Ode aan het leven en de verwondering: documentaire volgde VUB-rector Caroline Pauwels in haar laatste jaar

In augustus overleed oud-VUB-rector Caroline Pauwels aan kanker. Vanavond, naar aanleiding van de start van het academiejaar, zendt Canvas "De vier seizoenen van Caroline Pauwels" uit, een intense film over haar laatste zomer, herfst, winter en lente. "Ze leerde me terug te keren naar de verwondering van een kind," zegt documentairemaker Isabel Junius. 

Het was een schok, afgelopen zomer, toen Caroline Pauwels overleed op haar 58e, zelfs al wist iedereen dat ze ongeneeslijk ziek was. Pauwels begeesterde veel mensen in ons land, tot ver buiten de campus van de Vrije Universiteit van Brussel (VUB), waar ze tot een half jaar voor haar dood rector was. 

De Canvas-documentaire “De vier seizoenen van Caroline Pauwels” volgt haar in haar laatste levensjaar. Het is geen droevig portret, maar een “document humain” met wijsheid en vreugde. De film is eerst vertoond op de VUB zelf, eerst aan studenten en daarna aan collega’s. Met een minutenlang applaus na afloop. Vanavond is de docu te zien op Canvas.

BEKIJK: een fragment uit "De vier seizoenen van Caroline Pauwels"

Videospeler inladen...

Isabel Junius maakte de film samen met Mieke Ghys. “Caroline Pauwels nam ons in vertrouwen. We waren ons bewust van de fragiliteit. Ze zei: “We zien wel wat er mogelijk is”, maar ze is nooit gestopt met plannen maken. Het was een actief jaar en ik wilde haar energie vatten.” Tegelijk is het aangrijpend om te zien hoe de kanker haar leven gaandeweg beperkt.

Een stem die hoop en inzicht bood 

“Haar ziekte was niet niet het hoofdthema,” zegt Junius. “We wilden begrijpen wie ze was en hoe ze zo geworden is.” Junius noemt haar “een stem die hoop en inzicht bood in een complexe samenleving met veel polarisering, cynisme, apathie. Iemand die de moed had om tegen de stroom in te gaan.”

In de zomer is Caroline Pauwels in de weer als curator van het festival Theater aan Zee in Oostende, tussen kleurrijke papieren bloemen op het strand. De camera volgt haar in gesprek over hongerstakende mensen zonder papieren op de VUB, of wanneer ze de Arkprijs van het Vrije Woord krijgt. 

Ze is bij een herdenking aan het monument van troost op de VUB. “Er is geen jaar waarin er geen student stierf. Dat hakt erin,” zegt Pauwels. In het winterse Zoniënwoud, bij de steen- en bomencirkel voor de slachtoffers van de terreuraanslagen in Brussel, gaat het gesprek over de eindigheid. “Als je graag leeft, ben je bang om dat te verliezen.”

Het is geen sombere film; voortdurend klinkt de klaterende lach van Caroline Pauwels: “Ik ben speels en ik kan soms onnozel doen. Dat heb ik nodig om het sérieux van de dag, de functie, de opdracht te doorbreken.” 

We zien een vrouw die interessante artikels uit de krant knipte “alsof het digitale niet bestaat.” Iemand die graag in de potten roerde en mensen rond de tafel bracht. Een enigszins chaotische laatkomer. Een alleenstaande moeder. Daarover zegt Pauwels zelf: “Dat is gewoon gegáán; je moet aanvaarden dat de dingen niet 100 procent lopen.” 

Je kan niet zeggen: 'Het is alleen maar een vrouw'. Dan verlies je zoveel rijkdom

Een thema dat herhaaldelijk aan bod komt in de documentaire is diversiteit. In de woorden van Caroline Pauwels: “Ik ben een mens. We moeten vanuit die menselijkheid naar elkaar kijken, niet vanuit het feit dat ik vrouw ben, blond of rector van de VUB. Als je zegt "zwart-wit" of "man-vrouw", dan zit daar altijd wel wat hiërarchie in. Je kan niet zeggen: 'het is alleen maar een vrouw'. Dat zou heel jammer zijn, want dan verlies je zoveel rijkdom in het mens-zijn.”

Caroline Pauwels leerde me terugkeren naar een basisgevoel van verwondering

“Ik ben dankbaar voor wat Caroline Pauwels me heeft meegegeven,” zegt documentairemaker Isabel Junius. “Namelijk dat je moet durven terugkeren naar het kind in jezelf. Niet stoer doen of altijd een mening klaar hebben, maar terugkeren naar een basisgevoel van verwondering. Een gevoel van verbinding, respect, van liefdevol naar de wereld kijken, zelfs al is het oorlog en energiecrisis. Telkens uitzoeken hoe je het positief en verbindend kunt bekijken. Ik heb gezien dat dát haar veel kracht gaf, en dat wil ik ook proberen. En nog een levensles van haar: geef aandacht aan wat mooi en goed is voor jezelf en voor anderen." 

In die zin is de docu "De vier seizoenen van Caroline Pauwels" een "ode aan het leven", besluit Isabel Junius.

"De vier seizoenen van Caroline Pauwels" is op maandag 26 september om 21u20 te zien op Canvas en ook op VRT MAX. 

BEKIJK ook: "In mij zit een onoverwinnelijke zomer": Caroline Pauwels in gesprek met VRT NWS

Videospeler inladen...

Meest gelezen