FOTO: Bouwwerf van het Al Wakrah-stadion (2018)
AFP or licensors

Arbeiders op WK-werven van Besix getuigden over misbruik in rapport, hoofdsponsor Rode Duivels reageert

In het jongste rapport van mensenrechtenorganisatie Equidem staan verschillende getuigenissen van arbeidsmigranten die actief waren op de twee WK-stadionwerven van de Belgische bouwonderneming Besix. Daaruit blijkt dat er op de werven wantoestanden heersten. Ondanks de inspanningen die Besix naar eigen zeggen heeft ondernomen om wantoestanden bij zijn partners en onderaannemingen te voorkomen.

Bedreigingen, stress, een cultuur van angst, illegale rekrutering, vergelding bij het rapporteren van schendingen van mensenrechten: het zijn enkele van de tientallen misbruiken die de mensenrechtenorganisatie Equidem opsomt in een omvangrijk onderzoeksrapport naar de arbeidsomstandigheden op de werven van het WK Voetbal in Qatar.

Het rapport is op 10 november jongstleden naar buiten gebracht, exact tien dagen voor de start van het WK. De opgesomde misbruiken doen zich voor op de werven van 7 van de 8 stadions die voor het WK in Qatar gebouwd of verbouwd zijn. Daarbij ook de twee stadions waar de Belgische bouwonderneming Besix, sponsor van de Rode Duivels, hoofdaannemer van is: het Khalifa International stadion in Doha en het Al Janoubstadion in Al Wakrah.

Tussen september 2020 en oktober 2022 heeft Equidem 982 arbeiders ondervraagd die op de 8 stadions hebben gewerkt. Bij 60 van hen neemt het diepte-interviews af. Eén van die 60 arbeiders wordt expliciet aan Six Construct gelinkt, de entiteit van Besix waaronder het zijn activiteiten in het Midden-Oosten heeft ondergebracht. Verschillende anderen werken voor de partner van Besix, het Qatarese Midmac, of voor de onderaannemers die op de twee stadions actief zijn.

Niet-nagekomen vakantie-afspraken

De arbeider van Six Construct klaagt over niet-nagekomen vakantie-afspraken: “Volgens ons contract zouden we elke twee jaar 45 betaalde vakantiedagen moeten hebben. Wie niet op vakantie gaat, moet de extra 45 dagen en de kosten van de vliegtickets uitbetaald krijgen. Dit staat in ons contract, maar het gebeurt niet. We hebben dat bij de hr-afdeling ter sprake gebracht, maar zonder gevolg. Als iemand klaagt, geeft het bedrijf geen antwoord, maar probeert het de zaak af te dekken.”

Ook andere arbeiders op de twee stadions klagen over incorrecte uitbetalingen en geschonden sociale rechten:  “Soms dreigen de toezichter en de voorman ermee ons dagloon te verminderen of zelfs niet te betalen, als we om het even welke taak verknoeien”, klinkt het. Of: “Ik ben bedreigd dat ik mijn job zou verliezen omdat ik ziekteverlof had genomen.”

Geen aanspreekpunt voor de arbeiders

De arbeiders van een aantal onderaannemers en mede-hoofdaannemer Midmac kunnen volgens de getuigenissen nergens heen met hun klachten: “We zijn dikwijls geconfronteerd met schendingen van onze rechten, maar er zijn geen procedures om dat te rapporteren. Wie het toch rapporteert, zal ontslagen worden door het bedrijf.” En: “Als we naar de werkgever trekken met om het even welke klacht, helpen ze ons nooit. Uiteindelijk ontslaan ze ons en sturen ze ons terug naar huis.”

Er zijn ook meerdere opmerkingen over de harde arbeidsomstandigheden en de lange werkdagen: “Deze job heeft veel negatieve invloeden op onze gezondheid. We werken zowel binnen als buiten en in de zomer worden we zwart van de brandende zon.” 

Of nog: “Ik werkte 14 uur per dag, van zes uur ’s ochtends tot 8 uur ’s avonds. Ik kreeg geen enkele extra betaling voor overuren. Er was 1,8 procent extra beloofd, maar dat heb ik nooit ontvangen. Ik werkte zeven dag per week. Telkens wanneer ze me opriepen, moest ik gaan.”

