19 ton illegaal afval per dag: buurtbewoners, vuilniswerkers en lokale politici slaken noodkreet in "Pano" over zwerfvuil in Brussel

De gemeentediensten van Schaarbeek halen elke dag 19 ton afval op, voornamelijk illegaal zwerfvuil. In Brussel-Stad is dat elk jaar 2.500 ton, het gewicht van het Atomium. “Pano” onderzocht het probleem van afval in de hoofdstad en sprak met tientallen buurtbewoners. “Ik voel me er slecht bij. Deze mensen zijn zo egoïstisch”, zegt buurtbewoonster Houria. Bevoegd minister Alain Maron (Ecolo) wil boetes van sluikstorters sneller kunnen innen, zonder via het parket te gaan.

“Nee.” Dat is het nuchtere, eerlijke antwoord wanneer we aan vier schepenen van de grootste Brusselse gemeenten vragen of Brussel proper is. “Nee, sommige buurten zijn proper, maar Brussel in zijn geheel, is dat niet”, zegt Deborah Lorenzino, schepen van Openbare Netheid in Schaarbeek. Als zelfs de lokale politici zo eerlijk zijn over hun verantwoordelijkheid, hoe groot is het probleem dan? 

Een Atomium aan afval

Brussel is een regio met grote contrasten, ook als het op zwerfvuil aankomt. In de gemeente Schaarbeek waar Lorenzino werkt, haalt men elke dag 19 ton illegaal afval op. In Anderlecht is dat 18 ton per dag, en dat voor gemeenten van om en bij de 125.000 inwoners. In Brussel-Stad wordt dan weer elk jaar 2500 ton aan illegaal afval opgehaald, wat overeenkomt met het gewicht van het Atomium. In rijkere gemeenten als Ukkel met 85.000 inwoners gaat het om amper twee ton per dag, een wereld van verschil. 

De opgehaalde afvalberg is de afgelopen jaren bovendien stelselmatig gegroeid. De tonnen sluikstortafval die worden opgehaald door het gewest - dat komt nog eens bovenop de gemeentelijke cijfers hierboven - steeg met 30 procent tussen 2017 en 2021. In Schaarbeek nam het aantal interventies rond sluikstorten met 130 procent toe sinds 2009, al kan dat ook liggen aan een verhoogde waakzaamheid van de diensten.

Of Brussel daarmee hoog scoort in vergelijking met andere grootsteden is moeilijk te bepalen bij gebrek aan betrouwbare, vergelijkende cijfers. In Antwerpen gaat het even goed om 14.000 ton illegaal afval per jaar. Toch is de indruk die Brussel nalaat nefast, omdat de vervuiling zich soms concentreert in drukke buurten, zoals rond het station van Brussel-Zuid. Europees onderzoek naar de tevredenheid van burgers rond netheid uit 2015 wees uit dat Brussel in de lagere middenmoot bengelde. 

Vuilniswerkers

Al dat vuil komt uiteindelijk op de schouders terecht van de honderden vuilniswerkers die dagelijks de straten van het gewest opruimen. Afvalophalers, sluikstortploegen, straatvegers, teams voor sensibilisering en ploegen die boetes uitschrijven. Hun schouders kreunen - letterlijk - onder het werk. 

BEKIJK - We gingen mee met Gerard en Kader, een sluikstortploeg in Anderlecht. “We zouden de mensen eens in hun shit moeten laten zitten”:

Videospeler inladen...

“Het is een ramp”, zegt Yves Bertiaux onomwonden. Hij is directeur bij de Operationale Dienst van de gewestelijke maatschappij Net Brussel. “Er is een absoluut gebrek aan respect voor ons personeel.” Dat gebrek aan respect bevestigt Chadli, die al twintig jaar straatveger is in de stad. “Het is net een kindertuin. Sluikstorters willen nu eenmaal geen verantwoordelijkheid opnemen. Dat is al twintig jaar zo en dat gaat ook niet veranderen.”

“Egoïsme”

Gebrek aan burgerzin, respect en een stevige dosis egoïsme. Het is ook hoe buurtbewoners kijken naar de sluikstorters. “De mensen kuisen allemaal wel bij hun thuis, maar buiten kan het hen niets schelen”, zegt Houria. Een eigenaar uit Anderlecht herkent haar gevoel. “Ik ben gefrustreerd. Ik ben gedegouteerd. Dit hebben we nog nooit meegemaakt”, klaagt hij over de evolutie van de afgelopen jaren. “We voelen ons in de steek gelaten.” 

BEKIJK - Frédéric woont aan de Pottengoedstraat in Anderlecht, een notoire stortplek. Hij wordt er een beetje cynisch van:

Videospeler inladen...

Voor sommige stadsbewoners komt het vuil nog een stuk dichterbij. Zo spraken we met enkele daklozen aan een tunnel bij Brussel-Zuid, die vertellen dat het afval een gevoel van onveiligheid meebrengt. “Soms zijn mensen hier bang. Ze durven niet te passeren, maar wij zijn helemaal niet agressief”, zegt een dakloze die anoniem wil blijven. “Het frustreert mij ook. Soms begin ik dan maar zelf te vegen.” 

Minister Maron (Ecolo) wil boetes sneller kunnen innen 

“Neen, ik ben niet tevreden met hoe het is. Er zijn veel investeringen gedaan door de gemeentes en het gewest, maar het resultaat is niet bevredigend”, zegt Brussels minister van Leefmilieu Alain Maron (Ecolo) aan “Pano”.  Het Brusselse Gewest kwam de afgelopen maanden daarom met een nieuw plan “Clean Brussels” dat 65 actiepunten bevat. 

Zo wil het gewest meer camera’s op straat, minder ophalingen van restafval zodat er (hopelijk) beter wordt gesorteerd, meer samenwerking tussen de gemeentelijke en gewestelijke diensten en een verdubbeling van het aantal containerparken van 5 naar 10. 

Een opvallende maatregel is de onmiddellijke inning van boetes. Vanaf mei 2023 wil Maron dat afvaldiensten zelf boetes kunnen innen. "Op dit moment moeten alle boetes via het parket gaan. We verliezen daar dus heel wat tijd om sluikstorters te bestraffen. Daarom moeten we boetes sneller kunnen innen, meer direct", zegt de minister.

Alain Maron, Brussels minister van Leefmilieu voor Ecolo

Meest gelezen