Copyright 2022 The Associated Press. All rights reserved

Veroorzaakt massale dodenverering van Queen Elizabeth een tempering van het Schotse nationalisme?

Mag je nu al politieke conclusies trekken uit de massale dodenverering die de overleden Queen Elizabeth te beurt valt? Valt daaruit af te leiden dat bijvoorbeeld het Schotse nationalisme getemperd zou kunnen worden door de massale steunbetuigingen aan de overleden vorstin? Het voorbeeld van de vergelijkbare reacties na de dood van koning Boudewijn in eigen land in 1993 doet vermoeden van niet.

In een column op de site Doorbraak maakt Harry De Paepe, kenner van de Britse samenleving en auteur van het boek “Sausage. Een blik op Elizabeth II” duidelijk hoe moeilijk de tweestrijd in de Schotse ziel op dit moment moet zijn. “Het overlijden van Elizabeth II zadelt het nationalistische kamp in Schotland duidelijk met een probleem op. (…) Ondertussen ziet men de SNP- leiding (Scottish National Party), die hardop pleit voor Schotse onafhankelijkheid, trouw zweren aan de Britse monarch en meezingen met het Britse volkslied.” 

Gemiddeld vindt een meerderheid van de Britten (58%) dat de monarchie moet blijven, maar vooral almaar meer jongeren zien dat toch anders. Uit een peiling van het bureau YouGov in 2021 blijkt dat Britse jongeren van 18 tot 24 jaar liever een gekozen staatshoofd willen (dat vindt 41% een goed idee) dan een monarchie (31% steun). Alleen onder 65-plussers is de steun voor het koningshuis wel hoog, met 81% steun voor de monarchie en 13% voor een republiek. 

De massale verering voor de overleden Britse koningin zou je haast de conclusie doen trekken dat de steun van de Britse bevolking voor de monarchie weer zal toenemen. Een vergelijking met de dood en begrafenis van koning Boudewijn in augustus 1993 geeft misschien meer inzicht. Die vergelijking houdt wel degelijk steek.

In beide gevallen gaat het om een staatshoofd dat lang tot zeer lang aan het hoofd van een land heeft gestaan. Boudewijn werd koning in 1950 en bleef meer dan veertig jaar lang het staatshoofd van ons land. Koningin Elizabeth regeerde zelfs 70 jaar lang. De impact van haar overlijden zal wellicht nog groter zijn.

Het beperkte protest tegen de Britse monarchie wordt meteen in de kiem gesmoord

Videospeler inladen...

Het is die lange duur van hun bewind die de speculatie over hun opvolger doet ontstaan. In beide gevallen denken heel wat mensen, zelfs politici, dat na het overlijden er één generatie zou worden overgeslagen. Sommigen zagen in Groot-Brittannië al Prins William op de troon; in België dachten velen aan Prins Filip.

De toenmalige premier Jean-Luc Dehaene schrijft in zijn memoires: “Bij de bevolking leefde ongetwijfeld de verwachting dat prins Filip de opvolger was: Boudewijn had zijn neef de laatste jaren onder zijn hoede genomen en expliciet op de opvolging voorbereid. Deze verwachting was zo evident dat zelfs Wilfried Martens (nvdr: oud-premier), in een eerste reactie vanuit Kenia, prins Filip als opvolger noemde.

Maar zo evident was dat niet: volgens de Grondwet was prins Albert, de broer van Boudewijn, zonder discussie de opvolger. Filip kon dus enkel koning worden als zijn vader, prins Albert, expliciet van de troon af zag.” En dat gebeurde niet. Grondwettelijk was het evident dat Albert zijn broer zou opvolgen, net zoals die opvolgingskwestie in Groot-Brittannië geregeld is, en de troon zonder enige discussie naar Charles is gegaan. 

Prins Filip wordt pas koning op 21 juli 2013, bijna twintig jaar na de dood van zijn oom Boudewijn, wanneer hij zijn vader opvolgt.

