Pro-Russische propaganda in de straten van Loegansk in Oekraïne.
Copyright 2022 The Associated Press. All rights reserved

Volksraadplegingen in vier Oekraïense regio’s over aanhechting bij Rusland gestart: "Uitslag ligt al lang vast"

In vier Oekraïense provincies beslissen de inwoners vanaf vandaag of ze deel willen worden van Rusland. Zo beschrijft althans Rusland wat er gebeurt, maar Oekraïne en de rest van de internationale gemeenschap spreken van illegale en ongeldige referenda, die zullen eindigen in een annexatie. "Dit is een déjà vu van de Krim", zegt Ruslandexpert Jan Balliauw.

In vier Oekraïense gebieden die volledig of gedeeltelijk onder Russische controle staan, zijn vanochtend referenda voor de toetreding tot de Russische Federatie gestart. Het gaat om de zelfverklaarde volksrepublieken Donetsk en Loegansk die al sinds 2014 bestuurd worden door pro-Russische leiders, maar ook in de recent veroverde gebieden Cherson en Zaporizja wordt een referendum gehouden. De stemming duurt tot volgende dinsdag.

Natuurlijk doet dit heel erg denken aan 2014, wanneer Rusland het Oekraïense schiereiland de Krim annexeerde na een referendum. Het scenario ziet er hier heel gelijkaardig uit, vertelt Ruslandkenner Jan Balliauw: "Ik heb echt een déjà vu van de Krim. Het ging toen heel snel: op zondag was er een referendum, zondagavond waren er de resulaten, maandag verklaarde de Krim zich onafhankelijk, en op dinsdagmiddag werd het toetredingsverdrag met de Russische Federatie al ondertekend."

"Ook hier zal het redelijk snel gaan", denkt Balliauw. "Het referendum loopt in principe tot dinsdag, we zullen daarna wel vrij vlug de uitslag kennen. Niemand twijfelt er ook aan wat die zal zijn: het resultaat zal waarschijnlijk ergens landen tussen de 80 en 100 procent vóór aansluiting bij Rusland. De provincies Cherson en Zaporizja moeten zich natuurlijk eerst nog onafhankelijk verklaren. Daarna zullen ze alle vier snel opgenomen worden in de Russische Federatie."

BEKIJK - Mensen brengen hun stem in vier regio's (Donetsk, Loegansk, Cherson en Zaporizja) uit over de toedreding tot Rusland:

Videospeler inladen...

De referenda worden gehouden in gebieden die het Russische leger zelfs niet volledig onder controle heeft: "In Donetsk en Zaporizja is maar iets meer dan de helft onder Russische controle, in Cherson is ook een trage maar gestage opmars bezig van het Oekraïense leger, en zelfs Loegansk heeft Rusland niet meer volledig in handen", vertelt Jan Balliauw. "De vraag is dus over welk grondgebied deze referenda gaan: als het over de volledige provincies gaat, zou dat betekenen dat sommige steden die Rusland niet in handen heeft, volgens het referendum ook bij Rusland zouden gaan horen."

VRT NWS-journalist Rudi Vranckx is op dit moment in Zaporizja, de hoofdstad van de gelijknamige provincie, waar ook een referendum wordt gehouden. Daar wordt niet gestemd. "Dat is al meteen waarom dit een hallucinant referendum is: ik zit in de stad Zaporizja, die onder Oekraïense controle is. Maar aan de andere kant van de rivier is het gebied onder Russische controle", zegt Vranckx. 

Mensen laten hun slaap niet voor dit referendum

Rudi Vranckx, in Zaporizja

In de Oekraïense hoofdstad Kiev, maar ook in het Westen gaf men al aan dat men de resultaten van de referenda niet zal erkennen. Ze noemen het "schijnreferenda". Dat gevoel heerst ook bij de mensen in het Oekraïens gecontroleerde deel van Zaporizja, vertelt Rudi Vranckx: "De mensen hier vinden het een farce, ze laten er hun slaap niet voor."

