COP27-voorzitter Sameh Shoukry krijgt applaus bij de aankondiging van het slotakkoord.
Copyright 2022 The Associated Press. All rights reserved

Dan toch een akkoord op de klimaatconferentie: wel een schadefonds, maar geen uitstap uit fossiele brandstoffen

Met anderhalve dag vertraging is dan toch een akkoord bereikt op de klimaatconferentie in Sharm-el-Sheikh, in Egypte. Het belangrijkste punt is de oprichting van een wereldwijd schadefonds om de gevolgen van de klimaatverandering voor kwetsbare landen te vergoeden. Over andere speerpunten, zoals een uitstap uit alle fossiele brandstoffen, is er echter geen vooruitgang. "De komende jaren zal er heel veel moeten gebeuren om dit recht te trekken", zegt collega Stijn Vercruysse in Egypte.

Iets over 5 uur vannacht maakte de Egyptische voorzitter van de klimaatconferentie bekend dat de deelnemers het eens waren geraakt over een slotverklaring. Over die tekst is vannacht nog lang onderhandeld. "De wereld kijkt toe, ik roep ons allen op om de verwachtingen van iedereen na te leven", zei Sameh Choukry. Zijn toespraak werd op een mager applaus onthaald, veel delegaties hebben er slopende dagen op zitten. Of zoals collega Stijn Vercruysse het verwoordt: "Overal waar ik rondliep, zag ik mensen slapen, zelfs in de zaal."

Veel details zijn nog niet bekend. Wel is duidelijk dat er een wereldwijd schadefonds komt voor landen die gevoelig zijn voor de gevolgen van de klimaatverandering. Eerder al had voorzitter Choukry bekendgemaakt dat er "geschiedenis geschreven is" met het akkoord over wat "loss and damage" genoemd wordt. Arme en kwetsbare landen zijn al tientallen jaren vragende partij, zij voelen als eerste de gevolgen van de klimaatverandering. Maar onder meer de Verenigde Staten en de Europese Unie hielden de oprichting van zo'n fonds lang tegen.

Ook in Egypte was "loss and damage" een heet hangijzer, maar voor het eerst kwamen de standpunten dichter bij elkaar. Grote twistappel bleef de vraag wie voor het fonds moet betalen en wie van het fonds mag ontvangen. Voor de Europese Unie was het belangrijk dat niet alle landen in aanmerking komen voor geld uit het schadefonds. Daarvoor werd gekeken naar China. Dat geldt nog als een groeiland, terwijl het dat al lang niet meer is.

Dit is een historische ommezwaai, het gaat om meer dan een pot geld.

Stijn Vercruysse in Sharm-el-Sheik

Wat er exact afgesproken is over "loss and damage" is nog niet duidelijk. "Maar dit is wel een historische ommezwaai", zegt Stijn Vercruysse. "Pakistan bijvoorbeeld leed afgelopen zomer onder enorme overstromingen waar ze nu nog altijd last van hebben. De schade wordt geraamd op 30 miljard euro. Dat kan Pakistan nooit uit eigen zak betalen. In de toekomst zou Pakistan geld uit dat fonds kunnen krijgen."

Maar het gaat niet alleen om een pot geld, zegt Vercruysse. "Het gaat ook om afleiden van privégeldstromen, de hervorming van multinationale banken zoals de Wereldbank, het voorzien in goedkope leningen. Alles moet nog wel worden uitgeklaard. Wie steekt er geld in de pot, wie krijgt geld, hoeveel geld moet ernaartoe en vanaf wanneer treedt het in werking?" Dat zou in het komende jaar besproken worden.

BEKIJK - "Deze tekst is geen vodje papier", COP-voorzitter Sameh Shoukry:

Videospeler inladen...

Broeikasgassen: geen concrete vooruitgang

De andere onderdelen van het akkoord zijn veel kariger. In de slottekst roepen de deelnemers op tot een "snelle" vermindering van de uitstoot van broeikasgassen en bevestigen ze opnieuw de doelstelling om de opwarming van de aarde te beperken tot 1,5 graden Celsius. "Het is voor een groot deel een kopie van het akkoord op de klimaatconferentie van Glasgow een jaar geleden", zegt Vercruysse.

Van een concrete vooruitgang inzake de uitstoot van broeikasgassen is geen sprake. De Europese Unie had samen met landen zoals India gepleit voor de geleidelijke uitstap uit alle fossiele brandstoffen. "80 van de bijna 200 landen hadden daarom gevraagd, maar dat is dus tegengehouden", zegt Vercruysse. "Er is ook niet afgesproken om tot een piek te gaan in 2025, waarna de uitstoot moet dalen. Daarvan wordt gezegd dat het nodig is om de opwarming te beperken tot 1,5 graad. Regeringen wordt ook niet aangemaand om met sterkere klimaatplannen te komen. Allemaal gevraagd, allemaal niet gerealiseerd."

"Energie met een lage uitstoot"

In het slotakkoord zou sprake zijn van "low emissions energy", energie met een lage uitstoot, naast hernieuwbare energie als de energiebronnen van de toekomst. "Low emissions energy" is een categorie die tot nu nog nergens in een klimaatakkoord opgedoken was. Het zou kunnen verwijzen naar gas, wat dikwijls "schoner" is dan olie en steenkool, maar niet hernieuwbaar, zoals wind- en zonne-energie.

"Low emissions energy" zou gebruikt kunnen worden om de ontwikkeling van fossiele brandstoffen te blijven rechtvaardigen. Iets waar het IPCC, het klimaatpanel van de Verenigde Naties, en het Internationaal Energieagentschap sterk tegen zijn.

Veel onderhandelaars en delegatieleden hebben de voorbije 48 uur amper geslapen, de vermoeidheid weegt zwaar door.
picture alliance / photothek

Is 1,5 graad nog haalbaar?

Het leidt tot de vraag hoe realistisch de doelstelling van 1,5 graad nog is. Stijn Vercruysse sprak met de Belgische klimaatwetenschapper Jean-Pascal van Ypersele. "Hij zegt dat wat nu op tafel ligt, te weinig is. Gelukkig is er nog de wil van landen, bedrijven en personen die de realiteit er beter kunnen laten uitzien dan op papier. Het is pover, maar Van Ypersele wil de 1,5 graad nog niet loslaten."

"Het schadefonds is een grote doorbraak", zegt Vercruysse. "Het is een erkenning van het feit dat landen in het zuiden veel meer te lijden hebben onder de klimaatverandering dan de landen in het noorden, die de eigenlijke veroorzakers zijn door hun hoge uitstoot. Anderzijds is de ambitie over de uitstoot van broeikasgassen een mager beestje, waardoor dit wel de klimaattop van de stilstand kan zijn. De volgende jaren zal er veel moeten gebeuren om dat recht te trekken."

Meest gelezen