest zijn. 

Deze vroege ingreep "herschrijft de geschiedenis van de menselijke medische kennis en ontwikkeling", zei Maloney op een persconferentie. 

Voor deze vondst was het oudste bekende voorbeeld van een amputatie een Franse boer bij wie zo'n 7.000 jaar geleden een deel van zijn onderarm verwijderd was. Wetenschappers dachten tot nu toe dat geavanceerd medische praktijken zo'n 10.000 jaar geleden tot ontwikkeling zijn gekomen, toen mensen zich gingen vestigen in landbouwnederzettingen, zo zeiden de onderzoekers. 

Met een ouderdom van 31.000 jaar is de huidige vondst dus meer dan 20.000 jaar ouder. Om de ouderdom van het skelet te bepalen gebruikten de onderzoekers drie verschillende methodes: koolstofdatering, uranium-thoriumdatering en elektronspinresonantiedatering.

De studie sluit aan bij een toenemend aantal aanwijzingen dat mensen veel vroeger in hun geschiedenis zich zijn beginnen te bekommeren om elkaars gezondheid, zei Alicia Schrenk, een anthropologe aan de University of Nevada, Las Vegas, die niet bij de nieuwe studie betrokken was. 

"Er werd lang aangenomen dat gezondheidszorg een eerder nieuwe uitvinding is", schreef Schrenk in een e-mail. "Onderzoek zoals deze studie toont aan dat prehistorische mensen niet zomaar aan hun lot overgelaten werden."

 De studie van de Indonesische en Australische onderzoekers is gepubliceerd in Nature. Dit artikel is gebaseerd op een telex van het persbureau Associated Press.  

Het skelet van 'in situ', op de plaats waar het in de grot gevonden is.
Tim Maloney/Griffith University via AP
Onderzoekers in de grot bij het graf.
Tim Maloney/Griffith University via AP

Meest gelezen