Bekijk hier een filmpje over de bouw van een van de WK-stadions waar Besix hoofdaannemer was:

Onvoldoende maatregelen tegen COVID-19

Op zowat alle stadions blijken de maatregelen tegen Covid onvoldoende. Ook op de twee stadions waar Besix aan de slag was, zo blijkt uit de getuigenissen: “Covid-19 was heel riskant. Ons bedrijf ging door met werken op de werf en we moesten elke dag naar het werk. Ze dwongen ons te gaan. We waren zeer angstig. We trokken naar onze werkplaats in een volle bus, zonder afstandsmaatregelen. Er waren ook geen afstandsmaatregelen op de werkplaats. Ik ken meer dan twintig arbeiders die besmet raakten met COVID-19.”

Er zijn ook positieve reacties, onder meer over de gevolgen van de inspecties, maar het zijn er weinig. “Er zijn overheidsinspecties. Ze bezoeken onze werksite elke twee maanden. Zaken zoals gezondheid en welbevinden gaan er dan op vooruit. Overdekte rustplaatsen, koelruimten, watervoorzieningen en de properheid van onze mess zijn verbeterd.”

Besix wil "het welzijn bevorderen"

Besix reageert een paar dagen voor het verschijnen van het rapport van Equidem met een uitgebreid antwoord. Het bedrijf wijst op de talloze maatregelen die het heeft ondernomen om de uitwassen van het arbeidssysteem in De Golf aan te pakken. Het herinnert ook aan de continue dialoog met ngo's, zoals onder meer Amnesty International, het raamakkoord met de vakbonden en de akkoorden met de Internationale Arbeidsorganisatie.

De Besix Group heeft in december 2017  een internationale raamovereenkomst ondertekend met Building and Wood Workers' International (BWI). Dat is een internationale federatie van 351 vakbonden uit 127 landen. "De overeenkomst wil het welzijn bevorderen van de personen die werken voor Besix Group, zijn dochterondernemingen en partners, waar ze zich ook bevinden in de wereld", meldt het bedrijf.

Ketting van onderaannemers

Besix wijst er ook op dat het van zijn onderaannemers eist om de lokale wetgeving te respecteren en de internationale arbeidsstandaarden te eerbiedigen.

Mogelijk is de ketting van onderaannemingen het grootste probleem voor Besix.  Het blijkt in de praktijk niet eenvoudig te zijn om de hoge standaarden door elke onderaannemer te doen respecteren. 

Dat is ook de conclusie van Fair Finance International (FFI), een netwerk van 130 organisaties, met onder meer Oxfam. FFI geeft advies over duurzame investeringen aan financiële groepen (banken, pensioenfondsen, etc…). Het publiceerde twee weken geleden een nieuw rapport waarin het de bedrijven die actief zijn in Qatar onder de loep neemt.

Het rapport somt 16 bedrijven op die “kwetsbaar zijn voor het misbruik van mensenrechten”. Daarbij ook 8 bedrijven uit de bouwsector. Eén van die acht is Besix/Six Construct “wiens gebruik van onderaannemingen hun aanvoerlijnen complex en ondoorzichtbaar maakt, en daardoor kwetsbaar voor schendingen van de rechten van migrantenarbeiders”. 

“Van geen van de geselecteerde bedrijven kan gerapporteerd worden dat ze de mensrechten respecteren in lijn met de Guiding Principles on Business and Human Rights”, aldus FFI.

Reactie van Besix

VRT NWS vroeg Besix om een reactie op de conclusies van FFI. Dit is het antwoord: “Wij betreuren ten zeerste dat Six Construct niet werd gecontacteerd door de FFI tijdens hun onderzoek voor dit rapport. Het rapport kaart zaken aan zonder de nodige context of zelfstandig onderzoek. Hun bronnen zijn nieuwsartikelen uit The Guardian, het Equidem Rapport dat gepubliceerd werd in 2022, het Amnesty International Rapport uit 2016 en rapporten van Human Rights Watch.”

Geert Aelbrecht, personeelsdirecteur bij Besix, reageerde ook in het VRT NWS-programma “De afspraak”. Over de drie doden zegt Aelbrecht dat Besix er vanzelfsprekend van op de hoogte was “en elk geval is een geval te veel”. Hij voegt eraan toe dat het bedrijf bij elk ongeval een analyse maakt en daarover transparant communiceert. 

Aelbrecht zegt dat de drie dodelijke ongevallen zijn onderzocht, zoals dat in Europa zou gebeuren, en is Besix in geen van de drie gevallen in beschuldiging gesteld:

Videospeler inladen...

Meest gelezen