James Arthur Photography

Raad van Europa erg kritisch over Belgisch gevangenisbeleid

In een nieuw rapport is de Raad van Europa opnieuw kritisch voor de aanhoudende overbevolking en het personeelstekort in de Belgische gevangenissen. Ook geweld tussen gevangenen blijkt een terugkerend probleem.

Het rapport is van de hand van het Europees Comité inzake de Voorkoming van Foltering en Onmenselijke of Vernederende Behandeling of Bestraffing (CPT), dat aan de Raad van Europa verbonden is. Die commissie bracht in november vorig jaar een ad-hocbezoek aan de gevangenissen van Antwerpen, Ieper, Sint-Gillis en Lantin. 

Overbevolking

Het CPT stelde in alle bezochte inrichtingen vast dat ze kampen met overbevolking, en concludeert daaruit dat dat "een groot en langdurig probleem in het gehele Belgische penitentiaire systeem" is. Het Comité roept de Belgische autoriteiten daarom opnieuw op om de gevangenisbevolking af te bouwen.

Vorige week klaagden tientallen Belgische gevangenisdirecteuren hetzelfde probleem aan. Zij wijten het probleem van de overbevolking aan het feit dat mensen te lang in voorlopige hechtenis zitten (in afwachting van een eventuele straf). Minister van Justitie Vincent Van Quickenborne (Open VLD) gaf toen aan dat hij bereid is om met de parketten en rechtbanken in ons land over die procedure in overleg te gaan.

In een schriftelijke reactie op het rapport laat ook de Belgische overheid weten dat het probleem van overbevolking wordt aangepakt. De regering verwijst onder meer naar het ontwerp van het nieuwe strafwetboek waarin gevangenisstraffen "het ultieme middel worden in het arsenaal van strafrechtelijke sancties en waarbij korte straffen van minder dan 6 maanden wettelijk niet door rechters kunnen worden opgelegd."

De regering benadrukt ook dat het werk maakt van nieuwe gevangenissen en van de modernisering van bestaande (verouderde) inrichtingen.

Personeelstekort

Ook het personeelsbestand blijkt een globaal probleem, stelt het CPT vast. Het Comité wijst in zijn verslag op het grote aantal vacatures en het hoge absentieniveau, waardoor er weinig personeel aanwezig is in de ruimtes waar gedetineerden verblijven. Deze situatie wordt nog verergerd door frequente stakingen, lezen we in het rapport.

De FOD Justitie wil dat absenteïsme terugdringen aan de hand van drie pijlers, luidt de reactie. "Ten eerste is er een dashboard ontwikkeld om het ziekteverzuim te definiëren, met verschillende parameters per gevangenis. Ten tweede is een informele reïntegratieprocedure ingevoerd in de gevangenissen ter ondersteuning van langdurig zieke personeelsleden en hun leidinggevenden. 

"Tot slot lopen in drie gevangenissen momenteel proefprojecten om het probleem aan te pakken door de mogelijke oorzaken te analyseren en maatregelen te nemen om het te bestrijden."

Over een minimumdienstverlening tijdens stakingen laat de overheid weten dat de wet van 23 maart 2019 daarin voorziet en dat er geëvalueerd wordt of die ook in de praktijk correct gehanteerd wordt. "Op basis van de resultaten van de eerste beoordeling werd overeengekomen om na elke staking een debriefing te houden om te kijken hoe dit zo nodig kan worden verbeterd", aldus de overheid.

Geweld

In de vier bezochte gevangenissen was ook geweld tussen gedetineerden een terugkerend probleem. Daarom dringt het CPT er bij de autoriteiten op aan maatregelen te nemen om dat geweld aan te pakken. Het Comité vindt ook dat er meer moet gedaan worden om ervoor te zorgen dat opgeleid en gemotiveerd personeel zo'n geweld proactief kan voorkomen.

Opleidingen waarin gevangenispersoneel leert omgaan met incidenten en agressie bestaan al en maken deel uit van de 15-daagse opleiding van nieuwe personeelsleden, luidt de reactie van de Belgische overheid. Ze wijst er ook op dat er nieuwe functies bestaan in gevangenissen zoals die van "veiligheidsassistenten" en "detentiebegeleiders". "Vooral die laatste besteden bijzondere aandacht aan communicatie en conflicthantering wat indirect bijdraagt tot de vermindering van mogelijke incidenten en agressie", luidt het.

Activiteiten

De overgrote meerderheid van de gedetineerden - vooral de gevangenen in voorlopige hechtenis - krijgt vrijwel geen georganiseerde activiteiten aangeboden en moet dagelijks tot 23 uur in de cel doorbrengen, stelt het CPT. 

Het Comité roept de Belgische autoriteiten dan ook op meer inspanningen te leveren om activiteitenprogramma's te ontwikkelen wat betreft werk, onderwijs en beroepsactiviteiten. "Het doel moet zijn dat gevangenen een aanzienlijk deel van de dag (8 uur of meer) buiten hun cel kunnen doorbrengen met nuttige en gevarieerde activiteiten", luidt het advies.

De federale overheid wijst erop dat een zinvolle dagelijkse bezigheid niet alleen haar verantwoordelijkheid is, maar ook die van de verschillende regio's en gemeenschappen in ons land. Ze geeft wel aan dat "binnen dat samenwerkingskader zeker nog ruimte is voor een verdere uitbreiding van het aanbod en een betere afstemming op de behoeften van gedetineerden."

Meest gelezen