AFP or licensors

1 op de 3 luchtwassers in stallen haalt niet de beloofde stikstof uit de lucht: verwachten we te veel van technologie om uitstoot te verlagen?

1 op de 3 luchtwassers die de uitstoot van landbouwbedrijven moet verminderen, werkt niet zoals het hoort. Dat blijkt uit cijfers van controles op die luchtwassers door de Vlaamse overheid. Luchtwassers zijn een van de technologieën die de overheid subsidieert om de uitstoot van stikstof en ammoniak in stallen te verlagen. Maar experts stellen vragen bij de efficiëntie van die technologie.

Minder stikstof, en minder ammoniak. Dat is kort samengevat de doelstelling van het stikstofakkoord dat de Vlaamse regering afgelopen februari sloot. De afgelopen maanden ging de aandacht vooral naar de 40 “rode” bedrijven die door het akkoord vervroegd moeten sluiten, maar de plannen zijn veel ruimer. 

Tegen 2030 mogen bijvoorbeeld Vlaamse varkens en pluimvee 60 procent minder ammoniak uitstoten in vergelijking met 2015. Die ammoniak ontstaat door de verbinding van stikstof met waterstof. Maar opvallend, voor die laatste doelstelling kijkt de Vlaamse regering niet in de eerste plaats naar een vermindering van het aantal varkens en kippen, maar naar technologische vernieuwingen, blijkt uit een passage uit het akkoord. 

“Waar mogelijk bereiken we de reductiedoelstellingen met investeringen in de meest moderne technieken; waar nodig en/of gewenst (= keuze bedrijf) kan dit ook met een reductie van het aantal dieren of een combinatie van beide.”

Het aantal dieren moet dan wel omlaag - de Vlaamse regering mikt op 30 procent minder varkens tegen 2030 - maar als het kan toch "vrijwillig". De overige ammoniakreducties gebeuren dus door de "meest moderne technieken". Waarover gaat het dan? 

Luchtwassers

In 2021 telde Vlaanderen 3969 van die installaties die de uitstoot van ammoniak uit stallen moet beperken, ook wel AEA-systemen genoemd, van “ammoniak-emissiearm”. Een groot deel daarvan (1272) zijn luchtwassers. Die zuiveren ammoniak uit de stallucht, die men dan afvangt in een “wasvloeistof” en omzet in een zout of nitraat. 

BEKIJK - Ook boerin Katrien Vandeperre uit Turnhout heeft zo’n luchtwasser, en toont hoe die werkt:

Videospeler inladen...

Het Vlaamse Departement Omgeving en de Vlaamse Landmaatschappij moeten die luchtwassers controleren. En daar komen regelmatig problemen aan het licht. In 2021 bleek bij 63 van de 178 gecontroleerde luchtwassers (1 op de 3) dat er tekortkomingen zijn die een invloed kunnen hebben op de ammoniakuitstoot. Bij 1 op de 3 luchtwassers waar die uitstoot werd gemeten, werd er minder dan 70 procent van de ammoniak uit de lucht gefilterd. 

Meer nog, bij de controles die de Vlaamse Landmaatschappij uitvoerde tussen juni 2018 en juni 2022, bleek bijna een kwart van de luchtwassers (23 procent) niet aan te staan. De reden daarvoor is vermoedelijk dat een luchtwasser veel energie en water vraagt en dan ook hoge kosten met zich meebrengt. 

"Momenteel zitten wij per maand aan elektriciteitskosten van 6000 euro, door de luchtwassers", zegt boerin Katrien Vandeperre uit Turnhout daarover. Bovendien verbruiken de luchtwassers veel water. "Vlaanderen staat internationaal bekend als een regio met veel waterschaarste", zegt Heleen De Smet van de milieuorganisatie Bond Beter Leefmilieu daarover. De Smet is beleidsexpert landbouw en voeding voor de organisatie. "Voor ons is het geen juiste zet om met publiek geld landbouwers te stimuleren tot grote investeringen die zo de milieudruk verhogen." 

Nederland

In ons land berichtte vooral de krant De Standaard al uitgebreid over de staltechnieken, maar in Nederland wordt het debat intussen voor de rechtbank gevoerd. Twee weken geleden stelde de Raad van State in Nederland dat het “onzeker is of emissiearme melkveestallen in de praktijk doen wat ze beloven”. Twee stalsystemen - weliswaar geen luchtwassers - worden specifiek bekritiseerd, en de uitbreiding van drie melkveebedrijven in Utrecht werd meteen geschrapt.

Een studie van vier locaties van ons eigen landbouwinstituut ILVO, kwam tot gelijkaardige conclusies. Zij stelden vast dat de efficiëntie van emissiearme stalsystemen sterk afhangt van de context. Zo leest de conclusie: “De resultaten tonen dat deze emissiefactoren gepaard gaan met een grote onzekerheid, vooral te wijten aan de grote verscheidenheid in uitvoering van stallen en stalmanagement.”

Subsidies

Toch subsidieert de Vlaamse overheid de stalsystemen al jaren. In de laatste 5 jaar ging er een kleine 10 miljoen euro subsidies van het Vlaamse Landbouwinvesteringsfonds (VLIF) naar emissiearme stalsystemen, al gaat het dan niet alleen om luchtwassers. En in de toekomst wil de Vlaamse overheid de emissiearme stalsystemen nog meer gaan subsidiëren. Jonge boeren zullen ze zelfs tot 65 procent vergoeden als ze zo’n systeem installeren (bron: stikstofakkoord). 

Sinds 2007 is de ammoniakuitstoot van de landbouw zo goed als gelijk gebleven. Volgens een rapport van de Vlaamse milieu-maatschappij komt dat “omdat het effect van emissiereducerende maatregelen bij de landbouw bijna volledig gecompenseerd wordt door een toename van de veestapel”. 

Voor milieu-organisaties is het dan ook tijd om het technologisch optimisme van het Vlaamse landbouwbeleid in vraag te stellen. “We kunnen ons afvragen of dat dan nog verstandig is om in te zetten op die emissiereducerende maatregelen”, zegt Heleen De Smet van Bond Beter Leefmilieu. “Wanneer een rapport van de overheid zelf zegt dat de reductie tenietgedaan wordt door de groei van de veestapel? Dan lijkt het ons interessanter om overheidsgeld te besteden aan een daling van de veestapel.”  

BEKIJK - Wat is stikstof precies, en waarom kan het een probleem zijn voor onze natuur? We vatten het samen in deze video:

Videospeler inladen...

Meest gelezen