Heinrich Reuss, de leider van de vermoedelijke terreurgroep, is een van de opgepakte verdachten.

Wat is de Reichsbürgerbeweging, waarvan een groep onder leiding van "prins" Heinrich Reuss de Duitse staat wil omverwerpen?

De 25 verdachten die tijdens een grote antiterreuractie in Duitsland opgepakt zijn, maken deel uit van een vermoedelijke terreurgroep die op haar beurt haar oorsprong vindt binnen de ruimere Reichsbürgerbeweging. Ze zouden van plan zijn geweest om de Duitse staat omver te werpen. Waar staat die Reichsbürgerbeweging voor en wat is de rol van "prins" Heinrich Reuss, de 71-jarige leider van de vermoedelijke terreurgroep?

Liever kijken dan lezen? "Terzake" vat in deze reportage samen wat de Reichsbürgerbeweging is en waar die vandaan komt. Onder de video ontdek je meer details en achtergrond over de groep:

Videospeler inladen...

Bij een grootschalige antiterrorisme-operatie in Duitsland zijn zeker 25 verdachten opgepakt. Allen maken ze deel uit van een vermoedelijke terreurgroep die van plan zou zijn geweest om de Duitse staat omver te werpen. De Duitse politie had in totaal 52 verdachten op het oog. Daarvan zijn er 25 opgepakt.

De vermoedelijke terreurgroep is een onderdeel van de zogenoemde Reichsbürgerbeweging, een koepelorganisatie die de voorbije jaren al een aantal keren van zich liet spreken.

Wat is de Reichsbürgerbeweging?

Die Reichsbürgerbeweging is een overkoepelende beweging van een aantal (extreemrechtse) organisaties en individuen. Ze bestaat onder meer uit mensen die zich verzet hebben tegen het coronabeleid en mensen die geradicaliseerd zijn door allerhande complottheorieën, waaronder ook de QAnon-theorie die in de Verenigde Staten rondgaat.

Terug naar het Duitse Rijk

Al die organisaties zijn verenigd onder een gemeenschappelijk doel: het herstellen van het Duitse Rijk zoals dat bestond tussen 1871 en 1918, legt Olivier Caubergs uit, die online-extremisme en -radicalisering onderzoekt. "Zij zien alle handelingen van na 1918 als illegaal, zoals het bepalen van de landsgrenzen en het installeren van de nieuwe grondwet."

De Reichsbürgerbeweging erkent het huidige Duitsland niet als land en beschouwt de overheid niet als legitiem. "Leden van de beweging weigeren vanuit deze gedachtegang dan ook om boetes en belastingen te betalen."

In volle expansie

De Duitse inlichtingendiensten schatten het aantal leden op zo'n 18.000 tot 21.000, van wie een duizendtal extreemrechts zou zijn en zo'n 2.000 als "mogelijk gewelddadig" beschouwd worden. In 2016 werd het aantal leden nog op 10.000 geschat. "De organisatie is dus in volle expansie, ze groeit zeer snel."

Maar belangrijker is, zegt Caubergs, dat ze beschikt over een groot aantal leden met wapens en wapenvergunningen. Ze heeft in haar rangen ook een aantal politieagenten en militairen. "Ze beschikken dus over specifieke kennis, wat het veel gevaarlijker maakt. Dat is misschien veel belangrijker om in het achterhoofd te houden."

Volgens Caubergs gaat het niet om een strak geleide beweging. "Elke organisatie die zich aansluit, behoudt haar eigen autonomie. Er is geen leider, maar er zijn wel kleinere groeperingen, zoals de groep die nu is opgepakt."

De terreurgroep van de "prins"

Binnen die bredere Reichsbürgerbeweging zou zich dus een terreurgroep hebben gevormd, die van plan zou zijn geweest om de Duitse staat omver te werpen. De 52 verdachten die ofwel opgepakt zijn ofwel opgespoord worden, zouden daar dus deel van uitmaken. Een specifieke naam voor die groep wordt niet genoemd. Ze zou wel uit een burgerlijke, "politieke" tak en een militaire tak bestaan, de ene geleid door een telg uit een oude Duitse adellijke familie, de andere door een voormalige paracommando.

"Bittere, oude man"

Die adellijke telg is Heinrich Reuss, een 71-jarige man die zichzelf "prins" noemt. Zijn familie, het Huis van Reuss, regeerde meer dan 800 jaar over delen van de deelstaat Thüringen, in het vroegere Oost-Duitsland, tot aan de ineenstorting van de Duitse monarchie (het Duitse Keizerrijk), vlak na de Eerste Wereldoorlog.

Reuss liet zich enkele jaren geleden al opmerken, toen hij tijdens een lezing verkondigde dat de Duitse bondsrepubliek zoals die nu bestaat, geen onafhankelijke staat is, maar nog altijd gecontroleerd wordt door de geallieerden, zoals in de jaren na de Tweede Wereldoorlog het geval was. Net als de bredere Reichsbürgerbeweging droomt Reuss van een terugkeer naar het Duitse Rijk zoals dat bestond tussen 1871 en 1918.

Reuss werkte onder meer in de vastgoed- en wijnsector. Zijn familie, het Huis van Reuss, distantieerde zich eerder al van de man. Hij wordt een "bittere, oude, soms verwarde man" genoemd, "die in complottheorieën gelooft". Volgens een familielid zou Reuss de familie uit eigen beweging "verlaten" hebben.

