infrontphoto

Waarom België de begrotingsbelhamel van Europa is: "De budgettaire nonchalance is hier veel te groot"

De Europese Commissie is kritisch over de Belgische begroting, die opnieuw diep in het rood gaat. Dat had Wim Moesen, emeritus hoogleraar publieke financiën, vanochtend al voorspeld. "Het gemiddelde tekort van 'Club Med'-landen als Griekenland en Italië bedraagt maar de helft van het onze." Toch denkt hij dat de Belgische aanpak al langer dan vandaag rammelt. 

Een hele week heisa over de begroting: wat voorafging

  • De ophef begon bij een meningsverschil tussen de toenmalige staatssecretaris Eva De Bleeker (Open VLD) en haar partijgenoot premier De Croo. In de begrotingstabellen die De Bleeker aan de Kamer bezorgde, was namelijk sprake van een begrotingstekort van ruim 35 miljard euro, terwijl premier De Croo eerst had aangekondigd (en aan Europa had gemeld) dat het gat in de begroting 33,5 miljard euro zou bedragen.
  • De Bleeker had de kosten van de energiesteun van de federale regering meegerekend (de verlengde verlaging van de btw op energie) terwijl die volgens de premier budgettair gecompenseerd zouden worden door een hervorming van de accijnzen. De Bleeker moest de cijfers aanpassen. 
  • Maar ook in de aangepaste begroting stond een hele rist bizarre rekenfouten en gammele grafieken. Dat was de spreekwoordelijke druppel en betekende het ontslag van de staatssecretaris. 
  • De Bleeker werd vorige vrijdag vervangen door Alexia Bertrand, die overkomt van MR. Zij moet, na een weekendje studeren, onmiddellijk op de afspraak zijn: later op de dag wordt de analyse gepubliceerd van de Europese Commissie over de ontwerpbegrotingen van de lidstaten, ook die van ons land dus. Morgen verschijnt ze voor het eerst voor de kamercommissie Financiën en Begroting.

De Europese Commissie heeft enkele kritische bemerkingen gepubliceerd bij de federale begroting.  Een donkerrode begroting is dat, met een tekort van 33,5 miljard euro. Of is het 1,5 miljard euro meer? Daarover was er, zoals je hierboven al las, al het nodige gekissebis. 

Maar waarom lag die extra 1,5 miljard euro zo gevoelig voor de premier? "Het tekort van een land wordt altijd uitgedrukt in verhouding tot het bruto binnenlands product, het geheel van goederen en diensten dat in ons land wordt geproduceerd", legt Wim Moesen uit, emeritus hoogleraar publieke financiën, in "De ochtend" op Radio 1. "Het tekort van ons land was in principe 5,8 procent van het bbp. Dat is vrij hoog: Europa begint ongeduldig te worden als je boven de 3 procent zit."

De premier voelde de hete adem van zowat heel Europa in zijn nek. Het tekort is bijna het dubbele van die 'normale' 3 procent

Wim Moesen, emeritus hoogleraar publieke financiën

We zaten daarmee bij de landen met het hoogste tekort van Europa, want enkel Slovakije had ook een tekort van 5,8 procent. "Maar door die extra 1,5 miljard euro zou dat tekort plots opgetrokken worden naar 6,2 procent van het bbp. Dan sta je plots alleen. In een internationaal gezelschap qua budgettaire prestatie helemaal onderaan staan, daar word je niet vrolijk van. De premier voelde dus de hete adem van zowat heel Europa in zijn nek. Het tekort is bijna het dubbele van die 'normale' 3 procent."

"Club Med" doet zelfs beter

"Wij hebben nogal de gewoonte om nogal neer te kijken op de zogenaamde 'Club Med-landen': Portugal, Spanje, Italië en Griekenland. Maar ik ben eens in de statistieken gaan kijken: het gemiddelde tekort van die landen is 2,7 procent van het bbp. Dat is de helft van bij ons en dat maakt een enorm verschil."

Vanwaar dat slechte resultaat komt? Het zijn sowieso bijzondere tijden: de opeenvolgende crisissen - corona, energie, de oorlog in Oekraïne - hebben onze begroting geen goed gedaan. "We steunen de leefkosten van de gezinnen en de werkingskosten van de bedrijven. Maar onze maatregelen zijn véél te algemeen en te weinig doelgericht. Dat zullen we straks waarschijnlijk te horen krijgen van Europa."

Beluister hier het hele gesprek met Wim Moesen in "De ochtend" op Radio 1:

Nochtans hebben ook die 'Club Med-landen' de problemen waar wij mee kampen, maar slagen zij er wel in om hun tekort onder de 3 procent te houden. "Wij maken hier een beetje te enthousiast gebruik van de 'algemene ontsnappingsclausule'", merkt Moesen op. "Europa heeft namelijk, door die moeilijk omstandigheden, gezegd dat ze voor 4 jaar op rij de strenge begrotingsregels niet zullen toepassen. Je moet met andere woorden geen formeel examen afleggen bij Europa over de begroting. Die clausule wordt, belhamels als we zijn, een beetje te enthousiast benut."

Anderhalf A4'tje

Moesen wijst erop dat dat niet per se een recent fenomeen is. "Over het algemeen hebben wij hier een heel grote budgettaire nonchalance. De beleidsmakers hier beschouwen een begrotingsconclaaf als een zeer vervelende opdracht, die ze zo lang mogelijk uitstellen. En dan ineens moeten ze dat, halsoverkop, tijdens een zeer zenuwachtig weekend, rond hebben. Daar heeft deze regering een fameuze misstap gezet."

"Op de tweede dinsdag van oktober vindt in ons land de State of the Union plaats: dan moet die begroting klaar zijn. Op 15 oktober moeten we de begroting van het hele land, ook van de gemeenschappen, gewesten, lokale overheid, aan Europa afgeven. Dan zie je al het probleem: als het misloopt in het weekend daarvoor - en dit jaar is het fameus verkeerd gelopen - geraakt men eigenlijk niet klaar."

"Weet je wat ons begrotingsdocument was na dat weekend? Anderhalf A4'tje. Voor zover we weten, was dat eigenlijk gewoon een som. Je wist niet wat het saldo was, het effect op het tekort op de begroting. Dat was niet beschikbaar omdat men pas in de voormiddag klaar was, na heel veel herrie. Maar de zaterdag daarop moet die algemene toelichting klaar zijn. Ondertussen was er een persconferentie geweest: dan hadden we 7 bladzijden, een wat rommelige powerpoint."

Volgens Moesen moeten we echt af van dat haastwerk en het begrotingswerk ernstig beginnen te nemen. "Ik vergelijk met Nederland: als de miljoenennota daar op Prinsjesdag (de derde dinsdag van september, red.) wordt voorgesteld, is die hele begroting al gedrukt: 100 bladzijden, met 200 bladzijden bijlagen, met grafieken die, in principe, wel juist zijn."

Meest gelezen