AFP or Licenors

Vanwaar komt ons gas en kan het niet goedkoper?

Europa overlegt vandaag nog maar eens over (onder andere) de hoge energieprijzen en de mogelijkheid om een prijsplafond voor gas in te stellen. Wij zochten uit hoe het nu staat met onze gasbevoorrading en waarom dat gas zo duur blijft.

De landen van de Europese Unie produceren zelf nog wat gas (vooral dan Nederland, maar bijvoorbeeld ook Roemenië, Oostenrijk, Duitsland, Italië en Denemarken) maar het leeuwendeel van ons gas moeten we invoeren van buiten de Europese Unie. Rusland was daarbij lang onze belangrijkste gasleverancier, goed voor zowat 40% van onze gasaanvoer, maar intussen is dat geslonken tot 9%. Europa heeft andere leveranciers gezocht en voorlopig ook gevonden om dat Russische gas te vervangen, maar het probleem blijft wel dit: de Europese Unie probeert greep te krijgen op een heel belangrijke handelsstroom, maar moet dat kostbare goed, aardgas, wel invoeren van elders. 

Europa krijgt gas enerzijds via pijpleidingen binnen, en anderzijds via schepen. Wat de pijpleidingen betreft, zijn de belangrijkste leveranciers nu Noorwegen (en jawel, dat ligt buiten de Europese Unie), het Verenigd Koninkrijk (idem), Algerije, Rusland en Azerbeidzjan. Midden september zag het plaatje er ongeveer zo uit (het gaat om een "foto" van die dag, 19 september):

Wat niet per pijpleiding naar Europa komt, wordt per schip aangevoerd als LNG of vloeibaar gas. (LNG staat voor Liquified Natural Gas.) De belangrijkste leveranciers daar zijn Rusland, de Verenigde Staten, Qatar, Algerije en Nigeria. Vooral de Verenigde Staten hebben alle zeilen bijgezet en hun aanvoer van gas naar Europa fors verhoogd. En u leest het goed: ook Rusland stuurt nog altijd LNG-tankers naar Europa, onder meer ook naar de haven van Zeebrugge. 

Of gas per schip dan wel via een pijpleiding wordt aangevoerd, maakt een groot verschil. Een pijpleiding aanleggen kost geld en tijd. Je kunt die in geval van conflict niet plots “verplaatsen” naar een andere bestemming. Met andere woorden: Europa kan er wel van uit gaan dat het gas zal blijven ontvangen uit Noorwegen, het VK, Algerije, Rusland (nou ja) en Azerbeidzjan omdat die landen niet meteen een alternatief hebben. Met LNG is dat anders: met tankers kun je wel op elk moment beslissen om die niet langer naar land A te laten varen maar naar land B, als je een conflict hebt met A. Of als je vindt dat A niet genoeg betaalt. 

Veel meer LNG-schepen

Door de oorlog in Oekraïne is een belangrijk deel van ons pijplijngas dat uit Rusland kwam, weggevallen. Om dat op te vangen, sturen andere gasproducenten nu meer gas door het netwerk van pijpleidingen en vooral, ze sturen meer LNG-tankers naar Europa. Ook Zeebrugge kan daarvan meespreken: de terminal daar is dag en nacht bezet. Gas kan bij wijze van spreken van over de hele wereld naar Europa komen via een LNG-tanker. Of het kan hier wegblijven, als de prijs te laag zou zijn. Het is vooral dat laatste waar Europa bang voor is.

Copyright 2021 The Associated Press. All rights reserved.

De gasmarkt is een internationale markt. Er wordt gas verkocht op beurzen over de hele wereld. Ook Europa heeft verschillende beurzen. België heeft er trouwens ook één: die van Zeebrugge. Maar de toonaangevende beurs in Europa is die van Nederland, TTF (Title Transfer Facility). De Nederlanders zeggen graag dat “hun TTF” voor gas is wat de Brent (Noordzee-olie) is voor aardolie: dé referentie dus, die de prijs zet in Europa.

