Orhan Pamuk, Nobelprijswinnaar literatuur, in gesprek met VRT NWS: "Ik vind altijd wel een manier om mijn stem te laten horen"

"De nachten van de pest" is de titel van het nieuwe boek van de Turkse schrijver Orhan Pamuk. Terwijl hij deze dikke historische roman over een pestepidemie aan het schrijven was, werd hij ingehaald door corona. VRT-journaliste Annelies Beck sprak met Orhan Pamuk over het boek, over zijn gespannen relatie met de Turkse autoriteiten en over zijn vriend Salman Rushdie, die vorige maand het slachtoffer werd van een aanslag. Ook Orhan Pamuk gaat door het leven met lijfwachten. "Maar ik vind altijd wel een manier om mijn stem te laten horen."

Orhan Pamuk (°1952) is een van de grootste Turkse schrijvers, met ruime internationale bekendheid en vertalingen in meer dan 50 talen. In 2006 kreeg hij de Nobelprijs voor Literatuur. Enkele bekende titels: "Sneeuw", "Het zwarte boek" of het reisverhaal-in-eigen-stad "Istanbul: herinneringen en de stad". Zijn werk gaat vaak over de verhouding tussen oost en west, traditie, moderniteit en religie.

In Brussel kwam Orhan Pamuk zijn nieuwste, vuistdikke roman "De nachten van de pest" voorstellen, een wijdlopig verhaal over een pestepidemie in 1901. Annelies Beck van Terzake had een gesprek met hem.

BEKIJK - "Ironie is belangrijk. Je ziet de barsten in de muur. Je bouwt geen nieuwe muur, maar je legt ten miste de barsten bloot", zegt Orhan Pamuk in "Terzake":

Videospeler inladen...

Orhan Pamuk kreeg al herhaaldelijk te maken met een strenge Turkse overheid. In 2005 had hij een aanklacht aan zijn broek wegens het belasteren van de Turkse identiteit, omdat hij zich over de Armeense volkenmoord en over de strijd tegen de Koerden had uitgelaten in interviews. De klacht werd geseponeerd. Ook met zijn nieuwste boek "De nachten van de pest" kreeg hij last. De beschuldiging luidde: haat zaaien door Atatürk te beledigen, de stichter van het moderne Turkije, en de Turkse vlag belachelijk maken. Voorlopig lijkt Pamuk vrijuit te gaan, maar de zaak is nog niet van de baan. 

Eerlijk, ik zal niet in de cel vliegen; daar ben ik bijna zeker van

Over de afloop van de zaak tegen "De nachten van de pest" lijkt Orhan Pamuk redelijk gerust te zijn. "Eerlijk, ik zal niet in de gevangenis belanden. Daar ben ik bijna zeker van. De aanklacht is intussen "zoekgeraakt in het labyrint van de bureaucratie in Ankara."

Videospeler inladen...

Journalisten lopen meer risico in Turkije; ik ben een bekende romanschrijver

"Veel van mijn vrienden zitten in de cel. Dappere journalisten, die zich feller uitspreken, lopen veel meer risico. Ik ben een romanschrijver en ik ben bekend. Mijn roem beschermt me in zekere zin. Ik wil ook niet zo direct schrijven als een journalist; ik kan kritiek geven op Erdogan (de Turkse president, red.) vanuit mijn romans," zegt Orhan Pamuk.

Turkse nationalisten vinden Orhan Pamuk een landverrader en hebben hem al meermaals bedreigd. Hij leeft intussen al 15 jaar met lijfwachten. En dat schept een band met zijn vriend Salman Rushdie, de Brits-Indiase schrijver die een maand geleden in de Verenigde Staten werd neergestoken. 

"Ik schreef het eerste artikel in een islamitisch land om Rushdie te verdedigen," zegt Orhan Pamuk. Volgens hem moeten organisatoren de beveiliging van sprekers beter ter harte nemen. En moeten schrijvers niet schroomvol zijn om lijfwachten te vragen, zelfs al is dat genant. Overigens heeft de steekpartij tegen Rushdie weinig te maken met een aanslag op de vrije meningsuiting of de literatuur, vindt Orhan Pamuk. "De dader is wellicht boos op een succesvol persoon, die net als hij moslim is."

Ik vind altijd wel een manier om mijn stem te laten horen

Orhan Pamuk voelt zich "niet direct bedreigd. Ik ben al twintig jaar voorzichtig, maar ik vind altijd wel een manier om mijn stem te laten horen. Al wat ik kan doen is spreken." Pamuk is ook te veel romanschrijver om het nieuws dag in dag uit op de voet te volgen. De voorbije dagen was hij zo drukbezet dat hij aan zijn vrouw vroeg "of er nog nieuws was?" Antwoord: "De koningin is dood!". Pamuk lacht: "Dat hoorde ik dus pas twee dagen later!"

Videospeler inladen...

Over de huidige stand van de wereld is Orhan Pamuk niet zo pessimistisch: Oekraïne wil openheid en democratie; in Frankrijk heeft president Macron de verkiezingen gewonnen en in Turkije gaan de peilingen van Erdogan zo snel naar beneden "dat hij onmogelijk kan winnen."

Pest en corona

Waarover gaat het nieuwe boek van Orhan Pamuk? "De nachten van de pest" speelt zich af tijdens een pestuitbraak op een fictief eiland in de Middellandse Zee in 1901. Met alles erop en eraan, quarantaines inbegrepen. Is het een coronaroman? Orhan Pamuk: "Ik wilde al veel vroeger een roman over de pest schrijven. Toen ik drie en een half jaar bezig was, kwam daar ineens corona." Een van de eerste slachtoffers in Istanbul was trouwens een tante van Pamuk.

Het was Orhan Pamuk bij zijn historische research opgevallen dat bij een epidemie burgers en ook politici de kop het liefst in het zand steken. "Naarmate de dodentol stijgt, worden regeringen meer autoritair of gaan ze ten onder." En daar vond hij de link met het Turkije van nu: "De Turkse regering en Erdogan (de Turkse premier, red.) worden autoritairder. Waarom schrijf ik geen historische roman en maak er een allegorie van, een psychologie van het autoritaire?"

Videospeler inladen...

De romankunst stoelt op het vermogen om de verhalen die we zelf hebben meegemaakt te beschrijven als ware het die van anderen, en de verhalen van anderen als hadden wij die meegemaakt

Uit "De nachten van de pest" van Orhan Pamuk

Pamuk verweeft echte historische feiten met fictieve personages en verhaallijnen. Zijn boek geeft ook een beeld van de nadagen van het Ottomaanse Rijk, toentertijd de "oude, zieke man van Europa" genoemd. Na de Eerste Wereldoorlog was het ermee afgelopen. "Het is een liefhebbende beschrijving van de neergang van de Ottomaanse bureaucratie én van de opkomst van verschillende natiestaten uit de as van een rijk," verduidelijkt Orhan Pamuk nog. 

Videospeler inladen...

"De nachten van de pest" van Orhan Pamuk, vertaald door Hanneke van der Heijden en Margreet Dorleijn, is uitgegeven door De Bezige Bij.

BEKIJK: een eerder interview van Annelies Beck met Orhan Pamuk (Terzake, 28 maart 2011)

Videospeler inladen...

Meest gelezen