Khieu Samphan vanmorgen tijdens de uitspraak in beroep.

Doek valt over omstreden Cambodjatribunaal: laatste levende Rode Khmer-leider (91) ook in beroep veroordeeld voor genocide

In Cambodja is de laatste levende leider van de Rode Khmer, Khieu Samphan (91), ook in beroep tot levenslang veroordeeld wegens genocide tijdens het Rode Khmer-regime (1975-1979). Die uitspraak was meteen ook de laatste van het Cambodjatribunaal, dat begin jaren 2000 werd opgericht en gesteund door de Verenigde Naties. In al die jaren heeft het tribunaal slechts 3 mensen kunnen veroordelen.

De beroepskamer van het Cambodjatribunaal verwierp vanmorgen het beroep van de 91-jarige Khieu Samphan, een voormalig staatshoofd tijdens het Rode Khmer-regime in de tweede helft van de jaren 70. Samphan werd in 2018 tot levenslang veroordeeld wegens genocide tegen de etnisch-Vietnamese minderheid in Cambodja en andere misdaden. Die straf is nu dus bevestigd, meer dan 40 jaar na het einde van het gewelddadige regime.

Volgens de voorzitter van de beroepskamer van het tribunaal omvatte deze zaak "enkele van de meest gruwelijke gebeurtenissen die plaatsvonden tijdens een van de meest tragische en catastrofale periodes".

Veel maakt de veroordeling in beroep niet meer uit voor de hoogbejaarde man, want hij was eerder ook al tot levenslang veroordeeld wegens misdaden tegen de mensheid voor de evacuatie van de Cambodjaanse hoofdstad Phnom Penh in 1975. De stadsbewoners werden toen met massa's naar het platteland gebracht, waar ze in werkkampen werden ondergebracht en gebukt gingen onder hard werk, uithongering en ziektes.

Vier jaar Rode Khmer: collectieve boerderijen en killing fields

De Rode Khmer kwamen aan de macht in 1975, na een jarenlange guerrillastrijd. In de beginjaren werd de communistische beweging nog gesteund door Vietnam. Uiteindelijk werd ze door de Vietnamezen van de macht verdreven in 1979. De machtsovername leidde tot een burgeroorlog waarbij de Rode Khmer zich in de jungle verschansten. Pas in 1998 kwam er een einde aan de oorlog.

De Rode Khmer hanteerden een maoïstische ideologie waarbij alle individuele bezit werd afgeschaft, families uit elkaar werden gehaald en de woorden "vader" en "moeder" werden geschrapt. Ook geld bestond niet meer en zelfs ruilhandel was verboden. Steden werden ontruimd en de stadsbewoners werden ondergebracht in collectieve boerderijen.

In de 4 jaar die de Rode Khmer aan de macht waren, hebben ze naar schatting tussen de 1,5 en 2 miljoen mensen vermoord, in werkkampen, door massa-executie en uithongering. Dat kwam toen neer op zo'n 25 procent van de bevolking. Onder hen zo'n 20.000 etnische Vietnamezen en tussen de 100.000 en 500.000 Cham-moslims. Ook ambtenaren, leerkrachten, monniken en intellectuelen werden gewantrouwd en vermoord.

Na hun bewind werden in Cambodja verschillende massagraven gevonden, die de geschiedenis ingingen als de zogenoemde killing fields.

Laatste uitspraak

De veroordeling in beroep van Khieu Samphan is meteen ook de laatste uitspraak van het Cambodjatribunaal. Het tribunaal zal nu wellicht nog enkele jaren doorwerken om al het onderzoek en de rechtszaken te archiveren. Er wordt verwacht dat het over 3 jaar definitief de deuren zal sluiten.

Het tribunaal werd rond de eeuwwisseling opgericht, al werden de rechters pas in 2006 benoemd. Het tribunaal is gevestigd in Cambodja, maar baseerde zich hoofdzakelijk op internationaal en met name Frans recht. Het wordt gesteund door de Verenigde Naties en heeft zowel Cambodjaanse als internationale rechters. Het kon ook rekenen op internationale financiële steun, onder meer van de Europese Unie.

Hoewel het tribunaal zijn rol gespeeld heeft in nationale verzoening en gerechtigheid, kreeg het ook heel wat kritiek vanwege zijn trage werking, hoge kosten (meer dan 340 miljoen euro) en kwetsbaarheid voor politieke inmenging. Zo moesten zeker 4 voormalige Rode Khmer-leiders nooit terechtstaan wegens onenigheid tussen de internationale en Cambodjaanse rechters. Die laatsten zouden onder druk zijn gezet door de Cambodjaanse premier Hun Sen, een voormalige Rode Khmer-commandant, die zich in naam van de stabiliteit in het land tegen elk nieuw proces verzette.

3 veroordeelden in 16 jaar

Uiteindelijk kon het Cambodjatribunaal maar 3 voormalige Rode Khmer-leiders veroordelen: bovengenoemde Khieu Samphan, Nuon Chea en Kang Kek Iev. 

Nuon Chea werd ook wel "Broeder nr. 2" genoemd, hij was de tweede in rang na Rode Khmer-leider Pol Pot. Nuon Chea werd samen met Khieu Samphan tot levenslang veroordeeld voor de evacuatie van Phnom Penh en later nog eens wegens genocide tegen de Vietnamese minderheid. Hij stierf in 2019 op 93-jarige leeftijd, een jaar na zijn laatste veroordeling.

Kang Kek Iev stond ook bekend als Kameraad Duch. Hij stond aan het hoofd van de beruchte S-21-gevangenis, waar zo'n 18.000 mensen gemarteld en vermoord werden. Duch werd in 2010 tot 35 jaar cel veroordeeld. Hij stierf in 2020 op 77-jarige leeftijd.

De beruchte leider Pol Pot werd niet veroordeeld, hij stierf in de jungle in 1998, op 72-jarige leeftijd. Ook verschillende andere leiders stierven voor ze veroordeeld konden worden.

Schedels van slachtoffers van de Rode Khmer in een museum in Cambodja.

Meest gelezen