De massale opkomst van Belgen die, midden in de zomer, begin augustus 1993, hun koning de laatste groet wilden brengen is vergelijkbaar met de beelden die we nu in Groot-Brittannië te zien krijgen. Dehaene vertelt: “De volgende dagen gaf de bevolking de vrije loop aan haar emoties. Met tienduizenden stroomden de Belgen toe aan het paleis om het opgebaarde lichaam te begroeten. Een ware overrompeling. Duizenden mensen stonden urenlang te wachten in de blakende zon. Het Rode Kruis moest inspringen. Dramatisch werd het als rond 2 of 3 uur ’s nachts de deuren van het paleis voor enkele uren dichtgingen, met nog honderden mensen in de wachtrij. En dat ging zo drie dagen lang.”

Op het einde van de 20e eeuw lijkt die massale verering voor de overleden vorst een merkwaardig feit, dat tegen de geschiedenis ingaat. De Belgische staat kende vanaf de jaren 70 turbulente politieke tijden, waarbij het communautaire dossier alsmaar prominenter naar voren kwam. De roep om meer autonomie vanuit de Vlaamse gemeenschap was duidelijk, en was de belangrijkste drijfveer voor de opeenvolgende staatshervormingen. Geregeld dook daarbij ook de vraag op om de monarchie af te schaffen of op zijn minst minder macht te geven.  

Veel journalisten lieten zich meedrijven op de golven van de emoties
Oud-premier Jean-Luc Dehaene

Soms raakte zelfs de ervaren koning Boudewijn verzeild in een lastig communautair parket, zoals die keer dat hij in 1979, in het geheim, een ontmoeting had met José Happart, leider van de Action Fouronnaise, die van Voeren opnieuw een Waalse gemeente wou maken. “Dadelijk na de ontmoeting verspreidde hij (nvdr: José Happart) een mededeling waarin hij onterecht stelde dat de koning had toegezegd bij de regering tussenbeide te komen ten gunste van de vijf Franstalige betogers die twee dagen voordien waren opgepakt bij straatrellen in Voeren”, zo vertelt oud-premier Wilfried Martens in zijn memoires. Het ontlokt hem de bekentenis: “Tijdens mijn lange premierschap moest ik mij dikwijls schrap zetten om de kroon te verdedigen.”

De overweldigende volkstoeloop om de stoffelijke resten van de koning te groeten, valt natuurlijk ook de media op. Jean-Luc Dehaene geeft -zoals hij wel vaker deed- een schampere commentaar. “De media hadden er een vette kluif aan. De kranten kwamen met de ene speciale editie na de andere. Veel journalisten lieten zich meedrijven op de golven van de emoties. Onder invloed van de zomerhitte gleden veel journalistieke pennen uit. Sommigen gaven politieke overwegingen ten beste waaraan ze nu liever niet meer herinnerd worden.”

De koninklijke familie op de begrafenis van koning Boudewijn

Die laatste zin verwijst wellicht naar de uitspraak van VRT-journalist Siegfried Bracke die in die periode rechtstreeks verslag uitbrengt voor het VRT NWS journaal en die de grote toeloop om de koning een laatste groet te brengen “een politiek feit” noemt.

“Het minste dat je kan zeggen is dat hier is bewezen dat zoiets bestaat als een Belgisch gevoel”, zegt hij. Maar nauwelijks tien jaar later is het separatistische Vlaams Belang de grootste partij van het land, en wordt de nationalistische N-VA opgericht als één van de erfgenamen van de Volksunie. Nog eens tien jaar later, in 2014, boekt de N-VA een historische overwinning en wordt ze op haar beurt de grootste partij van het land. En nog eens enkele jaren later, in 2019, halen Vlaams Belang en de N-VA meer dan 40% bij de Vlaamse verkiezingen.

BEKIJK - De mensenmassa aan het Koninklijk Paleis en het verslag van Siegfried Bracke:

Videospeler inladen...

In het licht van die geschiedenis lijkt “het politieke feit” uit 1993 eerder een kleine knik in de constante richting van de geschiedenis waarbij de Vlaamse politieke partijen die pleiten voor meer autonomie een grote electorale steun krijgen. De vraag is nu of in Schotland, op dit moment nog altijd een integraal deel van Groot-Brittannië én het Verenigd Koninkrijk, de dood van de koningin, en de massale verering, de loop van de geschiedenis zal veranderen. In dat geval zal er echt sprake zijn van “een politiek feit”.

Ook in "De afspraak op vrijdag" kwam de vergelijking met de dood van Boudewijn aan bod:

Videospeler inladen...

Meest gelezen