Jan Steyaert (foto: Ine Dehandschutter)

Belgische bioloog Jan Steyaert wint prestigieuze wetenschapsprijs in de VS voor onderzoek naar antistoffen van kamelen

Moleculair bioloog Jan Steyaert heeft een prestigieuze wetenschapsprijs gekregen in de Amerikaanse stad Boston. De prijs staat hoog aangeschreven binnen de biomedische wereld en heeft ook enkele Nobelprijswinnaars onder de laureaten. Steyaert is de eerste Belg ooit die de prijs wint, en krijgt die voor zijn onderzoek naar de unieke antistoffen van kamelen.

De "Jacob and Louise Gabbay Award" doet wellicht niet meteen een belletje rinkelen. Het is de prijs die de Amerikaanse Brandeis universiteit in Boston elk jaar uitreikt aan wetenschappers die baanbrekend onderzoek hebben gedaan in de biomedische wetenschappen. Enkele van de vorige winnaars sleepten nadien ook een Nobelprijs in de wacht voor hun onderzoek. 

Voor het eerst wint nu een Belg de prijs. Jan Steyaert is professor aan de Vrije Universiteit Brussel en directeur van het VIB-VUB Centrum voor Structurele Biologie. Hij wint de award voor zijn onderzoek naar de antistoffen van kameelachtigen. 

Antistoffen, of antilichamen, zijn eiwitten die door het afweersysteem worden aangemaakt om virussen, bacteriën en andere indringers aan te vallen. In 1989 ontdekte de intussen overleden VUB-professor Raymond Hamers bij toeval een nieuw, veel kleiner en eenvoudiger type antistoffen in het bloed van een dromedaris.

Die nieuwe antilichamen werden in het labo verder vereenvoudigd tot zogenoemde nanobodies. Die nanobodies hebben een unieke structuur, zijn klein en uitzonderlijk stabiel. Daardoor kunnen ze veel makkelijker hun doel bereiken, zijn ze krachtiger en kunnen resultaten worden behaald die met klassieke antilichamen onmogelijk zijn. 

Nanobodies worden nu wereldwijd gebruikt in de geneeskunde en vervangen beetje bij beetje de klassieke antistoffen

Jan Steyaert, moleculair bioloog

Van onderzoek naar nuttige technologie

Maar het is Jan Steyaert die de technologie verbeterde en nuttige toepassingen vond. "Je ziet vaak dat er dingen worden ontdekt die veel potentieel hebben naar toepassingen toe, maar uiteindelijk in een schuif belanden", zegt Jan Steyaert. "Ik ben één van die mensen die de omslag heeft kunnen maken naar iets wat nu wereldwijd gebruikt wordt, zowel in de geneeskunde als landbouw."

Nanobodies worden bijvoorbeeld nu al gebruikt in een geneesmiddel tegen een zeldzame bloedstollingsstoornis. Het geneesmiddel wordt ontwikkeld door Ablynx, een Gents biotechbedrijf dat Steyaert mee heeft opgestart. In 2018 werd Ablynx voor 4 miljard euro overgenomen door de Franse farmareus Sanofi. "Klassieke antistoffen worden wereldwijd stilaan vervangen door nanobodies", zegt Steyaert.

Ook in de landbouw worden al nanobodies ingezet om planten te beschermen tegen ziekten, als alternatief voor pesticiden. "Men had nooit kunnen denken dat men antilichamen zou kunnen gebruiken in de landbouw. Maar met nanobodies, die zo goedkoop zijn en in grote hoeveelheden aan te maken, wordt het mogelijk om biologische bestrijdingsmiddelen te gaan maken die heel doelgericht zijn en afbreekbaar."

Voorbode van een Nobelprijs?

Winnaars van de Gabbay Award krijgen een medaille en een geldprijs van 25.000 euro. De award kan ook een voorbode zijn van een Nobelprijs.

In 2014 wonnen Jennifer Doudna en Emmanuelle Charpentier de Gabbay Award voor hun onderzoek naar CRISPR, een nieuwe methode om eenvoudig en doelgericht te knippen en plakken in genetisch materiaal. In 2020 wonnen Doudna en Charpentier samen de Nobelprijs voor Chemie. Mag Jan Steyaert op hetzelfde hopen?

Ik denk dat ik heb bewezen dat je met fundamenteel onderzoek ook welvaart kan creëren

Jan Steyaert, moleculair bioloog

"Mijn ambities reiken niet zo ver", zegt Steyaert. "Nobelprijzen winnen, betekent lobbyen, een machine in gang zetten... Ik ben al heel blij en fier met wat ik nu bereikt heb."

"Er wordt altijd gezegd dat fundamenteel onderzoek weinig zin heeft. Ik denk dat ik het voorbeeld ben van iemand die aantoont dat je met degelijk fundamenteel onderzoek ook welvaart kan creëren. En dat je wetenschappelijk onderzoek kan vertalen in technologie die ook mensen tewerkstelt. Daar ben ik oprecht fier op."

Meest gelezen