De vijf woorden staan op een vlak stuk brons in de vorm van een hand, waarschijnlijk een amulet.
Juantxo Egana/Sociedad de Ciencias Aranzadi via AP

Woorden op 2.000 jaar oude hand van brons kunnen de geschiedenis van de Baskische taal herschrijven

Onderzoekers in het noorden van Spanje hebben een inscriptie ontdekt waarvan ze denken dat het de oudste geschreven getuige is van een voorloper van de moderne Baskische taal. De vijf woorden staan op een 2.000 jaar oude bronzen hand en ze kunnen helpen de geschiedenis te herschrijven van het Baskisch, een van de meest raadselachtige talen van Europa. 

De Sociedad de Ciencias Aranzadi, een Baskisch onderzoeksinstituut, zei dat de inscriptie gevonden is op een plat stuk brons in de vorm van een hand dat archeologen in juni 2021 gevonden hebben. De inscriptie is geschreven in een Iberisch schrift en ze werd pas begin dit jaar opgemerkt bij het reinigen van de hand. 

Onderzoekers denken dat het oudste bekende voorbeeld is van een geschreven Vasconische taal, een voorloper van het Baskisch dat nog steeds gesproken wordt in delen van het noorden van Spanje en het zuidwesten van Frankrijk. De bronzen hand is zo'n 2000 jaar oud, zodat het oudste bewijs voor een Vasconische inscriptie nu teruggaat tot de eerste eeuw v.C. Op namen na, is de inscriptie daarmee duizend jaar ouder dan de oudste geschreven Baskische woorden die tot nu toe bekend waren.  

De ontdekking kan maken dat taalkundigen hun wijdverspreide idee opnieuw gaan bekijken dat de Vasconen hun taal pas begonnen op te schrijven nadat de Romeinse invallers het Latijnse schrift hadden geïntroduceerd. De Vasconen waren een stam uit de IJzertijd die leefde in en rond wat nu de Spaanse regio Navarra is. Aangenomen wordt dat ze het Latijnse schrift enkele eeuwen na de komst van de Romeinen overgenomen hebben. 

"Dit stuk verandert totaal wat we tot nu toe dachten over de Vasconen en hun schrift", zei Joaquín Gorrochategui, professor Indo-Europese linguïstiek aan de Universiteit van Baskenland (Euskal Herriko Unibertsitatea). "We waren ervan overtuigd dat de Vasconen in de oudheid niet konden lezen of schrijven en alleen schrift gebruikten om munten te slaan." 

De 'hand van Irulegi' met de inscriptie.
Sociedad de Ciencias Aranzadi via AP

'Fortuinlijk'

Archeologen hebben het stuk de 'hand van Irulegi' genoemd, naar de site waar ze gevonden is aan de voet van een middeleeuws kasteel. Ze denken dat de hand gemaakt is om aan een deur te hangen, waarschijnlijk als een amulet dat bescherming moet bieden. 

Tot nu toe zijn taalkundigen erin geslaagd slechts een van de vijf woorden in de inscriptie te vertalen: 'sorioneku', wat overeenstemt met het Baskische woord 'zorioneku' dat 'fortuinlijk, gelukkig' betekent. 

Het Baskisch overleeft al eeuwenlang, ondanks het feit dat het terrein verliest aan het Spaans en het Frans. Geschat wordt dat honderdduizenden mensen de taal, die ook bekend staat als Euskara, spreken, vooral in Spaans Baskenland en Navarra en in een klein gebied in Frankrijk aan de overkant van de Pyreneeën. 

Taalkundigen beschouwen het Baskisch als een 'isolaat' of een geïsoleerde taal, wat betekent dat ze geen bekende oorsprong heeft in andere taalgroepen. 

Een transcriptie van de inscriptie in Latijns schrift. De op een hoofdletter T lijkende Iberische letter op de tweede plaats in het derde woord. is enkel bekend uit Vasconische gebieden, van twee munten. Het is niet bekend welke klank ze vertegenwoordigt en dus is ze niet getranscribeerd maar behouden als een hoofdletter T.
Nafarroako Gobernua | Gobierno de Navarra/Wikimedia Commons/CC BY-SA 3.0

Meest gelezen