Een lek in Nord Stream 2

Zijn lekken in Nord Stream 1 en 2 ramp voor klimaat en milieu? "Methaan is krachtig broeikasgas, maar geen reden tot paniek"

De lekken in de gaspijpleidingen Nord Stream 1 en 2 dreigen "een klimaat- en ecologische ramp" te worden. Dat vreest Stefano Grossi, de kabinetschef van de energiecommissaris van de Europese Unie. Is die vrees terecht? Welke impact heeft het aardgas dat terechtkomt in onze atmosfeer op het milieu en klimaat? We maakten enkele berekeningen en gingen te rade bij experts ter zake.

De teller staat intussen al op vier lekken in de pijpleidingen onder de Baltische Zee. Niet alleen Nord Stream 1 zou op twee plaatsen geraakt zijn, ook vanuit Nord Stream 2 zou langs twee gaten aardgas ontsnappen. Dat liet een functionaris van de Zweedse Kustwacht gisteren optekenen in een Zweedse krant.

Hoeveel aardgas er daardoor precies kan ontsnappen, is niet helemaal duidelijk. Officieel zijn er weinig cijfers, maar verschillende wetenschappers en media gingen wel al aan de slag met de beschikbare informatie. Ook wij hebben een berekening gemaakt, al willen we graag benadrukken dat dit slechts een schatting is.

Berekening

Eind 2021 werden de pijpleidingen van Nord Stream 2 gevuld met ongeveer 177 miljoen kubieke meter gas. Die pijpleidingen werden nog niet in gebruik genomen en ook de twee pijpleidingen van Nord Stream 1 waren al even niet meer operationeel. Omdat de vier pijpleidingen gelijkaardig zijn, gaan we ervan uit dat er in totaal ongeveer 354 miljoen kubieke meter gas in opgeslagen was. 

Dat aardgas bestaat grotendeels (80 tot 90 procent) uit methaan. Paul Balcombe, professor aan het Imperal College in Londen, schatte eerder deze week dat de drie pijpleidingen waarin de eerste lekken werden vastgesteld, ongeveer 200.000 ton methaan bevatten. Voor vier pijpleidingen komen we dus uit op 266.666 ton methaan.

Omdat de druk in de buizen afneemt naarmate er meer aardgas (en dus methaan) ontsnapt, hanteren we als veiligheidsnorm dat ongeveer 10 procent zal achterblijven. Onze schatting komt dus overeen met een uitstoot van 240.000 ton methaan. Dat ligt in de lijn van de berekening die de Amerikaanse klimaatwetenschapper Zeke Hausefather eerder deze week maakte op Twitter:

Wat betekent die uitstoot nu voor het milieu en klimaat? Stefano Grossi, kabinetschef van de EU-energiecommissaris, waarschuwde voor "een klimaat- en ecologische ramp". Is zijn vrees terecht?

Impact op het klimaat

Zoals hierboven al aangehaald, bestaat aardgas bijna volledig uit methaan (CH₄) en dat is een broeikasgas. Sterker nog: het is een heel krachtig broeikasgas. "Het is veel krachtiger dan CO₂", vergelijkt Wim Thiery, klimatoloog aan de VUB. "Als je een molecule methaan in de atmosfeer brengt, veroorzaakt dat veel meer opwarming dan een molecule CO₂."

Methaan ontbindt wel veel sneller dan CO₂. "Over een periode van 20 jaar is methaan ongeveer 80 keer krachtiger dan CO₂ en over een periode van 100 jaar is het ongeveer 30 keer krachtiger", becijfert Pieter Boussemare, docent klimaat aan de Vives Hogeschool in Brugge.

Als je een molecule methaan in de atmosfeer brengt, veroorzaakt dat veel meer opwarming dan een molecule CO₂

Klimatoloog Wim Thiery (VUB)

Voor het klimaat is de methaanuitstoot dus zeker geen goed nieuws. Ter vergelijking: Vlaanderen stoot jaarlijks ongeveer 180.000 ton methaan uit (volgens cijfers van 2020 van de Vlaamse Milieumaatschappij). De hoeveelheid methaan die nu uit Nord Stream 1 en 2 lekt, is dus meer dan onze jaarlijkse uitstoot. Het zou ook om het grootste industriële methaanlek gaan dat al ooit geregistreerd werd.

"Belangrijk is ook dat dit gas normaal gezien verbrand zou worden. Bijvoorbeeld in gascentrales om elektriciteit te produceren of in verwarmingsketels van huizen", haalt Thiery aan. "Methaan dat verbrand wordt, veroorzaakt ook opwarming, maar minder dan pure methaan in de atmosfeer."

Toch moeten we ook niet te hard van stapel lopen. "Je moet het in perspectief plaatsen. Dit is nog altijd maar een heel klein deel van de wereldwijde uitstoot van methaan per jaar. Het is op zich maar een deel van de totale hoeveelheid broeikasgassen", zegt Thiery. "Door dit lek zal het klimaat niet ineens met 0,1 graden extra opwarmen, maar het was natuurlijk beter niet gebeurd."

Ongebruikte pijpen voor Nord Stream 2

Impact op het milieu

Voor het milieu is er beter nieuws want methaan heeft weinig invloed op de leefomgeving. "Voor het zeeleven heeft dit niet direct een grote impact", weet Boussemaere. "Natuurlijk, als een vis in zo'n luchtbel vol methaan terechtkomt, kan die sterven door het zuurstoftekort op die plek, maar voor de rest zijn de effecten voor het zeeleven relatief beperkt."

Ook voor de mens is het niet meteen gevaarlijk. "Methaan gaat verdunnen in de atmosfeer. Alleen als je echt boven de bron gaat hangen, kan het gevaarlijk zijn. Maar dat is bijna met elk gas zo", vertelt Christophe Walgraeve, expert in organische milieuanalyse aan de UGent.

De conclusie is voor Wim Thiery dan ook duidelijk: "Dit toont de algemene malaise met de infrastructuur van fossiele brandstoffen aan". "Er zijn zo veel lekken aan bronnen en bij transport. De infrastructuur zorgt zelf dus al voor heel wat uitstoot. Dat heb je niet als je met een decentraal energiesysteem werkt waarbij energie op verschillende plaatsen wordt opgewekt met zon, wind en water. Dit is opnieuw een bevestiging dat we een versnelling hoger moeten schakelen met het uitrollen van hernieuwbare energie."

Meest gelezen