In Jacobabad (Pakistan) raakte de rijstoogst zwaar beschadigd na hevige regens in augustus. In mei was er een record-hittegolf in de streek.
AFP or licensors

Politieke stratego op de klimaattop: zorgt compromisvoorstel van EU voor doorbraak of wordt het een mislukking?

Op de klimaatconferentie in Sharm-el-Sheikh heeft de Europese Unie voorgesteld om een klimaatrampenfonds op te richten voor de meest kwetsbare landen. De EU hoopt met dit compromisvoorstel de moeilijke kwestie van "loss & damage"  te ontmijnen. Onder dat principe zouden armere landen via een apart fonds vergoed worden voor de materiële schade en het verlies aan bijvoorbeeld oogsten die ze lijden door de klimaatverandering of bij klimaatrampen. Het Europese voorstel zou te nemen of te laten zijn, een mislukking dreigt dus nog steeds. De COP27 is al zeker tot zaterdag verlengd.

De onderhandelingen in Egypte verlopen erg moeilijk. De gesprekken over hoe we met z'n allen minder kunnen gaan uitstoten om de klimaatopwarming te temperen zijn voorlopig geen succes, en dat is nog zacht uitgedrukt. Maar ook de gesprekken over het financiële luik, waarbij rijke landen armere vergoeden voor de klimaatverandering, gaan amper vooruit.  

De kwestie "loss & damage" is een symbooldossier geworden voor het slagen of niet slagen van deze conferentie. Er is al heel wat politieke stratego over gespeeld met voorstellen en tegenvoorstellen. De EU heeft nu een compromis voorgesteld. Europa wil nu toch gaan voor aan nieuw, apart klimaatrampenfonds, maar stelt enkele voorwaarden:  

  • enkel voor de meest kwetsbare landen (en dus niet voor groeilanden als bijvoorbeeld China)
  • er moet een "brede basis" van betalers zijn (lees: groeilanden als pakweg China moeten er ook aan bijdragen)
  • andere landen moeten bereid zijn hun klimaatinspanningen op te schroeven (de EU verwijst naar een mogelijke passage over het afbouwen van álle fossiele brandstoffen in de slottekst, red.)

Iedereen die in staat is om bij te dragen, moet het fonds mee financieren

Frans Timmermans, Europees Commissaris bevoegd voor Klimaat

De EU stapt daarmee af van een eerdere suggestie (van onder meer groeilanden als India en China) dat het fonds enkel betaald zou worden door de rijke westerse landen die historisch gezien het meeste broeikasgassen hebben uitgestoten. 

"We hebben de afgelopen dagen gezien dat de posities zeer ver uiteenlagen", zegt Frans Timmermans, de EU-commissaris bevoegd voor klimaat. "We hebben met heel veel landen gesproken. Daaruit blijkt vooral dat de landen die het meest kwetsbaar zijn zeer veel belang hechten aan zo'n fonds. Maar er moet een brede basis van financiering zijn, zodat iedereen kan bijdragen die in staat is om bij te dragen." 

De EU koppelt het voorstel dus ook aan dat andere hete hangijzer, het verminderen van de uitstoot van broeikasgassen. Ook daar liepen de gesprekken tot nu toe voor geen meter. 

Voor Timmermans is het logisch dat beide worden gekoppeld: "Je kan uiteindelijk nog zo veel doen om kwetsbare landen te helpen, als je niet je uitstoot vermindert en de temperatuur stijgt te veel, dan is geen geld op aarde voldoende om de ellende af te wenden." 

Als de uitstoot niet vermindert, dan is geen geld op aarde voldoende om de ellende af te wenden

Frans Timmermans, Europees Commissaris bevoegd voor Klimaat

"Positief nieuws, maar er blijft een kloof"

Eerder hadden de EU en de VS zich verzet tegen een nieuw "loss & damage"-fonds, omdat ze vrezen dat het de deur zou openzetten naar wettelijke schadeclaims door landen die getroffen worden door een klimaatramp. Shauna Aminath, klimaatminister van de Malediven, was alvast blij met het voorstel van de EU. De eilandengroep Malediven is een van de laagst gelegen staten ter wereld en dreigt bij een verdere stijging van de zeespiegel helemaal te verdwijnen. 

De G77-club en China, die 134 ontwikkelingslanden omvat en de Alliantie van Kleine Eilandstaten, bekijken het nieuwe Europese voorstel. "Positief nieuws, maar er blijft een kloof", klonk het bij Pakistan, dat dit jaar nog zwaar werd getroffen door nooit geziene overstromingen, met naar schatting 1.700 dodelijke slachtoffers. "Er zijn nog veel verschillende meningen. Maar voor ons hangt het succes van COP27 af van wat we uit de brand kunnen slepen voor "loss & damage"." 

China en de VS moeten nog officieel reageren op het voorstel. De VS is altijd heel terughoudend geweest over een nieuw fonds. China en G77 werken alvast aan enkele aanpassingen.

BEKIJK - VRT-reporter Ann De Bie in Sharm-el-Sheikh: "China beschouwt zichzelf eerder als een klimaatslachtoffer, en zou liever geld ontvangen dan te moeten geven."

Videospeler inladen...

België steunt het voorstel niet, maar gaat het niet blokkeren

België steunt het Europese voorstel niet en zet liever in op andere, bestaande instrumenten en mechanismen. België beschouwt de creatie van een nieuw fonds niet als een oplossing omdat het de zaken nog complexer zou kunnen maken. België gaat het Europese voorstel wel niet blokkeren als het zou worden aanvaard. 

Ook Vlaams minister van Omgeving Zuhal Demir (N-VA) zit op die lijn. Ze zei over het voorstel: "Ik betreur dat Timmermans zomaar meegaat in allerlei nieuwe financieringsmechanismen, louter om zijn eigen blazoen wat green te washen. De Europese landen, en zeker ons land, doen al enorm veel aan internationale klimaatfinanciering. Laten we die bovenal zinvol inzetten vooraleer we allerlei nieuwe financieringsmechanismes in het leven roepen."  

Meest gelezen