De Nederlanders zeggen graag dat TTF, de Nederlandse beurs, voor gas is wat de Brent is voor olie: dé referentie

Het is al vaak gezegd: de energiecrisis is een Europese crisis. Het zijn de prijzen bij ons die veel hoger liggen dan elders. Omdat wij het zijn die dat volume aan Russisch gas moeten compenseren, dat voor ons verhoudingsgewijs zo belangrijk was. Of nog: omdat vooral Europa vreest voor tekorten. Dat vertaalt zich in enorme prijsverschillen tussen de gasprijs op TTF en die op bijvoorbeeld de Amerikaanse of de Aziatische beurzen: 

Al het bovenstaande leert ons dit: we worden nu hoofdzakelijk bevoorraad door landen waarmee we niet in oorlog zijn en we betalen echt wel veel meer dan andere continenten. En ook: we worden op dit moment volop bevoorraad met LNG. Is het dan niet compleet irrationeel dat er zo'n vrees voor tekorten zit in de Europese markt, waardoor de prijs zo hoog blijft? 

Gasspecialist Tomas Marzec-Manser van ICIS, een bedrijf dat data aanlevert over energie, wijst erop dat de situatie niet zo simpel is. "De LNG-import naar Europa is inderdaad enorm gestegen, vooral vanuit de Verenigde Staten, maar globaal genomen is de LNG-markt onderbevoorraad. De vraag is veel groter dan wat er wordt geproduceerd. Daarom moeten de Europese inkopers zo veel meer bieden dan andere kopers, vooral dan in Azië: om er zeker van te zijn dat er LNG-schepen naar Europa blijven komen."

Het is inderdaad een grote vrees in kringen van de Europese Commissie: dat LNG-tankers Europa voorbij zullen varen en koers zullen zetten naar Azië, als wij onze prijzen verlagen. Het is dat spookbeeld dat het zo moeilijk maakt om in Europa te spreken over een prijsplafond op gas. (Naast de bedenking dat lagere prijzen niet langer zullen aanzetten tot energiebesparingen of energie-efficiëntie.) Al begint dit nu wel te veranderen: commissievoorzitter Ursula von der Leyen zet de deur intussen toch open voor zo'n regeling, als die tijdelijk is. 

Experts vinden een prijsplafond niet zo vanzelfsprekend.  Een waterdicht voorstel uitwerken zal niet simpel zijn. En analist Thijs Van de Graaf van de UGent merkt op: "Toen de gas- en olieprijzen in elkaar stuikten in 2020 door covid zijn de producerende landen toch ook niet komen bedelen voor een "prijsvloer". Zij hebben de bittere pil geslikt. Waarom zouden zij dan nu akkoord gaan met een "prijsplafond"?

Hallo Washington? Doha? Hallo Oslo??

Het valt af te wachten wat er uit de Europese besprekingen komt. Los van de discussie over een plafond kun je je ook deze vraag stellen: waarom kunnen wij geen lagere prijzen bedingen bij onze belangrijkste partnerlanden?  "Van je vrienden mag je toch wat meer verwachten", zei Ivo Van Isterdael, gasexpert bij de Creg, begin september in een artikel in Knack.  Hij legde uit: "Als we in oorlog zijn, dan zouden onze drie vrienden – de VS, Qatar en Noorwegen – moeten zeggen: wij leveren u gas tegen 50 euro per megawattuur. (In plaats van 180 nu, NVDR.) De marktprijs zou onmiddellijk in elkaar stuiken, je kunt Poetin op die manier economisch afmaken."

Zeker als het gaat over landen waar de overheid een grote rol speelt in de energiesector (Noorwegen, Qatar) en je dus rechtstreeks met politici te maken hebt in plaats van bedrijfsleiders, kun je je inderdaad afvragen waarom Europa niet harder op tafel klopt. Het antwoord: "Omdat de grote spelers liever cavalier seul spelen", zegt Thijs Van de Graaf: "De Duitse bondskanselier Olaf Scholtz is al naar Qatar gegaan, de Franse president Macron en de Italiaanse premier Draghi waren in Algerije enzovoort."

Europa verzuimt om zijn marktmacht te gebruiken. Dat is jammer want Europa is veruit de grootste gasimporteur ter wereld

Thijs Van de Graaf, energie-expert UGent

"Europa verzuimt om zijn marktmacht (zijn positie als belangrijke afnemer, nvdr) te gebruiken om op de prijzen te wegen. Dat is jammer want Europa is met ruim 340 miljard kubieke meter veruit de grootste gasimporteur ter wereld, vóór China (ruim 160 miljard m3) en Japan (ruim 100 miljard m3). We zouden die marktmacht kunnen uitspelen, maar enkel als we met één stem spreken." 

Het is afwachten wat die stem vandaag zal zeggen. Afgaande op onderstaande tweet gaat het misschien de goede richting uit. 

Meest gelezen