Gewapende mannen

"De stad Zaporizja is ook de plek waar veel mensen uit de rest van de provincie naartoe zijn gevlucht", vertelt Vranckx. Bijvoorbeeld uit de stad Melitopol, de tweede stad uit de regio. Ik sprak met een activiste die veel contact heeft met mensen daar, en zij hoorde hallucinante verhalen over hoe de stemming al verlopen is vandaag: men gaat met stembussen langs de huizen, met gewapende politieagenten erbij."

"Voor mensen die niet opendoen, wordt de stembrief ingevuld met een "ja" en in de bus gestopt. Ze gaan ook in bedrijven langs, en wie daar niet wil stemmen, dreigt ontslagen te worden. Of mensen krijgen het dreigement dat ze uit hun woning gezet zouden worden."

Rusland weet dat de rest van de wereld deze referenda nooit zal erkennen. Waarom dan al die moeite doen? "De bedoeling van de referenda is om een zweem van legaliteit te creëren", vertelt Jan Balliauw. "Zo kan Moskou zeggen: "Zie je wel, we konden niet anders." Anderzijds zijn de referenda vooral bedoeld voor binnenlands gebruik. Dat gebeurde ook bij de Krim: dat referendum werd ook internationaal niet erkend, maar was wel nodig om de annexatie intern verkocht te krijgen." 

Ook volgens Vranckx proberen de pro-Russische bezetters de schijn te wekken dat het om legitieme referenda gaat. "Waar journalisten worden uitgenodigd, worden bijvoorbeeld maar enkele stembureaus gebouwd, waardoor men de schijn kan scheppen dat er een enorme toeloop is. In Zaporizja en Cherson zou er ook online gestemd kunnen worden, maar ik vraag me af hoe dat kan aangezien daar amper internet of elektriciteit is."

Een jongetje met een vlagje van de zelfuitgeroepen republiek Donetsk (DNR) en de letter Z als teken voor de Russische strijdkrachten, aan de ambassade van de DNR in Moskou.
AFP or licensors

Heel wat mensen in de betrokken regio's zijn de laatste maanden gevlucht. De vraag is dan ook wie er nog gaat stemmen de komende dagen. "In steden zoals Marioepol die zwaar getroffen zijn door de oorlog, is misschien maar 10 tot 20 procent van de bevolking achtergebleven", vertelt Vranckx. "De meeste mensen daar zijn naar het westen van Oekraïne gevlucht, officieel mogen zij ook stemmen, maar dat is natuurlijk nonsens."

"Mensen uit de regio die naar Rusland zijn gevlucht, zullen wel de kans krijgen om te stemmen. Ook op die manier proberen de pro-Russische bezetters de stemming te beïnvloeden en de uitslag in de juiste richting te doen kantelen, maar eigenlijk ligt die uitslag al lang vast."

Vechten tegen eigen landgenoten?

De referenda worden dan wel niet internationaal erkend, in de praktijk zullen ze toch voor een nieuwe realiteit zorgen. "Voor de provincies Donetsk en Loegansk zal dat verschil minder groot zijn, omdat ze de laatste jaren de facto al veel meer met Rusland verweven waren. Voor Zaporizja en Cherson wordt het een veel grotere stap", zegt Jan Balliauw.

Een ander pervers gevolg van de inlijving van die gebieden, is dat ook van daaruit door Rusland mannen zullen kunnen opgeroepen worden om te gaan vechten in Oekraïne. "In Donetsk en Loegansk gebeurt dat al volop, vaak gedwongen. Rusland redeneert dan: die mensen vechten tenminste voor hun eigen grondgebied, dus ze zullen misschien beter gemotiveerd zijn dan andere Russische soldaten. Daar hebben we wel nog niet veel tekenen van gezien op het slagveld."

Er wordt wel door Oekraïne volop opgeroepen aan wie nog in Cherson en Zaporizja is, om daar weg te trekken. Rusland heeft daar ook Russische paspoorten uitgedeeld, waardoor de inwoners ook op de militielijsten zullen komen. De kans bestaat dus zeker dat ze gedwongen zullen worden om te gaan vechten tegen het Oekraïense leger."

Meest gelezen