Onderzoek van UZ Gent en de Universiteit van Sorbonne toont aan hoe hormoontherapie de kans op de ziekte van Alzheimer bij bepaalde vrouwen verlaagt. Vrouwen die in de vroege menopauze het eiwit APO E4 in hun bloed hebben, hebben zes keer meer kans op de ziekte. Nu wijst een nieuwe studie uit dat er al na zes maanden een positief effect van hormoontherapie af te leiden is uit het bloed. Een belangrijke stap vooruit in het onderzoek naar dementie en vroege screening.
Hormoontherapie verkleint kans op ziekte van Alzheimer bij vrouwen in menopauze met verhoogd risico
Heleen Vander Beken
Gepubliceerd:
De menopauze zorgt naast typische klachten als warmteopwellingen en vermoeidheid soms voor vervelende gevolgen op lange termijn, zoals osteoporose, hart- en vaataandoeningen. Maar het kan ook dementie versnellen. Vrouwen hebben 1,6 keer meer kans op dementie dan mannen, en de belangrijkste oorzaak ervan is de ziekte van Alzheimer.
Professor Herman Depypere van het UZ Gent probeert klachten van de menopauze te voorkomen of te verzachten, en onderzoekt ook de link met Alzheimer. In een nieuwe internationale studie ontrafelde hij een effect dat men al kende, maar nog niet goed kon verklaren: hormoontherapie lijkt te helpen bij vrouwen met een verhoogd risico op de ziekte van Alzheimer.
Geen 20 jaar wachten
"Een Amerikaanse studie had eerder al aangetoond dat hormoontherapie het risico op de ziekte van Alzheimer verkleint", vertelt Depypere. Maar het mechanisme erachter was nog onduidelijk en die studie had twintig jaar geduurd: de evolutie van de patiënten werd opgevolgd aan de hand van symptomen van dementie.
Dat probleem hebben de wetenschappers nu succesvol omzeild. "We hebben samengewerkt met onderzoekers van de Sorbonne", vertelt professor Herman Depypere, hoofdauteur van de studie en menopauze-expert. "Door hun technieken te gebruiken, konden we op veel kortere termijn het effect bestuderen". Ze hebben niet gewacht op tekenen van de ziekte, maar "afvalstoffen" in het bloed opgevolgd die wijzen op versnelde beschadiging van de hersenen die leidt tot Alzheimerdementie.
Dementie is namelijk het gevolg van afbraak van onze hersenen. Onze hersenen worden elke dag een stukje "afgebroken" en weer aangemaakt, en afvalstoffen daarvan komen in ons bloed terecht. Het is wanneer die afbraak veel sterker is, dat er meer van zulke stoffen in ons bloed te vinden zijn, en er vermoedelijk dementie optreedt.
Beschermend effect van hormonen
Het risico op dementie bij vrouwen stijgt in de menopauze, maar vooral bij één specifieke groep: dragers van het eiwit APO E4. Dat ontdekte professor Harald Hampel van de universiteit van Sorbonne eerder al. "Het gaat over apolipoproteïne. Iedereen heeft APO, maar er zijn verschillende varianten en het ligt genetisch vast welke je hebt. Vrouwen met APO E4 hebben zes tot twaalf keer méér kans op de ziekte van Alzheimer", legt Depypere uit.
Hormonen hebben dus een beschermend effect, wat ook verklaart waarom hormoontherapie nuttig blijkt, maar het hoe en waarom was nog niet zo duidelijk.
Depypere en Hampel sloegen de handen in elkaar om het fenomeen uit te pluizen. Ze gaven een groep vrouwen die het gen dragen dat verantwoordelijk is voor APO E4 zes maanden lang hormoontherapie, vroeg in de menopauze. Vergeleken bij een groep vrouwen die géén therapie kreeg, werd via de afvalstoffen in het bloed al na dat half jaar duidelijk dat het een positief effect had voor die vrouwen met APO E4.
"Je kan het enigszins vergelijken met cholesterol", zegt Depypere. ""Als je te hoge cholesterol hebt, heb je meer kans op een hartinfarct, en dan hebben cholesterolverlagende middelen een beschermend effect. Dat wil niet zeggen dat iedereen baat heeft bij cholesterolverlagers. Dat zien we nu ook in dit onderzoek rond dementie: vóór de menopauze beschermen de geslachtshormonen tegen dementie bij APO E4-dragers. Na de menopauze maakt de eierstok geen vrouwelijk hormoon meer aan en valt die bescherming weg". Door hormonen toe te dienen, krijg je opnieuw die beschermende werking.
Vroege screening en behandeling
De hoop van Depypere is dat gynaecologen vrouwen op deze manier in de vroege menopauze kunnen screenen op APO E4, de biomarker. "Het is ook belangrijk dat we nu vroeger kunnen starten met die hormoontherapie, in plaats van op een later moment een hoge dosis te geven, want dat zou minder goed zijn voor het risico op cardiovasculaire aandoeningen", voegt Depypere nog toe.
"We zullen samen met de neurologen bekijken welke gevolgen deze ontdekking kan hebben en waarover we nog meer informatie nodig hebben. Deze publicatie in een toonaangevend tijdschrift is in ieder geval een belangrijke stap vooruit in de strijd tegen dementie".
De resultaten zijn verschenen in het wetenschappelijk tijdschrift "The Journal of the Alzheimer's Association ".