BEKIJK - Enkele jaren geleden deed Reuss al enkele opvallende uitspraken (fragment uit onze VRT NWS Live):

Videospeler inladen...

Schaduwkabinet...

Reuss staat of stond binnen de vermoedelijke terreurgroep naar verluidt aan het hoofd van een soort schaduwkabinet dat de groep had opgericht. Die regering zou dan de macht overnemen van de Duitse regering, eenmaal die omvergeworpen was, waarbij Reuss dan de nieuwe (tijdelijke) leider zou zijn. In de Duitse pers wordt Reuss ook wel Hendrik XIII genoemd. 

Het ministerie van Justitie zou dan weer naar Birgit Malsack Winckerman gaan, een 58-jarig voormalig parlementslid voor de radicaal-rechtse partij AfD. Zij is momenteel rechter in Berlijn. Ze is net als Reuss een van de opgepakte verdachten. Uit het onderzoek zou gebleken zijn dat ze de andere leden van de groep specifieke informatie over het Duitse parlementsgebouw zou hebben bezorgd. De terreurgroep zou namelijk van plan zijn geweest de Reichstag te bestormen en politici te ontvoeren (zie verder).

BEKIJK - Aanhouding van een rechter en voormalig AfD-parlementslid in Berlijn:

Videospeler inladen...

En schaduwleger

Naast die burgerlijke of politieke tak had of heeft de groep ook een militaire tak, geleid door de 69-jarige Rüdiger von P, een voormalige paracommando die uit het Duitse leger werd gegooid wegens het verduisteren van wapens.

Onder zijn leiding zou de groep geprobeerd hebben om een schaduwleger op te richten. Volgens het gerechtelijk onderzoek naar de groep zouden ze pogingen ondernomen hebben om op verschillende manieren aan wapens te raken. Die militaire tak zou ook geprobeerd hebben om politieagenten en soldaten te rekruteren.

Ze zouden ook onderzocht hebben of barakken van het leger in het zuiden van het land geschikt zijn om hun eigen troepen onder te brengen, na de omverwerping van de staat. In die barakken vonden vandaag ook huiszoekingen plaats.

Volgens de onderzoekers hadden de leden van de vermoedelijke terreurgroep onder leiding van Reuss en Von P. ook satelliettelefoons in hun bezit ter waarde van zo'n 20.000 euro. Die zouden blijven werken mocht het gsm-netwerk uitvallen.

Chefkok, piloot en een tenor

Opvallend is dat de meeste leden van de groep ouder zijn dan 40, merkt het Duitse magazine Der Spiegel op. Atypisch voor een (vermoedelijke) terreurorganisatie. Nog volgens Der Spiegel zou het om een zeer heterogene groep gaan, met onder anderen dus een telg uit een adellijke familie en een voormalig parlementslid, maar ook een chefkok, een piloot van een Duitse luchtvaartmaatschappij, een advocaat, een klassieke tenorzanger en een rijke arts.

BEKIJK - 3.000 agenten ingezet in grootschalige antiterreuroperatie ("Het Journaal"):

Videospeler inladen...

Dag X

De groep rond Reuss en Von P. had naar verluidt al redelijk concrete plannen. Volgens het onderzoek maakten ze sinds november 2021 plannen voor "Dag X". 

Op die niet nader genoemde datum zouden ze het Duitse parlement willen bestormen en parlementsleden en leden van de regering in de boeien willen slaan en "arresteren". De groep hoopte dat deze actie in heel het land onrust zou veroorzaken, wat dan weer tot het omverwerpen van de staat zou leiden. 

Dat zou dan niet de eerste keer zijn dat het parlementsgebouw in het vizier komt. Leden van de Reichsbürgerbeweging zaten ook achter de gewelddadige bestorming van de Reichstag in augustus 2020, geeft Caubergs aan. De politie kon toen erger voorkomen. "Duitsland is toen aan een drama ontsnapt."

Kruisbogen

Dat de Duitse autoriteiten vandaag over een antiterrorisme-operatie spreken, wijst er volgens Caubergs op dat ze wel degelijk indicaties hebben dat deze beweging of de groep in het bijzonder een bedreiging vormt voor de algemene veiligheid en wilde overgaan tot geweld.

Leden van de beweging hebben vorig jaar ook met kruisbogen op agenten geschoten tijdens een politie-interventie. "Het is dus wel zeker dat verschillende leden ernstig geweld tegenover vertegenwoordigers van de overheid niet schuwen. Je kan dus zeker zeggen dat deze organisatie gevaarlijk is."

Russische connectie?

Tot slot: alle opgepakte verdachten hebben de Duitse nationaliteit, op één vrouw na. Een zekere Vitalia B. Zij zou de partner van Reuss zijn of een goede vriendin. 

Volgens Duitse media zou uit het onderzoek gebleken zijn dat de groep rond Reuss contact zou gelegd hebben met Rusland om over het buitenlandse beleid van de "nieuwe Duitse regering" te praten. Dat contact zou via Vitalia B. zijn verlopen. De onderzoekers vonden echter geen enkel bewijs dat Rusland ook geantwoord heeft.

Rusland was er vanmorgen als de kippen bij om kort na het nieuws over de arrestaties elk mogelijk verband tussen de opgepakte verdachten en de Russische overheid te ontkennen.

BEKIJK - VRT NWS-journalist Bram Vandeputte geeft meer uitleg over de antiterreuroperatie in onze VRT NWS Live:

Videospeler inladen...

Meest gelezen